Μια φράση που ξεκίνησε από την προσπάθεια να κατανοήσουμε την αρχή της ζωής και κατέληξε να περιγράφει τα διλήμματα της καθημερινότητάς μας. Γιατί, τελικά, υπάρχουν πράγματα που δεν ξέρουμε αν είναι η αιτία ή το αποτέλεσμα.
Υπάρχουν ερωτήματα που μοιάζουν απλά, σχεδόν παιδικά. Τα ακούς σε μια παρέα, σε ένα τραπέζι, σε μια συζήτηση με φίλους και συνήθως κάποιος θα χαμογελάσει πριν απαντήσει. Ένα από αυτά είναι το γνωστό: «Η κότα κάνει το αυγό ή το αυγό την κότα;».
Μπορεί να το έχουμε ακούσει εκατοντάδες φορές. Μπορεί να το έχουμε χρησιμοποιήσει για να περιγράψουμε μια κατάσταση που δεν βγάζει εύκολα άκρη. Πόσοι, όμως, γνωρίζουν πραγματικά από πού προέρχεται αυτή η φράση και γιατί κατάφερε να επιβιώσει μέσα στους αιώνες;
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα αστείο ερώτημα γύρω από δύο ζώα και ένα αυγό. Είναι μια από τις πιο χαρακτηριστικές απορίες της ανθρώπινης σκέψης: πώς μπορεί να δημιουργηθεί κάτι, όταν για να υπάρξει φαίνεται να χρειάζεται ήδη κάτι άλλο;
Από πού ξεκίνησε αυτό το ερώτημα;
Το δίλημμα της κότας και του αυγού έχει πολύ παλιές φιλοσοφικές ρίζες. Δεν δημιουργήθηκε από κάποιον σύγχρονο άνθρωπο ούτε ξεκίνησε ως λαϊκή ατάκα σε μια ελληνική παρέα.
Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ήδη προβληματιστεί γύρω από το ζήτημα της αρχής των πραγμάτων.
Ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους που ασχολήθηκαν με αυτή την απορία ήταν ο Αριστοτέλης. Στο έργο του εξέτασε τη σχέση ανάμεσα σε αυτό που γεννά και σε αυτό που γεννιέται, αλλά και το ερώτημα αν η ζωή έχει κάποια αρχή ή αν αποτελεί μια αδιάκοπη συνέχεια.
Η απορία δεν ήταν τόσο απλή όσο ακούγεται. Αν η κότα γεννά το αυγό, τότε από πού προήλθε η πρώτη κότα; Αν, από την άλλη, η κότα γεννήθηκε από αυγό, ποιος γέννησε εκείνο το αυγό;
Έτσι, το ερώτημα απέκτησε φιλοσοφική διάσταση και έγινε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του προβλήματος της αιτίας και του αποτελέσματος.
Τι λέει τελικά η επιστήμη;
Αν αφήσουμε για λίγο τη φιλοσοφία και περάσουμε στη βιολογία, η απάντηση γίνεται πιο συγκεκριμένη.
Το αυγό υπήρχε πολύ πριν εμφανιστούν οι κότες. Πολλά είδη ζώων αναπαράγονταν με αυγά εκατομμύρια χρόνια πριν από την εμφάνιση των σύγχρονων πτηνών.
Η κότα, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, προέκυψε μέσα από μια μακρά εξελικτική διαδικασία. Οι πρόγονοί της έμοιαζαν πολύ με τις σημερινές κότες, αλλά δεν ήταν ακριβώς το ίδιο είδος.
Κάποια στιγμή, μέσα από γενετικές αλλαγές και την εξέλιξη, εμφανίστηκε η πρώτη κότα που θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως τέτοια.
Επομένως, αν μιλάμε για το αυγό γενικά, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: το αυγό προϋπήρχε της κότας.
Αν όμως μιλάμε αυστηρά για το πρώτο αυγό από το οποίο γεννήθηκε η πρώτη πραγματική κότα, τότε η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα: το γέννησε ένας πρόγονός της που δεν ήταν ακόμη ακριβώς κότα.
Η επιστήμη, λοιπόν, μας δίνει μια απάντηση. Δεν εξαφανίζει, όμως, τη γοητεία του ερωτήματος.
Γιατί χρησιμοποιούμε αυτή τη φράση στην καθημερινότητά μας;
Σήμερα, όταν κάποιος λέει «ποια ήταν πρώτη, η κότα ή το αυγό;», συνήθως δεν ενδιαφέρεται να συζητήσει για τη βιολογία.
Προσπαθεί να περιγράψει μια κατάσταση στην οποία είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις τι προκάλεσε τι.
Σκέψου έναν άνθρωπο που θέλει να βρει δουλειά, αλλά οι εργοδότες ζητούν προϋπηρεσία. Για να αποκτήσει προϋπηρεσία, χρειάζεται πρώτα κάποιος να του δώσει την ευκαιρία να εργαστεί.
Τι προηγείται, λοιπόν; Η δουλειά ή η εμπειρία;
Ή σκέψου κάποιον που θέλει να δημιουργήσει μια επιχείρηση, αλλά χρειάζεται πελάτες για να έχει έσοδα και έσοδα για να μπορέσει να επενδύσει στην επιχείρηση.
Ποιο έρχεται πρώτο;
Ακόμη και στις ανθρώπινες σχέσεις συναντάμε το ίδιο δίλημμα. Δύο άνθρωποι δεν πλησιάζονται επειδή περιμένουν ο ένας την κίνηση του άλλου. Ο ένας φοβάται την απόρριψη, ο άλλος δεν γνωρίζει τις προθέσεις του πρώτου και τελικά κανείς δεν κάνει το βήμα.
Και τότε η ερώτηση επιστρέφει, με διαφορετική μορφή: ποιος πρέπει να ξεκινήσει;
Η κότα και το αυγό υπάρχουν και στις ανθρώπινες σχέσεις
Υπάρχει μια ιδιαίτερη πλευρά αυτής της φράσης που σπάνια συζητάμε.
Πολλές φορές περιμένουμε να αλλάξει πρώτα ο άλλος για να αλλάξουμε κι εμείς τη συμπεριφορά μας.
Δεν τηλεφωνούμε επειδή δεν τηλεφώνησε.
Δεν ζητάμε συγγνώμη επειδή θεωρούμε ότι πρέπει να το κάνει πρώτος ο άλλος.
Δεν δείχνουμε ενδιαφέρον επειδή φοβόμαστε ότι θα εκτεθούμε.
Και κάπως έτσι περνούν ημέρες, εβδομάδες ή ακόμη και χρόνια.
Μια παρεξήγηση μπορεί να ξεκινήσει από μια μικρή κουβέντα και να μεγαλώσει επειδή κανείς δεν θέλει να κάνει την πρώτη κίνηση. Μια φιλία μπορεί να απομακρυνθεί όχι επειδή χάθηκε η εκτίμηση, αλλά επειδή και οι δύο περιμένουν ένα μήνυμα που δεν έρχεται ποτέ.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι ποιος έχει δίκιο. Είναι ότι όλοι περιμένουν να εμφανιστεί πρώτα το δικό τους «αυγό».
Μήπως τελικά το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι ψάχνουμε πάντα την πρώτη αιτία;
Η συγκεκριμένη φράση έχει κάτι πολύ ανθρώπινο. Μας θυμίζει ότι θέλουμε να βρίσκουμε μια αρχή για καθετί που συμβαίνει.
Θέλουμε να γνωρίζουμε ποιος ξεκίνησε έναν καβγά, ποιος δημιούργησε μια παρεξήγηση, ποιος έφταιξε πρώτος και ποια ήταν η πρώτη απόφαση που οδήγησε σε ένα αποτέλεσμα.
Στην πραγματικότητα, όμως, δεν λειτουργούν όλα με τόσο απλό τρόπο.
Κάποιες καταστάσεις δημιουργούνται σταδιακά. Μια συμπεριφορά επηρεάζει μια δεύτερη, εκείνη προκαλεί μια αντίδραση και η αντίδραση επιστρέφει στην αρχική συμπεριφορά.
Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος.
Αυτό συμβαίνει στις οικογένειες, στις φιλίες, στις σχέσεις, στους χώρους εργασίας, ακόμη και στην κοινωνία.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η πραγματική αξία αυτής της παλιάς απορίας: μας αναγκάζει να κοιτάξουμε πέρα από την επιφάνεια και να αναρωτηθούμε πώς φτάσαμε σε μια κατάσταση, αντί να ψάχνουμε απλώς ποιος έκανε την πρώτη κίνηση.
Μια απλή ερώτηση που δεν έχασε ποτέ τη δύναμή της
Είναι εντυπωσιακό ότι ένα ερώτημα τόσο καθημερινό κατάφερε να παραμείνει ζωντανό για τόσους αιώνες.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις φιλοσοφία για να το καταλάβεις. Δεν χρειάζεται να είσαι επιστήμονας για να συμμετάσχεις σε μια συζήτηση γύρω από αυτό.
Αρκεί να έχεις βρεθεί κάποτε σε μια κατάσταση όπου δεν ήξερες αν κάτι προηγήθηκε ή αν δημιουργήθηκε εξαιτίας κάποιου άλλου πράγματος.
Και ίσως γι' αυτό η κότα και το αυγό έγιναν κάτι περισσότερο από ένα βιολογικό δίλημμα. Έγιναν ένας τρόπος να περιγράφουμε όσα δυσκολευόμαστε να εξηγήσουμε.
Το ερώτημα παραμένει, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε την απάντηση
Σήμερα μπορούμε να πούμε ότι το αυγό προϋπήρχε της κότας. Η επιστήμη έχει προχωρήσει, η εξέλιξη έχει εξηγήσει πολλά και αυτό που κάποτε έμοιαζε ανεξήγητο έχει αποκτήσει μια λογική απάντηση.
Ωστόσο, στην καθημερινότητά μας εξακολουθούμε να συναντάμε δεκάδες μικρές «κότες και αυγά».
Περιμένουμε να μας εμπιστευτούν για να δείξουμε ότι αξίζουμε εμπιστοσύνη. Περιμένουμε να μας πλησιάσουν για να πλησιάσουμε. Περιμένουμε να αλλάξουν οι συνθήκες για να κάνουμε την πρώτη προσπάθεια.
Ίσως, λοιπόν, το σημαντικότερο μάθημα αυτής της φράσης να μην είναι ποιος ήρθε πρώτος.
Ίσως να είναι ότι κάποιες φορές, αντί να περιμένουμε να λύσουμε το μυστήριο της αρχής, χρειάζεται απλώς να αποφασίσουμε αν θέλουμε να συνεχίσουμε τον ίδιο κύκλο ή να τον αλλάξουμε.
Γιατί η κότα μπορεί να έκανε το αυγό και το αυγό να έφερε την κότα.
Αλλά στη ζωή, πολλές φορές, αυτό που περιμένουμε να ξεκινήσει από τον άλλον είναι ακριβώς εκείνο που φοβόμαστε να ξεκινήσουμε εμείς.

Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου