Γιατί δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε ότι κάναμε λάθος; Όταν η ανάγκη να έχουμε δίκιο κοστίζει περισσότερο από το ίδιο το λάθος

 



Μερικές φορές δεν φοβόμαστε τόσο να παραδεχτούμε ότι σφάλαμε, όσο να αντικρίσουμε την εικόνα του εαυτού μας χωρίς τις δικαιολογίες που έχουμε χτίσει γύρω της.

Υπάρχει μια στιγμή σε έναν καβγά που σχεδόν όλοι έχουμε ζήσει. Η συζήτηση έχει ξεκινήσει για κάτι μικρό. Μια κουβέντα που ειπώθηκε απότομα, μια παρεξήγηση, μια απόφαση που δεν άρεσε στον άλλον. Κάποια στιγμή, όμως, εμφανίζεται ένα στοιχείο που αλλάζει τα δεδομένα. Καταλαβαίνουμε ότι ίσως δεν είχαμε δίκιο.

Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο.

Αντί να πούμε «έχεις δίκιο, έκανα λάθος», αρχίζουμε να εξηγούμε. Θυμόμαστε τι είχε προηγηθεί, αναφέρουμε τι έκανε ο άλλος, αλλάζουμε το θέμα, αναζητούμε μια λεπτομέρεια που θα μας επιτρέψει να μη χάσουμε εντελώς τη θέση μας.

Μπορεί ακόμη και να γνωρίζουμε μέσα μας ότι κάναμε λάθος. Απλώς δεν θέλουμε να το πούμε δυνατά.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί μια τόσο απλή φράση, όπως το «έκανα λάθος», μπορεί να μας δυσκολεύει περισσότερο από μια ολόκληρη συζήτηση;

Ίσως επειδή δεν υπερασπιζόμαστε πάντα αυτό που είπαμε ή κάναμε. Υπερασπιζόμαστε αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε.

Δεν υπερασπιζόμαστε μόνο την άποψή μας, αλλά και την εικόνα μας

Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουμε να θεωρούμε τον εαυτό μας δίκαιο, λογικό, υπεύθυνο και ικανό να παίρνει σωστές αποφάσεις.

Όταν, λοιπόν, αποκαλύπτεται ένα λάθος μας, δεν αμφισβητείται μόνο μια συγκεκριμένη πράξη. Μπορεί να αισθανθούμε ότι αμφισβητείται ολόκληρη η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Ένας εργαζόμενος που θεωρεί τον εαυτό του προσεκτικό δυσκολεύεται να παραδεχτεί ότι έκανε ένα σοβαρό λάθος σε μια παραγγελία. Ένας γονιός που πιστεύει ότι γνωρίζει τι είναι καλύτερο για το παιδί του μπορεί να δυσκολευτεί να αναγνωρίσει ότι μια απόφασή του ήταν άδικη. Ένας φίλος που θέλει να είναι πάντα δίπλα στους ανθρώπους του μπορεί να μην αντέχει εύκολα την ιδέα ότι πλήγωσε κάποιον.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς η παραδοχή του λάθους. Είναι το συμπέρασμα που φοβόμαστε ότι θα βγάλουμε για τον εαυτό μας.

«Αν έκανα λάθος, μήπως δεν είμαι τόσο ικανός όσο νόμιζα;»

«Αν παραδεχτώ ότι αδίκησα κάποιον, μήπως σημαίνει ότι δεν είμαι τόσο καλός άνθρωπος;»

Όμως αυτά τα συμπεράσματα δεν είναι αναγκαστικά αληθινά. Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι υπεύθυνος και να κάνει λάθη. Μπορεί να έχει καλές προθέσεις και να πληγώσει κάποιον. Μπορεί να είναι έξυπνος και να έχει παρερμηνεύσει μια κατάσταση.

Η αναγνώριση ενός λάθους δεν ακυρώνει ολόκληρη την προσωπικότητά μας.

Η δικαιολογία που μας ανακουφίζει προσωρινά

Συχνά, όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια δυσάρεστη αλήθεια, ο νους μας προσπαθεί να μειώσει την εσωτερική ένταση.

Στην ψυχολογία, η γνωστική ασυμφωνία περιγράφει την ψυχολογική δυσφορία που μπορεί να προκύψει όταν οι πεποιθήσεις μας συγκρούονται με τις πράξεις ή τις πληροφορίες που αντιμετωπίζουμε.

Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του δίκαιο, αλλά να έχει φερθεί άδικα σε έναν συνάδελφο. Αντί να αναγνωρίσει αμέσως την αντίφαση, μπορεί να αρχίσει να σκέφτεται ότι ο συνάδελφος τον προκάλεσε, ότι είχε κακή διάθεση ή ότι όλοι κάνουν παρόμοια πράγματα.

Έτσι, το λάθος δεν εξαφανίζεται. Απλώς αποκτά μια εξήγηση που μας επιτρέπει να αισθανθούμε καλύτερα προσωρινά.

Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο επιμένουμε μερικές φορές σε μια λανθασμένη θέση ακόμη και όταν εμφανίζονται νέα στοιχεία. Δεν είναι πάντα εύκολο να αλλάξουμε γνώμη, ιδιαίτερα όταν έχουμε επενδύσει χρόνο, συναίσθημα ή προσωπικό κύρος σε αυτήν.

Η έρευνα γύρω από τη γνωστική ασυμφωνία και την αυτοδικαιολόγηση έχει εξετάσει ακριβώς αυτούς τους μηχανισμούς. <Cite refs={["turn497663search0","turn497663search8"]}/>

Το «ναι, αλλά κι εσύ…» που δεν αφήνει τίποτα να διορθωθεί

Υπάρχει μια φράση που μπορεί να καταστρέψει ακόμη και μια προσπάθεια συμφιλίωσης:

«Ναι, έκανα λάθος, αλλά κι εσύ…»

Από εκείνη τη στιγμή, η συζήτηση παύει να αφορά την ευθύνη για τη συγκεκριμένη πράξη. Μετατρέπεται σε διαγωνισμό για το ποιος έχει κάνει τα περισσότερα λάθη.

Ας υποθέσουμε ότι δύο φίλοι έχουν κανονίσει να συναντηθούν. Ο ένας αργεί χωρίς να ενημερώσει. Ο άλλος θυμώνει και του μιλά άσχημα. Όταν τελικά συναντιούνται, αντί να αναγνωρίσει ο καθένας το δικό του μερίδιο, αρχίζουν να ανταλλάσσουν κατηγορίες.

«Εσύ άργησες».

«Κι εσύ δεν χρειάζεται να μιλάς έτσι».

«Πάντα το ίδιο κάνεις».

«Εσύ δεν είσαι καλύτερος».

Στο τέλος, κανείς δεν συζητά πια για την καθυστέρηση ή τον απότομο τρόπο. Συζητούν για όλα όσα έχουν κρατήσει μέσα τους.

Η ευθύνη δεν χρειάζεται να είναι διαγωνισμός. Μπορεί ο ένας να έκανε λάθος και ο άλλος να αντέδρασε άσχημα. Το ένα δεν ακυρώνει το άλλο.

Η ωριμότητα αρχίζει όταν μπορούμε να αναγνωρίσουμε το δικό μας μερίδιο χωρίς να περιμένουμε πρώτα να παραδεχτεί ο άλλος το δικό του.

Στη δουλειά, ένα λάθος μπορεί να γίνει απειλή για το κύρος μας

Στον εργασιακό χώρο, η δυσκολία αυτή γίνεται ακόμη πιο έντονη.

Κάποιος μπορεί να έχει δώσει μια λανθασμένη οδηγία, να έχει καταχωρίσει λάθος στοιχεία ή να έχει παραλείψει έναν έλεγχο. Αντί να ενημερώσει αμέσως τους συναδέλφους του, προσπαθεί να καλύψει το πρόβλημα ή να μεταφέρει την ευθύνη αλλού.

Μερικές φορές αυτό συμβαίνει επειδή φοβάται τις συνέπειες. Μπορεί να σκέφτεται ότι θα εκτεθεί μπροστά στον προϊστάμενο, ότι θα χάσει την εμπιστοσύνη των συναδέλφων ή ότι θα θεωρηθεί ανεπαρκής.

Υπάρχει, όμως, μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να κάνεις ένα λάθος και στο να προσπαθείς να το κρύψεις.

Ένας εργαζόμενος που λέει εγκαίρως «έκανα λάθος στην καταχώριση, ας το διορθώσουμε» δίνει στην ομάδα τη δυνατότητα να περιορίσει τη ζημιά. Αντίθετα, όταν το λάθος αποκρύπτεται, μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερο πρόβλημα.

Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης. Ένας προϊστάμενος που δεν παραδέχεται ποτέ ότι έδωσε λάθος οδηγίες δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο οι εργαζόμενοι φοβούνται να μιλήσουν ανοιχτά.

Η παραδοχή δεν είναι ένδειξη ανικανότητας. Σε πολλές περιπτώσεις είναι προϋπόθεση για να λειτουργήσει σωστά μια ομάδα.

Στις προσωπικές σχέσεις, το λάθος δεν τελειώνει όταν τελειώσει ο καβγάς

Μπορεί να διαφωνήσουμε με έναν άγνωστο και να μη τον ξαναδούμε ποτέ. Όταν, όμως, πληγώνουμε έναν άνθρωπο που αγαπάμε, οι συνέπειες δεν σταματούν μαζί με τη συζήτηση.

Ένα ειρωνικό σχόλιο μπορεί να μείνει στη μνήμη του άλλου. Μια άδικη κατηγορία μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη. Μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιμετωπίζει τα λόγια μας.

Και πολλές φορές το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι το αρχικό λάθος, αλλά η στάση που ακολουθεί.

Φαντάσου κάποιον που είπε κάτι προσβλητικό πάνω στα νεύρα του. Την επόμενη ημέρα καταλαβαίνει ότι πλήγωσε τον άνθρωπό του, αλλά αντί να ζητήσει συγγνώμη, συμπεριφέρεται σαν να μην έγινε τίποτα.

Ίσως περιμένει να περάσει ο χρόνος. Ίσως θεωρεί ότι η άλλη πλευρά πρέπει να ξεχάσει. Ίσως πιστεύει ότι μια συγγνώμη θα τον φέρει σε δύσκολη θέση.

Ο άλλος, όμως, δεν χρειάζεται πάντα μια μεγάλη εξήγηση. Μπορεί να περιμένει απλώς να ακούσει: «Κατάλαβα ότι σε πλήγωσα. Δεν ήταν σωστό αυτό που είπα».

Η ψυχολογική έρευνα για τη συγγνώμη έχει αναδείξει ότι η απειλή στην εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, η αμφιβολία για το αν θα γίνει δεκτή η συγγνώμη και η έλλειψη ενδιαφέροντος για την αποκατάσταση της σχέσης μπορούν να λειτουργήσουν ως εμπόδια. <Cite refs={["turn497663search1","turn497663search11","turn497663search9"]}/>

Στα social media, η παραδοχή γίνεται ακόμη δυσκολότερη

Στο διαδίκτυο, μια διαφωνία μπορεί να ξεκινήσει από μια ανάρτηση και να καταλήξει σε εκατοντάδες σχόλια.

Κάποιος δημοσιεύει μια πληροφορία που αποδεικνύεται λανθασμένη. Ένας άλλος του παραθέτει στοιχεία. Αντί να διορθώσει την ανάρτηση, επιμένει, ειρωνεύεται ή κατηγορεί τους υπόλοιπους ότι δεν καταλαβαίνουν.

Γιατί;

Επειδή πλέον δεν αισθάνεται ότι συζητά μόνο με έναν άνθρωπο. Έχει κοινό. Έχει ήδη εκφράσει δημόσια μια θέση και μπορεί να φοβάται ότι η αλλαγή γνώμης θα εκληφθεί ως ήττα.

Το ίδιο συμβαίνει σε πολιτικές συζητήσεις, σε αθλητικές αντιπαραθέσεις και σε καθημερινές διαφωνίες. Μια ομάδα ανθρώπων μπορεί να υπερασπίζεται μια άποψη όχι επειδή εξακολουθεί να την πιστεύει απόλυτα, αλλά επειδή έχει ταυτιστεί μαζί της.

Έτσι, η συζήτηση παύει να είναι αναζήτηση της αλήθειας και γίνεται προσπάθεια διατήρησης της δημόσιας εικόνας.

Το δύσκολο δεν είναι να γράψεις «έκανα λάθος». Το δύσκολο είναι να το γράψεις ενώ γνωρίζεις ότι θα το δουν όλοι όσοι προηγουμένως σε είχαν ακούσει να υποστηρίζεις το αντίθετο.

Μήπως μπερδεύουμε τη συγγνώμη με την ήττα;

Ένας από τους λόγους που δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε τα λάθη μας είναι ότι έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε πολλές συζητήσεις σαν αγώνες.

Κάποιος πρέπει να κερδίσει. Κάποιος πρέπει να έχει την τελευταία λέξη. Κάποιος πρέπει να αποδείξει ότι δεν υποχώρησε.

Όμως μια σχέση δεν είναι δικαστήριο και μια καθημερινή διαφωνία δεν είναι πρωτάθλημα.

Μπορεί να έχεις δίκιο σε ένα ζήτημα και παρ' όλα αυτά να έχεις μιλήσει άσχημα. Μπορεί να έχεις σωστή πληροφορία, αλλά να έχεις βγάλει βιαστικό συμπέρασμα για έναν άνθρωπο. Μπορεί να είχες καλές προθέσεις, αλλά το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς σου να ήταν διαφορετικό από αυτό που περίμενες.

Η συγγνώμη δεν σημαίνει ότι αποδέχεσαι κάθε κατηγορία. Δεν σημαίνει ότι αναλαμβάνεις ευθύνες που δεν σου ανήκουν. Σημαίνει ότι μπορείς να αναγνωρίσεις με ειλικρίνεια το συγκεκριμένο κομμάτι για το οποίο ευθύνεσαι.

Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να θεωρείς ότι πρέπει πάντα να υποχωρείς για να διατηρείς την ηρεμία.

Πώς μαθαίνουμε να λέμε «έκανα λάθος» χωρίς να αισθανόμαστε ότι χάνουμε τον εαυτό μας;

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να γίνουμε τέλειοι για να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με μικρές, συγκεκριμένες αλλαγές.

1. Να ξεχωρίζουμε την πράξη από την προσωπικότητά μας.

Το ότι κάναμε κάτι λάθος δεν σημαίνει ότι είμαστε συνολικά κακοί, ανίκανοι ή ανεύθυνοι. Σημαίνει ότι σε μια συγκεκριμένη περίπτωση χρειάζεται να αναλάβουμε την ευθύνη.

2. Να ακούμε πριν απαντήσουμε.

Όταν κάποιος μας εξηγεί ότι τον πληγώσαμε ή ότι κάναμε λάθος, δεν χρειάζεται να ετοιμάζουμε αμέσως την αντεπίθεσή μας. Μπορούμε πρώτα να ακούσουμε τι έχει να πει.

3. Να παραδεχόμαστε το συγκεκριμένο λάθος.

Μια καθαρή φράση έχει μεγαλύτερη αξία από μια συγγνώμη γεμάτη δικαιολογίες: «Έκανα λάθος που το χειρίστηκα έτσι».

4. Να διορθώνουμε ό,τι μπορούμε.

Η παραδοχή χωρίς αλλαγή συμπεριφοράς χάνει γρήγορα την αξία της. Αν προκαλέσαμε ένα πρόβλημα, χρειάζεται να προσπαθήσουμε να το διορθώσουμε.

5. Να αποδεχόμαστε ότι ο άλλος μπορεί να χρειάζεται χρόνο.

Η συγγνώμη δεν υποχρεώνει κανέναν να συγχωρήσει αμέσως. Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με μία φράση, αλλά με συνέπεια στη συνέχεια.

Και όταν ο άλλος δεν παραδέχεται ποτέ το λάθος του;

Υπάρχει και η άλλη πλευρά: οι άνθρωποι που δεν αναλαμβάνουν ποτέ την ευθύνη, ακόμη κι όταν τα στοιχεία είναι ξεκάθαρα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν μπορούμε να αναγκάσουμε κάποιον να αλλάξει στάση. Μπορούμε όμως να σταματήσουμε να συμμετέχουμε σε ατελείωτες συζητήσεις που επαναλαμβάνονται χωρίς αποτέλεσμα.

Δεν χρειάζεται να αποδεικνύουμε διαρκώς κάτι σε έναν άνθρωπο που δεν θέλει να ακούσει. Μπορούμε να εξηγήσουμε τη θέση μας, να βάλουμε όρια και να κρίνουμε τη συμπεριφορά από τις πράξεις της.

Η κατανόηση δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε τα πάντα. Και η συγχώρεση δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιτρέπουμε να επαναλαμβάνεται η ίδια συμπεριφορά.

Η ανάληψη ευθύνης είναι προσωπική επιλογή. Η προστασία των δικών μας ορίων είναι επίσης.

Το θάρρος να μην είμαστε πάντα σωστοί

Ίσως η πιο δύσκολη στιγμή δεν είναι εκείνη κατά την οποία καταλαβαίνουμε ότι κάναμε λάθος. Είναι η στιγμή που πρέπει να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε με αυτή τη γνώση.

Μπορούμε να επιμείνουμε, να βρούμε μια ακόμη δικαιολογία, να μεταφέρουμε την ευθύνη και να προσπαθήσουμε να σώσουμε την εικόνα μας. Ή μπορούμε να σταματήσουμε για λίγο και να πούμε την αλήθεια.

Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με όλους. Δεν χρειάζεται να δεχόμαστε άδικες κατηγορίες. Δεν χρειάζεται να ζητάμε συγγνώμη για πράγματα που δεν κάναμε.

Χρειάζεται, όμως, να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις στιγμές που πραγματικά σφάλαμε.

Γιατί ο άνθρωπος που παραδέχεται ένα λάθος δεν μικραίνει. Μικραίνει εκείνος που αναγκάζει τους γύρω του να πληρώνουν το τίμημα της δικής του άρνησης.

Και ίσως, τελικά, η πιο ουσιαστική ένδειξη ωριμότητας να μην είναι να έχουμε πάντα την απάντηση, να κερδίζουμε κάθε διαφωνία ή να μην εκτιθέμεθα ποτέ.

Ίσως να είναι να μπορούμε, ακόμη κι όταν μας κοστίζει, να κοιτάξουμε έναν άνθρωπο στα μάτια και να πούμε:

«Έχεις δίκιο. Έκανα λάθος. Και θέλω να προσπαθήσω να το διορθώσω».

Σχόλια