Για πολλούς ανθρώπους στην επαρχία, το Σπορ Καφέ δεν είναι απλώς ένα μέρος όπου θα πιουν έναν καφέ και θα παρακολουθήσουν έναν αγώνα.
Είναι στέκι, σημείο συνάντησης, χώρος κοινωνικοποίησης και πολλές φορές ένα μικρό κοινωνικό κέντρο.
Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με το καφενείο έχει βαθιές ρίζες. Μελέτες για την κοινωνική ζωή στην επαρχία έχουν καταγράψει το καφενείο ως χώρο όπου δημιουργούνται παρέες, ανταλλάσσονται απόψεις και διαμορφώνονται κοινωνικές σχέσεις, ενώ οι σύγχρονες καφετέριες έχουν εξελιχθεί σε χώρους όπου οι νεότερες γενιές συναντιούνται και παρακολουθούν αθλητικές διοργανώσεις.
Σήμερα, το Σπορ Καφέ αποτελεί μια σύγχρονη εκδοχή αυτής της παράδοσης.
Μόνο που στην επαρχία υπάρχει μια ιδιαιτερότητα:
πολλές φορές όλοι γνωρίζουν όλους.
Δεν πας μόνο για να δεις τον αγώνα
Σε μια μεγάλη πόλη μπορεί κάποιος να καθίσει σε ένα αθλητικό καφέ και να φύγει χωρίς κανείς να ενδιαφερθεί ιδιαίτερα για το ποιος είναι.
Σε μια μικρή πόλη τα πράγματα μπορεί να είναι διαφορετικά.
Ποιος μπήκε.
Με ποιον κάθισε.
Ποιος μίλησε με ποιον.
Ποιος έφυγε νωρίτερα.
Ποιος εμφανίστηκε ξανά μετά από καιρό.
Ακόμη και πράγματα που σε μια μεγαλούπολη θα περνούσαν απαρατήρητα, σε μια μικρή κοινωνία μπορούν να γίνουν αντικείμενο συζήτησης.
Δεν σημαίνει ότι αυτό συμβαίνει παντού ούτε ότι όλοι οι θαμώνες λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο. Είναι όμως ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να εμφανιστεί σε κλειστές κοινωνικές ομάδες.
Και κάπως έτσι, ένα απλό τραπέζι σε ένα Σπορ Καφέ μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη «σημασία» από αυτή που πραγματικά έχει.
Όταν η προσωπική ζωή γίνεται δημόσια υπόθεση
Ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα σε ένα Σπορ Καφέ μιας μεγάλης πόλης και σε ένα αντίστοιχο στέκι μιας μικρής επαρχιακής πόλης.
Στη δεύτερη περίπτωση, οι άνθρωποι συχνά έχουν ήδη κοινές γνωριμίες, κοινές παρέες και κοινές ιστορίες.
Αυτό δημιουργεί οικειότητα.
Η οικειότητα όμως έχει και την άλλη πλευρά της.
Μπορεί εύκολα να περιορίσει την ιδιωτικότητα.
Μια γνωριμία μπορεί να γίνει σχόλιο.
Ένα ενδιαφέρον μπορεί να γίνει «είδηση».
Μια σχέση μπορεί να αποκτήσει θεατές πριν ακόμη αποκτήσει η ίδια ξεκάθαρη μορφή.
Και αυτό μπορεί να γίνει ιδιαίτερα δύσκολο για ανθρώπους που θέλουν να κρατούν την προσωπική τους ζωή μακριά από τα βλέμματα.
Γιατί αρκετοί άνθρωποι αποφεύγουν να δείξουν ότι τους αρέσει κάποιος;
Σε μια μικρή κοινωνία, το να εκφράσεις ανοιχτά το ενδιαφέρον σου για έναν άνθρωπο δεν είναι πάντα τόσο απλό όσο ακούγεται.
Όχι επειδή υπάρχει κάτι ντροπιαστικό σε αυτό.
Αλλά επειδή μπορεί να υπάρχει ο φόβος ότι το προσωπικό θα πάψει να είναι προσωπικό.
Ένα βλέμμα μπορεί να σχολιαστεί.
Μια συζήτηση μπορεί να μεταφερθεί αλλού.
Μια έξοδος μπορεί να γίνει αντικείμενο παρατήρησης.
Και κάπως έτσι, κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν να κινηθούν πιο διακριτικά.
Η διακριτικότητα, άλλωστε, δεν σημαίνει απαραίτητα ντροπή.
Μπορεί να σημαίνει σεβασμό.
Μπορεί να σημαίνει ότι κάποιος δεν θέλει μια προσωπική στιγμή να μετατραπεί σε δημόσιο θέμα.
Και οι γυναίκες;
Εδώ υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα που αξίζει να συζητηθεί.
Τα παραδοσιακά καφενεία στην Ελλάδα είχαν ιστορικά έντονα ανδρικό χαρακτήρα. Κοινωνικές έρευνες έχουν καταγράψει αυτή την ανισορροπία, ενώ παράλληλα η σύγχρονη καφετέρια αποτελεί πλέον χώρο κοινωνικοποίησης και για τις νεότερες γυναίκες.
Ωστόσο, σε μια μικρή κοινωνία μια γυναίκα που εργάζεται ή συχνάζει σε ένα πολύ γνωστό Σπορ Καφέ μπορεί να βρίσκεται περισσότερο εκτεθειμένη στα βλέμματα και στα σχόλια.
Και εδώ πρέπει να γίνει μια σημαντική διάκριση:
Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι γυναίκες πηγαίνουν σε Σπορ Καφέ.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η κοινωνία θεωρεί ότι επειδή κάποιος βρίσκεται σε έναν συγκεκριμένο χώρο, αποκτά δικαίωμα να σχολιάζει την προσωπική του ζωή.
Κανένας χώρος δεν πρέπει να σημαίνει απώλεια ιδιωτικότητας.
Το Σπορ Καφέ μπορεί να είναι και κάτι πολύ όμορφο
Παρά τις αρνητικές πλευρές που μπορεί να εμφανιστούν, δεν πρέπει να ξεχνάμε την άλλη πλευρά.
Το Σπορ Καφέ μπορεί να είναι ένας χώρος όπου άνθρωποι γνωρίζονται, δημιουργούν φιλίες, συζητούν για αθλητισμό, γελούν, πανηγυρίζουν και περνούν όμορφα.
Η κοινωνική λειτουργία του καφενείου παραμένει σημαντική ακόμη και σήμερα. Πρόσφατες πρωτοβουλίες στην ελληνική περιφέρεια αντιμετωπίζουν τα παραδοσιακά καφενεία ως χώρους κοινωνικής συνοχής και επικοινωνίας.
Άρα το πρόβλημα δεν είναι το Σπορ Καφέ.
Το πρόβλημα είναι τι κάνουμε εμείς μέσα σε αυτό.
Όταν η παρέα γίνεται «κλειστό κλαμπ»
Κάθε στέκι αποκτά με τον χρόνο τη δική του δυναμική.
Υπάρχουν οι παλιοί θαμώνες.
Υπάρχουν οι πιο κοινωνικοί.
Υπάρχουν εκείνοι που γνωρίζουν τους πάντες.
Υπάρχουν εκείνοι που κάθονται περισσότερο μόνοι.
Υπάρχουν οι άνθρωποι που μιλούν πολύ και εκείνοι που απλώς παρακολουθούν.
Κανένα από αυτά δεν είναι πρόβλημα.
Πρόβλημα γίνεται όταν κάποιος αισθάνεται ότι πρέπει να συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο για να μην αποτελέσει αντικείμενο σχολιασμού.
Όταν δηλαδή ένα στέκι παύει να είναι χώρος χαλάρωσης και γίνεται ένας χώρος όπου κάποιος σκέφτεται συνεχώς:
«Ποιος με είδε; Τι θα πουν; Τι θα καταλάβουν;»
Τότε χάνεται ένα σημαντικό κομμάτι της ελευθερίας που θα έπρεπε να προσφέρει η κοινωνική ζωή.
Η κουλτούρα του «όλοι ξέρουν όλους»
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα της επαρχίας.
Η ίδια κοινωνική δικτύωση που μπορεί να κάνει μια μικρή πόλη ζεστή και ανθρώπινη, μπορεί ταυτόχρονα να την κάνει ασφυκτική.
Στη μία πλευρά βρίσκεται η αλληλεγγύη.
Στην άλλη, η υπερβολική ανάμειξη στην προσωπική ζωή.
Στη μία πλευρά βρίσκεται η οικειότητα.
Στην άλλη, η έλλειψη ορίων.
Και ανάμεσα στα δύο βρίσκεται η διακριτικότητα.
Δεν χρειάζεται να ξέρουμε τα πάντα για όλους
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που χρειάζεται η κουλτούρα των μικρών κοινωνιών.
Να μάθουμε ότι δεν χρειάζεται κάθε γνωριμία να σχολιάζεται.
Δεν χρειάζεται κάθε σχέση να αναλύεται.
Δεν χρειάζεται κάθε άνθρωπος που κάθεται μόνος του να θεωρείται «περίεργος».
Δεν χρειάζεται κάθε γυναίκα ή άνδρας που μιλάει με κάποιον να γίνεται αντικείμενο υποθέσεων.
Και κυρίως:
Δεν είναι όλα όσα βλέπουμε δική μας υπόθεση.
Το πραγματικό στοίχημα
Τα Σπορ Καφέ της επαρχίας μπορούν να παραμείνουν αυτό που ήταν πάντα: χώροι συνάντησης, αθλητισμού και κοινωνικής ζωής.
Αρκεί να υπάρχει ένας βασικός κανόνας:
Να αφήνουμε τον άλλον να ζει τη ζωή του χωρίς να αισθάνεται ότι βρίσκεται συνεχώς κάτω από μικροσκόπιο.
Γιατί τελικά ένα πραγματικά καλό στέκι δεν είναι εκείνο όπου όλοι γνωρίζουν τα πάντα για όλους.
Είναι εκείνο όπου μπορείς να καθίσεις, να πιεις τον καφέ σου, να δεις τον αγώνα, να μιλήσεις με όποιον θέλεις ή ακόμη και να μείνεις σιωπηλός — χωρίς να χρειάζεται να απολογηθείς σε κανέναν.
Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική πρόκληση για τα Σπορ Καφέ της ελληνικής επαρχίας:
να παραμείνουν χώροι κοινωνικότητας χωρίς να μετατρέπονται σε χώρους κοινωνικού ελέγχου.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου