Σχολάσαμε, αλλά δεν ησυχάσαμε ποτέ: Όταν η δουλειά τελειώνει και το άγχος μάς ακολουθεί μέχρι το σπίτι
Το ωράριο μπορεί να γράφει οκτώ ώρες. Το μυαλό, όμως, συνεχίζει να εργάζεται πολύ περισσότερο. Γιατί υπάρχουν δουλειές που αφήνεις πίσω σου όταν χτυπάς κάρτα, αλλά υπάρχουν και εκείνες που σε ακολουθούν μέχρι το βραδινό τραπέζι, στον ύπνο και στην επόμενη ημέρα.
Χτυπάει η κάρτα, αλλά δεν σταματά η σκέψη
Υπάρχει μια στιγμή που όλοι περιμένουμε μέσα στην ημέρα: να τελειώσει η δουλειά.
Να μαζέψουμε τα πράγματά μας, να φορέσουμε το μπουφάν, να αποχαιρετήσουμε τους συναδέλφους και να βγούμε από την πόρτα. Θεωρητικά, εκεί τελειώνει η εργασία.
Στην πραγματικότητα, όμως, για πολλούς ανθρώπους εκεί ξεκινά μια δεύτερη βάρδια. Μια βάρδια χωρίς ωράριο, χωρίς μισθό και χωρίς δικαίωμα να δηλώσεις ότι κουράστηκες.
Είναι η στιγμή που επιστρέφεις στο σπίτι και σκέφτεσαι αν έκανες σωστά εκείνη την παραγγελία, αν ξέχασες κάτι στην αποθήκη, αν αύριο θα υπάρχει πάλι ένταση, αν ο προϊστάμενος θα σχολιάσει κάποιο λάθος ή αν θα βρεις μπροστά σου μια καινούργια απαίτηση.
Το σώμα έχει φύγει από τον χώρο εργασίας. Το μυαλό, όμως, παραμένει εκεί.
Και το πιο παράξενο είναι ότι πολλές φορές δεν χρειάζεται να συμβεί κάτι ιδιαίτερα σοβαρό. Αρκεί μια κουβέντα, ένα βλέμμα, μια παρατήρηση ή μια εκκρεμότητα για να χαλάσει ολόκληρο το υπόλοιπο της ημέρας.
Το άγχος δεν μένει πάντα στο γραφείο ή στο εργοστάσιο
Ας σκεφτούμε έναν εργαζόμενο σε μια αποθήκη.
Όλη την ημέρα ελέγχει παραγγελίες, ετικέτες, προϊόντα και αριθμούς. Πρέπει να προσέχει, γιατί ένα λάθος μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στην παραγωγή ή στην αποστολή.
Σχολάει, επιστρέφει σπίτι, αλλά στο μυαλό του επαναλαμβάνει τις κινήσεις της ημέρας. Μήπως μπήκε λάθος ετικέτα; Μήπως δεν καταγράφηκε σωστά μια ποσότητα; Μήπως αύριο του ζητήσουν εξηγήσεις;
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει σε έναν εργαζόμενο στην εστίαση.
Μπορεί να πέρασε ολόκληρη τη βάρδια όρθιος, να εξυπηρέτησε δεκάδες ανθρώπους και να αντιμετώπισε πελάτες που δεν είχαν πάντα καλή διάθεση. Όταν επιστρέφει σπίτι, όμως, θυμάται εκείνον που του μίλησε άσχημα ή την παρατήρηση που δέχτηκε μπροστά στους υπόλοιπους.
Ακόμη και κάποιος που εργάζεται σε ένα γραφείο μπορεί να συνεχίζει να σκέφτεται τα μηνύματα που δεν απάντησε, τις προθεσμίες που πλησιάζουν και τις συναντήσεις της επόμενης ημέρας.
Οι χώροι εργασίας διαφέρουν. Το συναίσθημα συχνά είναι το ίδιο.
Δεν κουβαλάμε πάντα τη δουλειά στο σπίτι επειδή έχουμε πολλές υποχρεώσεις. Μερικές φορές την κουβαλάμε επειδή δεν αισθανόμαστε ποτέ πραγματικά ασφαλείς ότι τελειώσαμε.
Η χειρότερη κούραση είναι εκείνη που δεν φαίνεται
Υπάρχει η σωματική κούραση. Τα πόδια πονάνε, η μέση βαραίνει, τα χέρια δυσκολεύονται να συνεχίσουν.
Υπάρχει όμως και μια διαφορετική εξάντληση, που δεν φαίνεται εύκολα στους άλλους.
Είναι όταν κάθεσαι στον καναπέ και δεν έχεις διάθεση να μιλήσεις. Όταν κάποιος σε ρωτάει «πώς πήγε η δουλειά;» και απαντάς «καλά», επειδή δεν έχεις κουράγιο να εξηγήσεις όλα όσα συνέβησαν.
Είναι όταν έχεις ελεύθερο απόγευμα, αλλά δεν μπορείς να το απολαύσεις.
Βγαίνεις για έναν καφέ και το μυαλό σου επιστρέφει στην αυριανή βάρδια. Βλέπεις τηλεόραση, αλλά δεν παρακολουθείς πραγματικά. Πηγαίνεις για ύπνο και ξαφνικά θυμάσαι κάτι που πρέπει να κάνεις το πρωί.
Αυτή η αόρατη κούραση έχει και μια κοινωνική πλευρά.
Οι άνθρωποι γύρω σου μπορεί να βλέπουν ότι επέστρεψες σπίτι στην ώρα σου. Δεν βλέπουν, όμως, πόση ενέργεια χρειάζεται για να σταματήσεις να σκέφτεσαι όσα έγιναν.
Και έτσι γεννιέται μια παρεξήγηση: επειδή δεν βρίσκεσαι πλέον στη δουλειά, οι άλλοι υποθέτουν ότι είσαι διαθέσιμος, ξεκούραστος και έτοιμος να ασχοληθείς με όλα τα υπόλοιπα.
Μα η παρουσία στο σπίτι δεν σημαίνει απαραίτητα και ψυχική ξεκούραση.
Όταν φοβάσαι την επόμενη ημέρα πριν καν τελειώσει η σημερινή
Ένα από τα πιο δύσκολα συναισθήματα είναι να ξυπνάς το πρωί και, πριν ακόμη σηκωθείς από το κρεβάτι, να αισθάνεσαι ήδη πίεση.
Να σκέφτεσαι ποιον θα συναντήσεις, τι θα σου ζητήσουν, αν θα υπάρχει ένταση και αν θα καταφέρεις να βγάλεις τη βάρδια χωρίς προβλήματα.
Κάποιες φορές το άγχος δεν προέρχεται από την ίδια την εργασία, αλλά από το περιβάλλον της.
Από έναν προϊστάμενο που αλλάζει συνεχώς απαιτήσεις. Από έναν συνάδελφο που δημιουργεί εντάσεις. Από την αίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύεις πως αξίζεις τη θέση σου.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο δύσκολο: η αβεβαιότητα.
Ο εργαζόμενος που δεν γνωρίζει αν θα συνεχίσει να έχει δουλειά, αν θα πληρωθεί εγκαίρως ή αν θα του αλλάξουν ξανά το πρόγραμμα δεν μπορεί εύκολα να αφήσει πίσω του τις επαγγελματικές ανησυχίες.
Για εκείνον, η δουλειά δεν είναι απλώς ένας χώρος στον οποίο περνά κάποιες ώρες. Είναι η οικονομική του ασφάλεια, οι υποχρεώσεις του, το ενοίκιο, οι λογαριασμοί και η δυνατότητα να προγραμματίσει την επόμενη ημέρα.
Δεν είναι πάντα εύκολο να πεις «μη σκέφτεσαι τη δουλειά» σε έναν άνθρωπο που ξέρει ότι από αυτήν εξαρτάται η καθημερινότητά του.
Το κινητό που μετατρέπει το σπίτι σε προέκταση της εργασίας
Παλαιότερα, όταν κάποιος σχολούσε, υπήρχε μια πιο ξεκάθαρη απόσταση ανάμεσα στον χώρο εργασίας και στο σπίτι.
Σήμερα, ένα κινητό τηλέφωνο μπορεί να καταργήσει αυτή την απόσταση μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Ένα μήνυμα από τον προϊστάμενο. Μια ερώτηση συναδέλφου. Μια αλλαγή στο πρόγραμμα. Μια ειδοποίηση από την ομαδική συνομιλία της δουλειάς.
Και ξαφνικά, ενώ έχεις καθίσει να φας, επιστρέφεις νοητικά στη βάρδια.
Το πρόβλημα δεν είναι πάντοτε το ίδιο το μήνυμα. Είναι η αίσθηση ότι πρέπει να είσαι συνεχώς διαθέσιμος.
Ότι ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο σου μπορεί να προκύψει κάτι που απαιτεί την προσοχή σου.
Σταδιακά, ο εργαζόμενος συνηθίζει να ελέγχει το κινητό του ακόμη κι όταν δεν υπάρχει λόγος. Περιμένει κάποια ειδοποίηση, σκέφτεται μήπως προκύψει πρόβλημα και δυσκολεύεται να αποσυνδεθεί.
Η τεχνολογία υποτίθεται ότι θα μας διευκόλυνε. Δεν πρέπει, όμως, να μετατρέπεται σε ένα αόρατο σύστημα διαρκούς επιφυλακής.
Δεν είναι φυσιολογικό να φοβάσαι την Κυριακή επειδή πλησιάζει η Δευτέρα
Υπάρχει ένα συναίσθημα που πολλοί γνωρίζουν, αλλά λίγοι περιγράφουν.
Είναι εκείνο το βάρος που εμφανίζεται το απόγευμα της Κυριακής.
Το Σαββατοκύριακο πλησιάζει στο τέλος του και, αντί να σκέφτεσαι όσα έκανες ή όσα μπορείς να απολαύσεις, αρχίζεις να μετράς τις ώρες μέχρι την επιστροφή στη δουλειά.
Δεν έχει συμβεί ακόμη τίποτα. Κι όμως, το άγχος έχει ήδη ξεκινήσει.
Κάποιος σκέφτεται ότι θα βρεθεί ξανά σε ένα περιβάλλον όπου δεν αισθάνεται άνετα. Κάποιος άλλος γνωρίζει ότι τον περιμένει υπερβολικός φόρτος εργασίας. Ένας τρίτος φοβάται μήπως επαναληφθεί μια σύγκρουση που τον έχει ήδη εξαντλήσει.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε δύσκολη Κυριακή αποτελεί ένδειξη σοβαρού προβλήματος. Όταν όμως η αγωνία γίνεται σταθερό κομμάτι της εβδομάδας, αξίζει να την πάρουμε στα σοβαρά.
Γιατί η εργασία δεν πρέπει να καταλαμβάνει τόσο μεγάλο μέρος της ζωής, ώστε να αφαιρεί ακόμη και την ηρεμία των ημερών που δεν εργαζόμαστε.
Τι μπορεί να αλλάξει όταν η δουλειά τελειώνει;
Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις, ιδιαίτερα όταν οι επαγγελματικές και οικονομικές συνθήκες δεν επιτρέπουν μεγάλες αλλαγές.
Υπάρχουν, όμως, μικρές κινήσεις που μπορούν να βοηθήσουν έναν άνθρωπο να ξαναβρεί σταδιακά τον προσωπικό του χρόνο.
1. Δημιούργησε ένα μικρό τελετουργικό επιστροφής.
Μια σύντομη βόλτα, ένα ντους, λίγη μουσική ή δέκα λεπτά ησυχίας μπορούν να λειτουργήσουν ως μετάβαση από την εργασία στην προσωπική ζωή.
2. Μην προσπαθείς να λύσεις από το σπίτι όλα τα αυριανά προβλήματα.
Αν κάτι μπορεί να περιμένει μέχρι το επόμενο ωράριο, άφησέ το για τότε. Δεν χρειάζεται να ζεις από το προηγούμενο βράδυ όλες τις δυσκολίες που ίσως συναντήσεις.
3. Βάλε λογικά όρια στην επαγγελματική επικοινωνία.
Όπου είναι εφικτό, μην ελέγχεις διαρκώς τα μηνύματα της δουλειάς. Ο ελεύθερος χρόνος χρειάζεται προστασία.
4. Μίλησε για όσα σε πιέζουν.
Μερικές φορές μια ειλικρινής συζήτηση με έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι βοηθά να ξεκαθαρίσεις τι πραγματικά σε εξαντλεί. Αν το άγχος επιμένει και επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή την καθημερινότητά σου, η βοήθεια ενός ειδικού μπορεί να είναι σημαντική.
5. Μην αισθάνεσαι ενοχές επειδή χρειάζεσαι ξεκούραση.
Δεν χρειάζεται να έχεις εξαντληθεί εντελώς για να δικαιούσαι να σταματήσεις. Η ξεκούραση δεν είναι ανταμοιβή που κερδίζεις μόνο όταν τελειώσεις όλες τις υποχρεώσεις σου.
Μήπως τελικά δεν μας λείπει ο ελεύθερος χρόνος, αλλά η αίσθηση ότι μας ανήκει;
Αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική πλευρά του προβλήματος.
Πολλοί εργαζόμενοι έχουν κάποιες ώρες ελεύθερες, αλλά δεν αισθάνονται πραγματικά ότι τους ανήκουν.
Τις γεμίζουν με σκέψεις για τη δουλειά, με την αγωνία της επόμενης βάρδιας και με την προσπάθεια να προλάβουν όσα δεν κατάφεραν όσο εργάζονταν.
Και κάπως έτσι, η ζωή περιορίζεται σε δύο καταστάσεις: δουλεύω ή προετοιμάζομαι να ξαναδουλέψω.
Πού βρίσκεται, όμως, ο άνθρωπος ανάμεσα σε αυτές τις δύο καταστάσεις;
Πού βρίσκεται η ώρα για έναν καφέ χωρίς βιασύνη, μια συζήτηση χωρίς περισπασμούς, μια βόλτα χωρίς να κοιτάζεις συνεχώς την ώρα;
Δεν είναι πολυτέλεια να θέλεις να επιστρέφεις στο σπίτι και να αισθάνεσαι ότι η ημέρα σου ανήκει ξανά.
Είναι μια βασική ανάγκη που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υπερβολική απαίτηση.
Η δουλειά είναι μέρος της ζωής σου. Δεν πρέπει να γίνεται ολόκληρη η ζωή σου.
Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι η εργασία μπορεί να είναι πάντα εύκολη. Υπάρχουν δύσκολες ημέρες, απαιτητικές περίοδοι, οικονομικές υποχρεώσεις και ευθύνες που δεν εξαφανίζονται επειδή τελείωσε το ωράριο.
Αλλά υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να κουράζεσαι από τη δουλειά και στο να μην μπορείς να ξεκουραστείς εξαιτίας της.
Δεν γίνεται να περνάς οκτώ ή δέκα ώρες προσπαθώντας να ανταποκριθείς στις απαιτήσεις των άλλων και τις υπόλοιπες να τις αφιερώνεις στην αγωνία για το τι θα συμβεί αύριο.
Δεν γίνεται να μετράς την αξία σου αποκλειστικά με βάση την παραγωγικότητά σου.
Και δεν γίνεται κάθε βράδυ, λίγο πριν κοιμηθείς, να αισθάνεσαι ότι η πραγματική σου ζωή βρίσκεται σε αναμονή μέχρι να τελειώσει η επόμενη βάρδια.
Γιατί κάποια στιγμή πρέπει να θυμηθούμε κάτι απλό: είμαστε εργαζόμενοι, αλλά είμαστε και άνθρωποι. Έχουμε οικογένεια, φίλους, ανάγκες, επιθυμίες, προσωπικές δυσκολίες και δικαίωμα σε μια ζωή που δεν περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από την εργασία.
Το ωράριο μπορεί να τελειώνει στις πέντε. Η ανθρώπινη ανάγκη για ηρεμία, όμως, δεν μπορεί να περιμένει μέχρι τη σύνταξη.
Και ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης εργασίας δεν είναι μόνο ότι μας κουράζει.
Είναι ότι, πολλές φορές, μας κάνει να ξεχνάμε πως έχουμε δικαίωμα να ζούμε και όταν δεν δουλεύουμε.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, δεν πρέπει να επιστρέφουμε στο σπίτι μόνο με την ελπίδα ότι αύριο θα αντέξουμε άλλη μία βάρδια.
Πρέπει να επιστρέφουμε με την αίσθηση ότι η ζωή μας συνεχίζεται.

Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου