Όταν η αδιαφορία γίνεται καθημερινή συνήθεια: Η κοινωνία που βλέπει, ακούει, αλλά επιλέγει να μην αντιδρά
Δεν χρειάζεται πάντα να συμβεί κάτι μεγάλο για να καταλάβουμε πόσο έχουμε απομακρυνθεί μεταξύ μας. Μερικές φορές αρκεί ένας άνθρωπος που ζητά βοήθεια, ένας εργαζόμενος που αδικείται ή ένας γείτονας που περνά δύσκολα και όλοι συνεχίζουν κανονικά τη μέρα τους.
Υπάρχει μια εικόνα που συναντάμε σχεδόν καθημερινά: άνθρωποι περπατούν δίπλα δίπλα, κάθονται στα ίδια τραπέζια, εργάζονται στον ίδιο χώρο, ανταλλάσσουν καλημέρες και τυπικές κουβέντες. Κι όμως, πολλές φορές μοιάζουν να ζουν σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους.
Κάποιος μπορεί να περνά μια δύσκολη περίοδο και να μην το γνωρίζει κανείς. Ένας εργαζόμενος μπορεί να αισθάνεται αδικημένος, αλλά να μην τολμά να μιλήσει. Ένας ηλικιωμένος μπορεί να χρειάζεται λίγη βοήθεια και οι περαστικοί να προσπερνούν χωρίς να σηκώσουν το βλέμμα.
Δεν είναι απαραίτητα ότι οι άνθρωποι έγιναν ξαφνικά κακοί. Ίσως συμβαίνει κάτι πιο ανησυχητικό: αρχίσαμε να συνηθίζουμε καταστάσεις που κάποτε θα μας ενοχλούσαν.
Η αδιαφορία δεν εμφανίζεται πάντα με τη μορφή μιας σκληρής συμπεριφοράς. Μπορεί να κρύβεται σε ένα «δεν είναι δικό μου θέμα», σε ένα «ας ασχοληθεί κάποιος άλλος» ή σε ένα μήνυμα που διαβάστηκε και δεν απαντήθηκε ποτέ.
Και κάπως έτσι, η αδιαφορία παύει να είναι μια μεμονωμένη αντίδραση και γίνεται καθημερινή συνήθεια.
1. Η αδιαφορία δεν χρειάζεται να φωνάζει για να πληγώνει
Έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε την αγένεια, την προσβολή και την επιθετικότητα. Είναι συμπεριφορές που φαίνονται και συνήθως προκαλούν άμεση αντίδραση.
Η αδιαφορία, όμως, είναι διαφορετική.
Μπορεί να μην υπάρχει καμία προσβολή. Κανείς να μη σου μιλήσει άσχημα. Κανείς να μη σου δημιουργήσει ένα εμφανές πρόβλημα.
Απλώς να μην ενδιαφερθεί.
Σκέψου έναν άνθρωπο που επιστρέφει καθημερινά από τη δουλειά κουρασμένος. Κάθεται στο σπίτι, προσπαθεί να μιλήσει για όσα τον απασχολούν και παίρνει ως απάντηση ένα αφηρημένο «έλα μωρέ, όλοι έχουμε προβλήματα».
Ίσως εκείνη τη στιγμή να μη χρειάζεται λύση. Ίσως χρειάζεται απλώς κάποιος να τον ακούσει.
Ή έναν συνάδελφο που περνά δύσκολα και κανείς δεν τον ρωτά αν είναι καλά, επειδή όλοι θεωρούν ότι πρέπει να τα καταφέρει μόνος του.
Η αδιαφορία δεν αφήνει πάντα σημάδια που φαίνονται. Αφήνει, όμως, την αίσθηση ότι η παρουσία σου δεν έχει ιδιαίτερη σημασία.
2. Στον δρόμο βλέπουμε πολλά, αλλά πόσα πραγματικά προσέχουμε;
Η καθημερινότητα στις πόλεις έχει γίνει ένας συνεχής αγώνας ταχύτητας.
Άνθρωποι βιάζονται να προλάβουν το λεωφορείο, να φτάσουν στη δουλειά, να παραλάβουν τα παιδιά, να κάνουν τα ψώνια τους. Όλοι έχουν κάτι να προλάβουν.
Μέσα σε αυτή την πίεση, πολλές φορές ξεχνάμε να κοιτάξουμε γύρω μας.
Ένας ηλικιωμένος δυσκολεύεται να περάσει τον δρόμο. Ένας άνθρωπος προσπαθεί να σηκώσει κάτι βαρύ. Κάποιος βρίσκεται σε δύσκολη θέση και χρειάζεται μια μικρή εξυπηρέτηση.
Δεν είναι απαραίτητο να αναλάβουμε τα προβλήματα όλων. Δεν μπορούμε να σταματάμε κάθε φορά που κάποιος χρειάζεται κάτι.
Μπορούμε, όμως, να μην προσπερνάμε μηχανικά τα πάντα.
Μερικές φορές μια ερώτηση, ένα χέρι βοήθειας ή λίγα λεπτά από τον χρόνο μας αρκούν για να αλλάξουν τη μέρα ενός άλλου ανθρώπου.
Και το παράδοξο είναι ότι πολλές φορές περιμένουμε ακριβώς αυτή τη συμπεριφορά όταν βρεθούμε εμείς σε δύσκολη θέση.
3. Στην εργασία: Όταν όλοι βλέπουν την αδικία, αλλά κανείς δεν μιλά
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μέρη όπου η αδιαφορία μπορεί να γίνει καθημερινή πρακτική είναι ο εργασιακός χώρος.
Ας υποθέσουμε ότι ένας εργαζόμενος αντιμετωπίζεται άδικα. Του ανατίθενται συνεχώς περισσότερες υποχρεώσεις, δέχεται παρατηρήσεις για πράγματα που δεν εξαρτώνται από τον ίδιο ή εργάζεται υπό πίεση χωρίς την απαραίτητη υποστήριξη.
Οι υπόλοιποι συνάδελφοι το βλέπουν.
Κάποιοι γνωρίζουν τι συμβαίνει, αλλά επιλέγουν να μη μιλήσουν. Άλλοι σκέφτονται ότι δεν θέλουν να μπλέξουν. Κάποιοι φοβούνται μήπως βρεθούν αύριο στην ίδια θέση.
Και τελικά ο εργαζόμενος μένει μόνος.
Το πιο προβληματικό δεν είναι μόνο η συμπεριφορά εκείνου που ασκεί πίεση. Είναι και το περιβάλλον που δημιουργείται όταν όλοι γνωρίζουν, αλλά κανείς δεν αισθάνεται ότι έχει κάποια ευθύνη.
Δεν σημαίνει ότι κάθε συνάδελφος πρέπει να συγκρούεται με τη διοίκηση ή να θέτει σε κίνδυνο τη θέση του.
Σημαίνει, όμως, ότι μπορούμε να δείξουμε στοιχειώδη αλληλεγγύη. Να μη συμμετέχουμε σε προσβλητικά σχόλια, να μη διαδίδουμε φήμες, να μη δικαιολογούμε συμπεριφορές που γνωρίζουμε ότι είναι άδικες.
Γιατί ένας εργασιακός χώρος δεν κρίνεται μόνο από τον μισθό και τις υποχρεώσεις. Κρίνεται και από το αν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι υπάρχει κάποιος δίπλα τους.
4. Η αδιαφορία στις μικρές κοινωνίες: Όλοι γνωρίζουν, αλλά κανείς δεν αναλαμβάνει ευθύνη
Υπάρχει μια ιδιαίτερη αντίφαση στις μικρές κοινωνίες.
Οι άνθρωποι συχνά γνωρίζονται μεταξύ τους. Ξέρουν πού εργάζεται ο ένας, πού συχνάζει ο άλλος, ποιος αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες και ποιος έχει οικογενειακά προβλήματα.
Κι όμως, αυτή η εγγύτητα δεν σημαίνει απαραίτητα και ουσιαστικό ενδιαφέρον.
Μπορεί να υπάρχει μεγάλη προθυμία για σχολιασμό, αλλά ελάχιστη διάθεση για πραγματική βοήθεια.
Μπορεί κάποιος να μάθει γρήγορα μια προσωπική ιστορία, αλλά να μην ενδιαφερθεί ποτέ να ρωτήσει τον ίδιο τον άνθρωπο αν χρειάζεται κάτι.
Κάποιες φορές η κοινωνική περιέργεια παίρνει τη θέση της ανθρώπινης συμπαράστασης.
Ξέρουμε τι συμβαίνει στους άλλους, αλλά δεν ξέρουμε πώς αισθάνονται.
Και ίσως αυτή να είναι μια από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις της εποχής μας: θεωρούμε ότι επειδή γνωρίζουμε πληροφορίες για κάποιον, έχουμε πραγματική σχέση μαζί του.
Η γνώση της ζωής κάποιου δεν σημαίνει ότι συμμετέχουμε σε αυτήν.
5. Στα social media η αδιαφορία έχει αποκτήσει καινούργιο πρόσωπο
Ζούμε σε μια εποχή όπου μπορούμε να επικοινωνήσουμε με ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, αλλά μερικές φορές δυσκολευόμαστε να ενδιαφερθούμε για εκείνον που κάθεται δίπλα μας.
Βλέπουμε μια ανάρτηση που αναφέρει μια δύσκολη προσωπική κατάσταση. Διαβάζουμε ένα μήνυμα από έναν φίλο που δεν είναι καλά. Παρακολουθούμε μια δημόσια συζήτηση όπου κάποιος δέχεται προσβολές.
Και συχνά η αντίδρασή μας περιορίζεται σε μια στιγμιαία παρατήρηση πριν συνεχίσουμε να σκρολάρουμε.
Το διαδίκτυο δεν δημιούργησε την αδιαφορία. Της έδωσε, όμως, έναν χώρο όπου μπορεί να εκδηλώνεται χωρίς ιδιαίτερο κόστος.
Μπορούμε να παρακολουθούμε τα πάντα χωρίς να συμμετέχουμε σε τίποτα.
Μπορούμε να γνωρίζουμε ότι κάποιος αντιμετωπίζει δυσκολίες χωρίς να τον ρωτήσουμε αν χρειάζεται βοήθεια.
Υπάρχει, βέβαια, και η αντίθετη πλευρά: άνθρωποι που αξιοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα για να στηρίξουν άλλους, να ενημερώσουν, να κινητοποιήσουν και να προσφέρουν.
Το ζήτημα δεν είναι η τεχνολογία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να τη χρησιμοποιούμε.
6. Γιατί συνηθίζουμε να αδιαφορούμε;
Δεν υπάρχει μία απάντηση.
Μερικές φορές είναι η κούραση. Άλλες φορές είναι ο φόβος ότι αν ασχοληθούμε με ένα πρόβλημα, θα μπλέξουμε και εμείς.
Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν απογοητευτεί τόσο συχνά, ώστε έχουν μάθει να κρατούν αποστάσεις. Άλλοι έχουν συνηθίσει να προστατεύουν αποκλειστικά τον προσωπικό τους χρόνο.
Υπάρχει επίσης ένα γνωστό φαινόμενο της κοινωνικής ψυχολογίας, το λεγόμενο φαινόμενο του παρευρισκομένου.
Έρευνες έχουν εξετάσει πώς η παρουσία πολλών ανθρώπων σε μια κατάσταση ανάγκης μπορεί να μειώσει την πιθανότητα να αναλάβει κάποιος προσωπικά την ευθύνη να βοηθήσει. Όταν υπάρχουν πολλοί παρόντες, ο καθένας μπορεί να θεωρήσει ότι θα παρέμβει κάποιος άλλος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδιάφοροι. Δείχνει, όμως, πόσο εύκολα η ευθύνη μπορεί να χαθεί μέσα στο πλήθος.
Υπάρχει και κάτι ακόμη: όταν βλέπουμε καθημερινά προβλήματα, κινδυνεύουμε να τα θεωρήσουμε φυσιολογικά.
Αν συνηθίσουμε να βλέπουμε έναν εργαζόμενο να αντιμετωπίζεται άσχημα, μπορεί να σταματήσουμε να αντιδρούμε. Αν συνηθίσουμε να ακούμε προσβλητικές κουβέντες, μπορεί να πάψουμε να τις θεωρούμε σημαντικές.
Η επανάληψη δεν κάνει μια συμπεριφορά σωστή. Απλώς μπορεί να μας κάνει λιγότερο ευαίσθητους απέναντί της.
7. Η αδιαφορία ξεκινά πολλές φορές από το σπίτι
Δεν χρειάζεται να ψάξουμε μόνο έξω από την πόρτα μας.
Η αδιαφορία μπορεί να υπάρχει και στις πιο κοντινές μας σχέσεις.
Ένας γονιός μπορεί να είναι τόσο απορροφημένος από τις υποχρεώσεις του, ώστε να μη δίνει σημασία σε όσα προσπαθεί να του πει το παιδί του.
Ένα ζευγάρι μπορεί να συνεχίζει να ζει κάτω από την ίδια στέγη, αλλά να έχει σταματήσει να ενδιαφέρεται για τις μικρές ανάγκες του άλλου.
Ένας φίλος μπορεί να επικοινωνεί μόνο όταν χρειάζεται κάτι.
Και ένας ηλικιωμένος συγγενής μπορεί να περιμένει ένα τηλεφώνημα που δεν έρχεται ποτέ.
Δεν είναι πάντα εύκολο να είμαστε διαθέσιμοι για όλους. Έχουμε υποχρεώσεις, προσωπικά προβλήματα και περιορισμένες αντοχές.
Αλλά υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να μην μπορείς να βοηθήσεις και στο να μην προσπαθείς καν να καταλάβεις ότι κάποιος σε χρειάζεται.
Μερικές φορές το ενδιαφέρον δεν απαιτεί χρόνο και χρήματα. Απαιτεί παρουσία.
8. Μήπως περιμένουμε όλοι από τους άλλους αυτό που δεν προσφέρουμε;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο άβολο ερώτημα.
Θέλουμε να μας σέβονται, αλλά πόσο σεβόμαστε τους ανθρώπους γύρω μας;
Θέλουμε να μας ακούν, αλλά πόσο συχνά ακούμε πραγματικά;
Θέλουμε κάποιος να μας υπερασπιστεί όταν αδικούμαστε, αλλά τι κάνουμε όταν αδικείται ένας άλλος;
Θέλουμε να μας θυμούνται στις δύσκολες στιγμές, αλλά πόσες φορές θυμηθήκαμε εμείς κάποιον χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένος λόγος;
Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι. Ούτε να μετατρέψουμε τη ζωή μας σε μια διαρκή προσπάθεια να σώζουμε τους πάντες.
Μπορούμε, όμως, να ξεκινήσουμε από μικρές αλλαγές:
Να ρωτάμε έναν άνθρωπο αν είναι πραγματικά καλά και να περιμένουμε την απάντηση.
Να μη συμμετέχουμε σε κουτσομπολιά που πληγώνουν άλλους.
Να στηρίζουμε έναν συνάδελφο όταν αντιμετωπίζει μια άδικη συμπεριφορά, με τρόπο που δεν θέτει κανέναν σε κίνδυνο.
Να προσφέρουμε βοήθεια όταν μπορούμε.
Να μη θεωρούμε δεδομένους τους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα μας.
Μια μελέτη για την καθημερινή ενσυναίσθηση, σε δείγμα 246 ενηλίκων στις ΗΠΑ, κατέγραψε ότι οι συμμετέχοντες ανέφεραν κατά μέσο όρο περίπου εννέα ευκαιρίες ενσυναίσθησης την ημέρα. Η έρευνα συνέδεσε αυτές τις καθημερινές εμπειρίες με συμπεριφορές προσφοράς και βοήθειας.
Ίσως, λοιπόν, οι ευκαιρίες να ενδιαφερθούμε να είναι πολύ περισσότερες από όσες αντιλαμβανόμαστε.
Το δυνατό κλείσιμο: Να μη συνηθίσουμε αυτό που κάποτε μας πλήγωνε
Η αδιαφορία δεν θα εξαφανιστεί με ένα άρθρο, μια ανάρτηση ή μια ωραία συζήτηση.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε όλους τους ανθρώπους ούτε να διορθώσουμε κάθε αδικία που συναντάμε.
Μπορούμε, όμως, να προσέξουμε κάτι πολύ σημαντικό: να μη γίνει η δική μας αδιαφορία μέρος του προβλήματος.
Να μην προσπερνάμε έναν άνθρωπο μόνο και μόνο επειδή δεν γνωρίζουμε την ιστορία του. Να μην αντιμετωπίζουμε την αδικία ως φυσιολογική επειδή δεν συμβαίνει σε εμάς. Να μην περιμένουμε να βρεθούμε στην ίδια θέση για να καταλάβουμε πόσο σημαντική είναι μια μικρή πράξη ενδιαφέροντος.
Γιατί κανείς δεν ξέρει πότε θα χρειαστεί να βρεθεί στην άλλη πλευρά.
Σήμερα μπορεί να είσαι εκείνος που προσπερνά. Αύριο μπορεί να είσαι εκείνος που περιμένει να τον προσέξουν.
Και ίσως το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που αδιαφορούν. Είναι ότι κινδυνεύουμε να θεωρήσουμε την αδιαφορία τόσο φυσιολογική, ώστε να πάψουμε ακόμη και να την παρατηρούμε.
Δεν χρειάζεται να γίνουμε σωτήρες του κόσμου. Χρειάζεται μόνο να μη χάσουμε την ικανότητα να βλέπουμε τον άνθρωπο μπροστά μας. Γιατί μια κοινωνία δεν απομακρύνεται μεταξύ των ανθρώπων μέσα σε μία ημέρα. Απομακρύνεται κάθε φορά που κάποιος χρειάζεται ένα χέρι και όλοι αποφασίζουν ότι δεν είναι δική τους υπόθεση.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου