Ένα περιστατικό με υπάλληλο που φέρεται να πέταξε σκόνη καφέ στο πρόσωπο πελάτισσας ανοίγει ξανά μια δύσκολη συζήτηση: πόσα πρέπει να ανέχεται ένας εργαζόμενος στο όνομα της εξυπηρέτησης και πότε η απαίτηση του πελάτη ξεπερνά κάθε όριο;
Υπάρχει μια φράση που έχει ακουστεί χιλιάδες φορές πίσω από τα ταμεία, στους πάγκους των καφέ, στα εστιατόρια, στα καταστήματα και σε κάθε χώρο όπου ένας άνθρωπος προσφέρει μια υπηρεσία σε έναν άλλον:
«Ο πελάτης έχει πάντα δίκιο».
Μια φράση που για χρόνια θεωρήθηκε σχεδόν κανόνας της επαγγελματικής συμπεριφοράς. Μια φράση που χρησιμοποιήθηκε για να προστατεύσει τον καταναλωτή, να βελτιώσει την εξυπηρέτηση και να υπενθυμίσει στις επιχειρήσεις ότι χωρίς πελάτες δεν υπάρχει δουλειά.
Τι γίνεται, όμως, όταν αυτή η αντίληψη μετατρέπεται σε απαίτηση για απεριόριστη ανοχή;
Διάβασα μια είδηση για περιστατικό στο οποίο υπάλληλος, εκτός ελέγχου, φέρεται να πέταξε σκόνη καφέ στο πρόσωπο πελάτισσας. Ένα περιστατικό που, ανεξάρτητα από το τι ακριβώς προηγήθηκε και χωρίς να δικαιολογείται μια τέτοια πράξη, μας φέρνει μπροστά σε ένα ερώτημα που αξίζει να συζητηθεί:
Μήπως ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τον πελάτη ως έναν άνθρωπο που έχει πάντα δίκιο, ακόμη κι όταν συμπεριφέρεται χωρίς κανέναν σεβασμό;
Όταν η εξυπηρέτηση μετατρέπεται σε δοκιμασία υπομονής
Όποιος έχει εργαστεί στην εστίαση ή στην εξυπηρέτηση πελατών γνωρίζει ότι η δουλειά δεν περιορίζεται στην παρασκευή ενός καφέ, στην παράδοση ενός πιάτου ή στην έκδοση μιας απόδειξης.
Περιλαμβάνει ανθρώπους με διαφορετικούς χαρακτήρες, διαθέσεις, απαιτήσεις και προβλήματα.
Υπάρχει ο πελάτης που μπαίνει στο κατάστημα, παραγγέλνει ευγενικά, περιμένει και ευχαριστεί. Υπάρχει εκείνος που έχει μια λογική παρατήρηση για την παραγγελία του και θέλει να βρεθεί λύση. Και υπάρχει και μια άλλη κατηγορία: εκείνοι που θεωρούν ότι επειδή πληρώνουν, μπορούν να μιλούν όπως θέλουν.
Φωνές, ειρωνείες, προσβολές, απειλές για αρνητικές κριτικές, υποτιμητικές εκφράσεις μπροστά σε άλλους πελάτες.
Κάποιος μπορεί να πιστεύει ότι αυτά αποτελούν απλώς μέρος της δουλειάς. Ότι ο εργαζόμενος πρέπει να χαμογελάσει, να σκύψει το κεφάλι και να συνεχίσει.
Αλλά υπάρχει μια λεπτή διαφορά ανάμεσα στον επαγγελματισμό και στην υποχρέωση να ανέχεσαι την ταπείνωση.
Ο επαγγελματίας οφείλει να εξυπηρετεί σωστά. Δεν οφείλει να αποδέχεται κάθε μορφή κακομεταχείρισης.
Το λάθος του υπαλλήλου δεν γίνεται σωστό επειδή κάποιος τον προκάλεσε
Ας επιστρέψουμε στο περιστατικό με τη σκόνη του καφέ.
Αν πράγματι ένας εργαζόμενος πέταξε καφέ στο πρόσωπο πελάτισσας, πρόκειται για μια απαράδεκτη αντίδραση. Δεν υπάρχει επαγγελματική δικαιολογία για μια τέτοια συμπεριφορά.
Ακόμη κι αν είχε προηγηθεί έντονη λογομαχία, ακόμη κι αν είχε δεχτεί προσβολές, ακόμη κι αν είχε φτάσει στα όριά του, η σωματική επιθετικότητα δεν αποτελεί αποδεκτή απάντηση.
Ο θυμός μπορεί να εξηγήσει μια ανθρώπινη αντίδραση. Δεν την καθιστά αυτομάτως σωστή.
Όμως, υπάρχει και η άλλη πλευρά της συζήτησης που δεν πρέπει να αγνοήσουμε.
Πόσες φορές έχουμε δει έναν εργαζόμενο να δέχεται προσβολές και να μην μπορεί να απαντήσει, επειδή φοβάται ότι θα χάσει τη δουλειά του;
Πόσες φορές κάποιος έχει αναγκαστεί να χαμογελάσει ενώ απέναντί του έχει έναν άνθρωπο που του μιλάει σαν να μην έχει προσωπικότητα, αξιοπρέπεια ή δικαίωμα να αντιδράσει;
Το να καταδικάζουμε την επιθετικότητα του υπαλλήλου δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρούμε φυσιολογική την επιθετικότητα του πελάτη.
Και οι δύο συμπεριφορές μπορούν να είναι λανθασμένες.
Ο εργαζόμενος δεν είναι σάκος του μποξ επειδή φοράει ποδιά
Ας φανταστούμε μια συνηθισμένη ημέρα σε ένα καφέ.
Ένας εργαζόμενος βρίσκεται από το πρωί πίσω από τον πάγκο. Έχει παραγγελίες, τηλέφωνα, πελάτες που περιμένουν, συναδέλφους που χρειάζονται βοήθεια και έναν κατάλογο υποχρεώσεων που δεν τελειώνει.
Κάποια στιγμή ένας πελάτης παραπονιέται για την καθυστέρηση.
Το παράπονο μπορεί να είναι απολύτως δικαιολογημένο. Ο πελάτης πληρώνει και περιμένει μια υπηρεσία που πρέπει να είναι σωστή.
Αν όμως αρχίσει να φωνάζει, να προσβάλλει και να μειώνει τον εργαζόμενο μπροστά σε όλους, τότε η συζήτηση έχει αλλάξει.
Δεν μιλάμε πλέον για μια απλή διαμαρτυρία. Μιλάμε για μια συμπεριφορά που ξεπερνά τα όρια.
Και εδώ βρίσκεται ένα πρόβλημα που συχνά κρύβεται πίσω από τη γνωστή φράση: ορισμένοι μπερδεύουν το δικαίωμα να ζητήσουν σωστή εξυπηρέτηση με το δικαίωμα να επιβάλλονται στους άλλους.
Δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Το γεγονός ότι κάποιος βρίσκεται στην πλευρά του πελάτη δεν του δίνει μεγαλύτερη ανθρώπινη αξία από εκείνον που βρίσκεται πίσω από τον πάγκο.
Και οι επιχειρήσεις τι κάνουν όταν ο πελάτης ξεπερνά τα όρια;
Εδώ υπάρχει μια ευθύνη που δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στον εργαζόμενο.
Μια επιχείρηση δεν μπορεί να ζητά από το προσωπικό της να είναι ευγενικό, ψύχραιμο και επαγγελματικό, χωρίς να προσφέρει την ίδια στιγμή προστασία όταν κάποιος πελάτης γίνεται προσβλητικός ή απειλητικός.
Δεν αρκεί να υπάρχει ένας κανονισμός που λέει ότι ο υπάλληλος πρέπει να εξυπηρετεί σωστά.
Χρειάζεται να υπάρχει και μια ξεκάθαρη θέση για το τι συμβαίνει όταν ο πελάτης προσβάλλει, απειλεί ή παρενοχλεί το προσωπικό.
Για παράδειγμα:
Να μπορεί ο εργαζόμενος να ζητήσει την παρέμβαση υπευθύνου.
Να υπάρχει δυνατότητα διακοπής της εξυπηρέτησης όταν υπάρχει σοβαρή προσβλητική συμπεριφορά.
Να μην απειλείται αυτομάτως με απόλυση όποιος αναφέρει ότι δέχτηκε κακομεταχείριση.
Να υπάρχει διαδικασία αντιμετώπισης περιστατικών απειλής ή βίας.
Η επιχείρηση που προστατεύει το προσωπικό της δεν προστατεύει μόνο τους εργαζομένους. Προστατεύει και την ποιότητα της ίδιας της υπηρεσίας της.
Γιατί ένας άνθρωπος που εργάζεται διαρκώς υπό τον φόβο ότι θα δεχτεί προσβολές χωρίς καμία υποστήριξη δύσκολα μπορεί να αισθάνεται ασφαλής και δημιουργικός στον χώρο εργασίας του.
Ο πελάτης έχει δικαιώματα. Δεν έχει όμως το δικαίωμα να προσβάλλει.
Ας μην παρεξηγήσουμε το νόημα της συζήτησης.
Ο πελάτης έχει κάθε δικαίωμα να παραπονεθεί για έναν κακό καφέ, ένα λάθος στην παραγγελία, μια καθυστέρηση ή μια υπηρεσία που δεν ανταποκρίνεται σε όσα πλήρωσε.
Έχει δικαίωμα να ζητήσει αντικατάσταση, επιστροφή χρημάτων όπου προβλέπεται ή να απευθυνθεί στον υπεύθυνο.
Έχει δικαίωμα να μην ξαναεπισκεφθεί ένα κατάστημα.
Αλλά δεν έχει δικαίωμα να εξευτελίζει έναν εργαζόμενο.
Ακριβώς όπως ο εργαζόμενος δεν έχει δικαίωμα να επιτεθεί σε έναν πελάτη.
Ο σεβασμός δεν είναι προνόμιο εκείνου που πληρώνει ούτε ανταμοιβή εκείνου που εργάζεται. Είναι η ελάχιστη προϋπόθεση για να μπορούν δύο άνθρωποι να συνυπάρχουν σε έναν επαγγελματικό χώρο.
Μήπως έχουμε μάθει να μετράμε την αξία ενός ανθρώπου από τη θέση του;
Υπάρχει και κάτι βαθύτερο σε όλη αυτή την ιστορία.
Στην καθημερινότητα πολλές φορές αντιμετωπίζουμε διαφορετικά τους ανθρώπους ανάλογα με τον ρόλο που έχουν μπροστά μας.
Είμαστε ευγενικοί με τον διευθυντή, προσεκτικοί με τον ιδιοκτήτη, απαιτητικοί με τον υπάλληλο και πολλές φορές αδιάφοροι απέναντι σε εκείνον που θεωρούμε ότι βρίσκεται σε χαμηλότερη θέση.
Αντίστοιχα, ένας εργαζόμενος μπορεί να θεωρήσει ότι επειδή βρίσκεται σε δύσκολη βάρδια, έχει το δικαίωμα να ξεσπάσει σε κάποιον που δεν ευθύνεται για τα προβλήματά του.
Και στις δύο περιπτώσεις χάνεται κάτι βασικό: η αναγνώριση του άλλου ως ανθρώπου.
Δεν γνωρίζουμε τι περνά ο άνθρωπος που μας εξυπηρετεί. Δεν γνωρίζουμε αν έχει κοιμηθεί καλά, αν αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα ή αν έχει ήδη περάσει μια δύσκολη ημέρα.
Αλλά ούτε και ο εργαζόμενος γνωρίζει τι μπορεί να αντιμετωπίζει ο πελάτης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δικαιολογούμε τα πάντα. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε πως απέναντί μας δεν έχουμε έναν ρόλο, αλλά έναν άνθρωπο.
Ίσως ήρθε η ώρα να αλλάξει μια παλιά επαγγελματική αντίληψη
Η φράση «ο πελάτης έχει πάντα δίκιο» ίσως είχε κάποτε έναν συγκεκριμένο σκοπό: να υπενθυμίσει στις επιχειρήσεις ότι πρέπει να σέβονται όσους τις εμπιστεύονται.
Στην πράξη, όμως, δεν μπορεί να λειτουργεί ως λευκή επιταγή για οποιαδήποτε συμπεριφορά.
Ένας πελάτης μπορεί να έχει δίκιο στο παράπονό του και άδικο στον τρόπο με τον οποίο το εκφράζει.
Ένας εργαζόμενος μπορεί να έχει δίκιο όταν αισθάνεται προσβεβλημένος και άδικο όταν απαντά με επιθετικότητα.
Η ουσία δεν είναι να επιλέξουμε ποια πλευρά θα δικαιώσουμε εκ των προτέρων. Είναι να μπορούμε να ξεχωρίζουμε το δίκαιο αίτημα από την απαράδεκτη συμπεριφορά.
Ίσως, λοιπόν, η φράση που χρειάζεται να αντικαταστήσει την παλιά να είναι πολύ πιο απλή:
«Ο πελάτης έχει δικαίωμα στη σωστή εξυπηρέτηση. Ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα στον σεβασμό».
Το πρόβλημα δεν είναι ποιος βρίσκεται πίσω από τον πάγκο. Είναι τι άνθρωπος στεκόμαστε απέναντί του.
Το περιστατικό με τον καφέ μπορεί να γίνει αφορμή για σχόλια, θυμό, καταδίκες και αντιπαραθέσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Όμως, αν μείνουμε μόνο στο ποιος φώναξε πρώτος και ποιος αντέδρασε χειρότερα, θα έχουμε χάσει την ουσία.
Δεν πρέπει να επιτρέπεται σε έναν εργαζόμενο να επιτίθεται σε έναν πελάτη. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρείται φυσιολογικό ένας πελάτης να προσβάλλει έναν εργαζόμενο επειδή πιστεύει ότι πληρώνει για να έχει πάντα τον τελευταίο λόγο.
Η αξιοπρέπεια δεν πρέπει να εξαρτάται από το αν φοράς ποδιά ή αν κρατάς ένα πορτοφόλι.
Και την επόμενη φορά που θα μπούμε σε ένα καφέ, ένα εστιατόριο ή ένα κατάστημα, ίσως αξίζει να θυμηθούμε κάτι πολύ απλό: ο άνθρωπος που μας εξυπηρετεί δεν βρίσκεται εκεί για να δεχτεί τα νεύρα μας. Βρίσκεται εκεί για να κάνει τη δουλειά του.
Γιατί ο πελάτης μπορεί να έχει πάντα δίκιο στην απαίτηση για ποιότητα. Δεν μπορεί, όμως, να έχει πάντα δίκιο όταν ξεχνά την ανθρωπιά του. Και ο εργαζόμενος μπορεί να απαιτεί σεβασμό, αλλά δεν δικαιούται να απαντά στη βία με βία.
Ίσως τελικά δεν χρειάζεται να σταματήσουμε να σεβόμαστε τον πελάτη. Χρειάζεται να σταματήσουμε να θεωρούμε ότι ο σεβασμός είναι μονόδρομος.

Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου