Η κοινωνία της εικόνας: Μετράει περισσότερο αυτό που δείχνουμε ή αυτό που είμαστε;

 


Ζούμε σε μια εποχή όπου μια φωτογραφία μπορεί να δημιουργήσει εντυπώσεις μέσα σε δευτερόλεπτα, ενώ χρειάζονται χρόνια για να γνωρίσουμε πραγματικά έναν άνθρωπο. Μήπως τελικά μάθαμε να φροντίζουμε περισσότερο την εικόνα μας παρά τον ίδιο μας τον εαυτό;

Όταν η ζωή αρχίζει να μοιάζει με φωτογράφιση

Φαντάσου μια παρέα σε ένα εστιατόριο. Το φαγητό έχει έρθει, τα ποτήρια είναι γεμάτα, οι άνθρωποι κάθονται γύρω από το τραπέζι. Κι όμως, πριν ξεκινήσει πραγματικά η συζήτηση, κάποιος βγάζει το κινητό.

Το πιάτο πρέπει να φωτογραφηθεί. Το τραπέζι πρέπει να φαίνεται όμορφο. Η φωτογραφία χρειάζεται το σωστό φως. Ίσως πρέπει να αλλάξει λίγο η θέση του ποτηριού. Και φυσικά, πρέπει να επιλεγεί η κατάλληλη λεζάντα.

Όταν τελικά δημοσιευτεί η φωτογραφία, όλοι έχουν την εντύπωση ότι πέρασαν υπέροχα.

Αλλά πέρασαν πράγματι;

Ίσως ναι. Ίσως όχι. Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος θέλει να κρατήσει μια όμορφη ανάμνηση ή να μοιραστεί μια στιγμή. Το ερώτημα αρχίζει όταν η ανάγκη να δείξουμε ότι περνάμε καλά γίνεται σημαντικότερη από το να περάσουμε πραγματικά καλά.

Κάπως έτσι λειτουργεί η κοινωνία της εικόνας. Δεν αρκεί να ζούμε κάτι. Αισθανόμαστε όλο και περισσότερο ότι πρέπει να το αποδείξουμε.

Η προσωπικότητα σε κοινή θέα

Παλαιότερα, για να σχηματίσεις άποψη για έναν άνθρωπο, έπρεπε να τον συναντήσεις. Να μιλήσεις μαζί του, να συνεργαστείς, να δεις πώς συμπεριφέρεται όταν δυσκολεύεται ή όταν δεν έχει τίποτα να κερδίσει.

Σήμερα, πριν ακόμη γνωρίσουμε κάποιον, μπορούμε να έχουμε δει δεκάδες φωτογραφίες του, τις διακοπές του, τα ενδιαφέροντά του, τα μέρη που επισκέπτεται και τις απόψεις που επιλέγει να δημοσιεύσει.

Μέσα σε λίγα λεπτά δημιουργούμε μια πρώτη εντύπωση.

Κάποιος φαίνεται κοινωνικός επειδή ανεβάζει συνεχώς φωτογραφίες με παρέες. Κάποιος άλλος δείχνει επιτυχημένος επειδή παρουσιάζει την επαγγελματική του ζωή ως μια αδιάκοπη πορεία προόδου. Ένας τρίτος μοιάζει πάντα χαρούμενος, επειδή οι αναρτήσεις του δεν περιλαμβάνουν ποτέ δύσκολες στιγμές.

Όμως η εικόνα δεν είναι απαραίτητα ψέμα. Είναι συχνά ένα επιλεγμένο κομμάτι της αλήθειας.

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι πραγματικά ευτυχισμένος στις διακοπές του, αλλά να αντιμετωπίζει προβλήματα όταν επιστρέφει. Μπορεί να αγαπά τη διασκέδαση, αλλά να περνά πολλές μοναχικές βραδιές. Μπορεί να έχει μια καλή δουλειά και ταυτόχρονα να αισθάνεται εγκλωβισμένος σε αυτήν.

Το λάθος είναι να θεωρούμε ότι γνωρίζουμε ολόκληρη την προσωπικότητα κάποιου επειδή βλέπουμε το κομμάτι που επιλέγει να παρουσιάσει.

Η επιτυχία που πρέπει να φαίνεται

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της εποχής μας είναι ότι η επιτυχία έχει αποκτήσει σκηνικό.

Δεν αρκεί να εργάζεσαι, να προσπαθείς και να βελτιώνεις τη ζωή σου. Συχνά δημιουργείται η εντύπωση ότι πρέπει να φαίνεται πως πετυχαίνεις.

Ένα καινούργιο αυτοκίνητο, ένα ακριβό ρολόι, ένα ταξίδι στο εξωτερικό, ένα όμορφο σπίτι ή μια επαγγελματική εξέλιξη μπορούν να γίνουν σύμβολα κοινωνικής αναγνώρισης.

Ακόμη και μια απλή καθημερινή δραστηριότητα μπορεί να μετατραπεί σε απόδειξη ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής.

Κάποιος ανεβάζει τη φωτογραφία από το γυμναστήριο. Κάποιος άλλος φωτογραφίζει τον καφέ του δίπλα στον υπολογιστή, δημιουργώντας την εικόνα μιας ιδιαίτερα παραγωγικής ημέρας. Ένας τρίτος δημοσιεύει συνεχώς στιγμές από εξόδους και ταξίδια.

Δεν υπάρχει κάτι κακό σε όλα αυτά. Το ζήτημα είναι τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε να μετράμε την αξία της ζωής μας με βάση το πόσο εντυπωσιακή φαίνεται στους άλλους.

Υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν σκληρά, πληρώνουν τους λογαριασμούς τους, φροντίζουν την οικογένειά τους και προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους. Δεν έχουν εντυπωσιακές φωτογραφίες να ανεβάσουν. Αυτό, όμως, δεν κάνει τη ζωή τους λιγότερο επιτυχημένη.

Η πραγματική πρόοδος δεν χρειάζεται πάντα κοινό.

Το παράδοξο των κοινωνικών δικτύων: Περισσότερη προβολή, λιγότερη γνωριμία

Έχουμε τη δυνατότητα να βλέπουμε καθημερινά τι κάνουν δεκάδες ή εκατοντάδες άνθρωποι. Γνωρίζουμε πού πήγαν, τι έφαγαν, ποιο τραγούδι άκουσαν και ποια άποψη εξέφρασαν.

Κι όμως, πόσους από αυτούς γνωρίζουμε πραγματικά;

Μπορεί να παρακολουθούμε τις αναρτήσεις ενός ανθρώπου για χρόνια, αλλά να μην ξέρουμε πώς αντιδρά όταν κάποιος χρειάζεται βοήθεια. Να γνωρίζουμε τα αγαπημένα του μέρη, αλλά όχι τι τον φοβίζει. Να βλέπουμε τα χαμόγελά του, αλλά να μην έχουμε ιδέα πώς συμπεριφέρεται όταν θυμώνει ή απογοητεύεται.

Η ψηφιακή παρουσία δημιουργεί μια αίσθηση οικειότητας. Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχουμε αποκτήσει πραγματική σχέση.

Έρευνες για την αυτοπαρουσίαση στα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν ότι οι άνθρωποι επιλέγουν τι θα προβάλουν, πώς θα παρουσιαστούν και ποια ανταπόκριση θα λάβουν από το κοινό τους. Η σύγκριση με τις εικόνες των άλλων μπορεί επίσης να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τον εαυτό μας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ανάρτηση είναι προσποιητή ή ότι τα κοινωνικά δίκτυα καταστρέφουν τις σχέσεις. Σημαίνει, όμως, ότι η εικόνα που βλέπουμε είναι αποτέλεσμα επιλογών και όχι μια πλήρης καταγραφή της ζωής κάποιου.

Όταν η εξωτερική εμφάνιση γίνεται κοινωνικό διαβατήριο

Η κοινωνία της εικόνας δεν περιορίζεται στα κινητά τηλέφωνα.

Τη συναντάμε και στην καθημερινή μας συμπεριφορά. Στον χώρο εργασίας, στις γνωριμίες, στις εξόδους, ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε έναν άγνωστο.

Πόσες φορές δεν έχουμε σχηματίσει άποψη για κάποιον από τα ρούχα του, το αυτοκίνητό του ή τον τρόπο που μιλάει;

Ένας άνθρωπος με ακριβό ντύσιμο μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένος πριν καν ανοίξει το στόμα του. Κάποιος που δεν προσέχει ιδιαίτερα την εμφάνισή του μπορεί να υποτιμηθεί, ακόμη κι αν διαθέτει γνώσεις, ευγένεια και επαγγελματική συνέπεια.

Σε μια συνέντευξη εργασίας, η πρώτη εντύπωση έχει σημασία. Είναι λογικό να προσέχουμε την παρουσία μας. Όμως η εμφάνιση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ικανότητα, την υπευθυνότητα και τον χαρακτήρα.

Το ίδιο ισχύει και στις ανθρώπινες σχέσεις. Ένα προσεγμένο προφίλ μπορεί να προκαλέσει ενδιαφέρον. Δεν μπορεί, όμως, να εγγυηθεί ότι ο άνθρωπος πίσω από την οθόνη διαθέτει ειλικρίνεια, σεβασμό ή συνέπεια.

Η εικόνα μπορεί να ανοίξει μια πόρτα. Δεν μπορεί να κρατήσει μια σχέση ζωντανή από μόνη της.

Η αόρατη πίεση να είμαστε πάντα καλά

Ίσως το πιο κουραστικό κομμάτι αυτής της πραγματικότητας να είναι η αίσθηση ότι πρέπει να παρουσιάζουμε μια ζωή χωρίς ατέλειες.

Να είμαστε περιποιημένοι, κοινωνικοί, δραστήριοι, επιτυχημένοι, ευδιάθετοι. Να έχουμε ενδιαφέροντα, ωραίες φωτογραφίες, καλές διακοπές και μια απάντηση για κάθε ερώτηση.

Τι γίνεται, όμως, όταν δεν είμαστε καλά;

Όταν δεν έχουμε διάθεση να βγούμε; Όταν η δουλειά δεν πηγαίνει όπως περιμέναμε; Όταν μια σχέση τελειώνει; Όταν έχουμε οικονομικές δυσκολίες ή απλώς μια περίοδο που δεν θέλουμε να μιλήσουμε σε κανέναν;

Η ζωή δεν είναι συνεχόμενη παρουσίαση επιτυχιών. Περιλαμβάνει απογοητεύσεις, λάθη, ανασφάλειες, αμφιβολίες και μέρες που δεν συμβαίνει τίποτα αξιοσημείωτο.

Κι όμως, αυτές οι συνηθισμένες μέρες είναι ένα μεγάλο μέρος της πραγματικής μας ζωής.

Δεν χρειάζεται να δημοσιοποιούμε κάθε δυσκολία ούτε να εκθέτουμε την προσωπική μας ζωή για να αποδείξουμε ότι είμαστε αυθεντικοί. Η ιδιωτικότητα δεν είναι υποκρισία. Είναι δικαίωμα.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν αισθανόμαστε ότι πρέπει να κρύψουμε ακόμη και από τον εαυτό μας όσα δεν ταιριάζουν με την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει.

Η παρεξήγηση της αυθεντικότητας

Υπάρχει και μια άλλη πλευρά που αξίζει να προσέξουμε.

Συχνά θεωρούμε ότι όποιος δεν δημοσιεύει τίποτα είναι πιο αυθεντικός από εκείνον που ανεβάζει πολλές φωτογραφίες. Ότι όποιος δεν ενδιαφέρεται για την εμφάνισή του είναι πιο ουσιαστικός. Ότι όποιος δεν επιδιώκει την προβολή έχει απαραίτητα καλύτερο χαρακτήρα.

Αλλά και αυτή είναι μια εύκολη γενίκευση.

Κάποιος μπορεί να αγαπά τη φωτογραφία, να φροντίζει την εμφάνισή του και να απολαμβάνει να μοιράζεται τη ζωή του, χωρίς να προσποιείται. Ένας άλλος μπορεί να μη χρησιμοποιεί καθόλου κοινωνικά δίκτυα και παρ' όλα αυτά να ενδιαφέρεται υπερβολικά για το τι πιστεύουν οι γύρω του.

Η αυθεντικότητα δεν μετριέται από τον αριθμό των αναρτήσεων.

Φαίνεται στη συνέπεια ανάμεσα σε όσα λέμε και σε όσα κάνουμε. Στον τρόπο που φερόμαστε όταν δεν μας παρακολουθεί κανείς. Στην ικανότητά μας να παραδεχόμαστε ένα λάθος χωρίς να ψάχνουμε δικαιολογίες. Στον σεβασμό που δείχνουμε ακόμη και σε ανθρώπους από τους οποίους δεν περιμένουμε κανένα όφελος.

Πώς θα ήταν η ζωή μας αν δεν χρειαζόταν να αποδεικνύουμε τίποτα;

Ας φανταστούμε μια μικρή αλλαγή.

Να πηγαίναμε σε ένα όμορφο μέρος και να απολαμβάναμε τη στιγμή χωρίς να σκεφτόμαστε αν πρέπει να τη φωτογραφίσουμε. Να αγοράζαμε κάτι επειδή πραγματικά μας αρέσει και όχι για να προκαλέσουμε εντύπωση. Να πετυχαίναμε έναν στόχο και να αισθανόμασταν ικανοποίηση ακόμη κι αν δεν το μάθαινε κανείς.

Να μπορούσαμε να πούμε «δεν είμαι καλά σήμερα» χωρίς να αισθανόμαστε ότι αποτυγχάνουμε. Να αφήναμε μια συζήτηση να εξελιχθεί χωρίς να προσπαθούμε να φαινόμαστε πιο έξυπνοι ή πιο ενδιαφέροντες. Να επιλέγαμε τους ανθρώπους μας με βάση τον τρόπο που μας κάνουν να αισθανόμαστε και όχι με βάση το πώς φαίνονται προς τα έξω.

Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία, τις φωτογραφίες ή την ανάγκη μας να μοιραζόμαστε όμορφες στιγμές.

Χρειάζεται απλώς να θυμόμαστε ότι η ζωή μας δεν είναι μια διαρκής παρουσίαση προς αξιολόγηση.

Στο τέλος, ποιος γνωρίζει τον πραγματικό μας εαυτό;

Η κοινωνία της εικόνας μάς έδωσε τη δυνατότητα να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας όπως επιθυμούμε. Μας έδωσε χώρο να εκφραστούμε, να δημιουργήσουμε, να επικοινωνήσουμε και να γνωρίσουμε ανθρώπους που διαφορετικά ίσως να μη συναντούσαμε ποτέ.

Ταυτόχρονα, όμως, δημιούργησε μια περίεργη πίεση: να είμαστε συνεχώς ορατοί, ενδιαφέροντες και αποδεκτοί.

Και κάπου μέσα σε αυτή την προσπάθεια, υπάρχει ο κίνδυνος να ξεχάσουμε κάτι πολύ απλό. Δεν είμαστε μόνο οι φωτογραφίες μας, οι επιτυχίες μας, τα ρούχα μας, οι διακοπές μας ή τα σχόλια που λαμβάνουμε.

Είμαστε και οι στιγμές που δεν δημοσιεύσαμε ποτέ. Οι άνθρωποι που βοηθήσαμε χωρίς να το μάθει κανείς. Οι δυσκολίες που ξεπεράσαμε σιωπηλά. Οι συγγνώμες που ζητήσαμε, οι υποσχέσεις που κρατήσαμε και οι φορές που επιλέξαμε να φερθούμε σωστά χωρίς να υπάρχει κανείς για να μας χειροκροτήσει.

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν μετράει περισσότερο αυτό που δείχνουμε ή αυτό που είμαστε.

Ίσως να είναι αν έχουμε αρχίσει να πιστεύουμε περισσότερο στην εικόνα που δημιουργούμε παρά στον άνθρωπο που βλέπουμε κάθε πρωί στον καθρέφτη.

Γιατί οι άλλοι μπορεί να γνωρίσουν πρώτα το προφίλ μας. Μπορεί να εντυπωσιαστούν από τις φωτογραφίες μας και να σχηματίσουν μια άποψη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Αλλά όταν κλείσουν οι οθόνες, όταν τελειώσουν οι εντυπώσεις και δεν υπάρχει κανένα κοινό να μας παρακολουθεί, μένει μόνο ένας άνθρωπος.

Και αυτός ο άνθρωπος είναι εκείνος που τελικά πρέπει να μπορούμε να κοιτάξουμε στα μάτια χωρίς να χρειάζεται να προσποιηθούμε.

Γιατί η εικόνα μπορεί να κερδίσει την προσοχή. Ο χαρακτήρας, όμως, είναι εκείνος που κερδίζει την εμπιστοσύνη.



Σχόλια