Όταν η αυτοδιοίκηση διαφωνεί με την εξουσία: Μέχρι πού φτάνει η δύναμη μιας απόφασης δημοτικού συμβουλίου;



Ένα δημοτικό συμβούλιο έχει δικαίωμα να εκφράζει τη δική του άποψη, να ασκεί κριτική στην κυβέρνηση και να διεκδικεί αλλαγές. Μπορεί, όμως, να αποφασίζει έξω από τα όρια του νόμου; Και τι γίνεται όταν μια απόφαση επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών;

Υπάρχουν στιγμές που μια απόφαση δημοτικού συμβουλίου δεν μένει μέσα στην αίθουσα όπου ψηφίστηκε. Βγαίνει στον δρόμο, φτάνει στα σπίτια των κατοίκων, επηρεάζει τις μετακινήσεις, την εργασία, τις επιχειρήσεις και τελικά την καθημερινότητα μιας ολόκληρης περιοχής.

Εκεί αρχίζουν τα πραγματικά ερωτήματα.

Μπορεί ένας δήμος να διαφωνεί με την κυβέρνηση; Μπορεί να εκφράζει δημόσια την αντίθεσή του σε έναν νόμο; Μπορεί να πάρει μια απόφαση που έρχεται σε σύγκρουση με όσα προβλέπει η νομοθεσία;

Η απάντηση δεν είναι ούτε ένα απλό «ναι» ούτε ένα απόλυτο «όχι». Γιατί η αυτοδιοίκηση έχει δικαίωμα να έχει φωνή, αλλά έχει και συγκεκριμένα θεσμικά όρια.

Το δημοτικό συμβούλιο δεν είναι απλώς ένας χώρος ψηφοφορίας

Το δημοτικό συμβούλιο αποτελεί βασικό όργανο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Εκεί συζητούνται ζητήματα που αφορούν την περιοχή, λαμβάνονται αποφάσεις και διαμορφώνονται θέσεις για θέματα που απασχολούν τους κατοίκους.

Δεν είναι υποχρεωμένο να συμφωνεί με κάθε κυβερνητική επιλογή. Δεν χρειάζεται να υιοθετεί άκριτα τις αποφάσεις ενός υπουργείου ούτε να αποφεύγει την πολιτική κριτική.

Αντίθετα, μπορεί να εκφράζει τη διαφωνία του, να εγκρίνει ψηφίσματα, να ζητά αλλαγές στη νομοθεσία, να διεκδικεί χρηματοδότηση και να ασκεί πίεση προς την κεντρική διοίκηση.

Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι η κυβέρνηση αποφασίζει να αλλάξει τον τρόπο χρηματοδότησης των δήμων. Ένα δημοτικό συμβούλιο μπορεί να θεωρήσει ότι η αλλαγή αυτή αδικεί την περιοχή του και να εκδώσει ψήφισμα ζητώντας την αναθεώρησή της.

Μπορεί ακόμη να διαφωνήσει δημόσια, να ενημερώσει τους κατοίκους και να διεκδικήσει διαφορετική πολιτική.

Αυτό δεν αποτελεί παρανομία. Είναι μέρος της δημοκρατικής λειτουργίας.

Άλλο η πολιτική διαφωνία και άλλο η παραβίαση του νόμου

Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη διάκριση.

Ένα δημοτικό συμβούλιο μπορεί να διαφωνεί με έναν νόμο. Δεν μπορεί, όμως, μόνο και μόνο επειδή διαφωνεί, να αποφασίσει ότι ο νόμος δεν θα εφαρμοστεί.

Η πολιτική θέση δεν καταργεί τη νομοθεσία. Η πλειοψηφία ενός δημοτικού συμβουλίου δεν μπορεί να δημιουργήσει από μόνη της ένα διαφορετικό νομικό πλαίσιο για την περιοχή της.

Με απλά λόγια, άλλο είναι να ψηφίσει ένα ψήφισμα που αναφέρει «διαφωνούμε με αυτή την κυβερνητική απόφαση και ζητάμε την αλλαγή της» και άλλο να λάβει μια δεσμευτική διοικητική απόφαση που παραβιάζει τις ισχύουσες διατάξεις.

Το πρώτο αποτελεί έκφραση πολιτικής άποψης. Το δεύτερο μπορεί να δημιουργήσει ζήτημα νομιμότητας.

Και αυτό έχει σημασία, επειδή μια απόφαση δεν γίνεται νόμιμη απλώς και μόνο επειδή εγκρίθηκε με πλειοψηφία.

Μπορεί μια απόφαση δημοτικού συμβουλίου να είναι αντίθετη με τον νόμο;

Ναι, μπορεί να συμβεί μια απόφαση να είναι παράνομη ή να έχει εκδοθεί χωρίς να τηρηθούν οι απαραίτητες διαδικασίες.

Η νομιμότητά της εξαρτάται από το αντικείμενο, την αρμοδιότητα του οργάνου που την εξέδωσε, τη διαδικασία που ακολουθήθηκε και το περιεχόμενό της.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο προβλέπεται κρατική εποπτεία στους δήμους. Ο έλεγχος αυτός αφορά τη νομιμότητα των πράξεών τους και όχι το αν η κυβέρνηση συμφωνεί πολιτικά με τις επιλογές τους.

Επομένως, μια απόφαση μπορεί να ελεγχθεί και, εφόσον διαπιστωθεί ότι παραβιάζει τη νομοθεσία, να ακυρωθεί με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απόφαση που προκαλεί αντιδράσεις είναι παράνομη. Σημαίνει ότι κανείς δεν βρίσκεται πάνω από το θεσμικό πλαίσιο, ανεξάρτητα από τη θέση που κατέχει.

Όταν μια απόφαση βγαίνει από την αίθουσα και φτάνει στην καθημερινότητα

Ας αφήσουμε για λίγο τις νομικές διατυπώσεις και ας δούμε ένα παράδειγμα που μπορεί να συναντήσει κανείς σε πολλές περιοχές της χώρας.

Φανταστείτε μια γέφυρα που εξυπηρετεί καθημερινά κατοίκους, εργαζομένους, αγρότες και επαγγελματίες. Για χρόνια αποτελεί ένα αυτονόητο πέρασμα. Κάποιος τη χρησιμοποιεί για να πάει στη δουλειά του, κάποιος άλλος για να μεταφέρει την παραγωγή του, ένας επαγγελματίας για να εξυπηρετήσει τους πελάτες του.

Ξαφνικά, η διέλευση διακόπτεται εξαιτίας σοβαρών ζητημάτων ασφάλειας και στατικής επάρκειας.

Από εκείνη τη στιγμή, η υπόθεση δεν αφορά μόνο μια τεχνική κατασκευή. Αφορά ανθρώπους που πρέπει να αλλάξουν διαδρομή, να καταναλώσουν περισσότερο καύσιμο, να χάσουν χρόνο και ενδεχομένως να αντιμετωπίσουν επιπλέον επαγγελματικές δυσκολίες.

Είναι απολύτως λογικό οι κάτοικοι να ζητούν απαντήσεις. Γιατί δεν είχε αντιμετωπιστεί νωρίτερα το πρόβλημα; Ποιος είναι υπεύθυνος για τη συντήρηση; Ποιος πρέπει να αναλάβει το κόστος; Πότε θα υπάρξει οριστική λύση;

Σε μια τέτοια περίπτωση, ο δήμος έχει κάθε λόγο να διεκδικήσει, να πιέσει τις αρμόδιες υπηρεσίες, να ζητήσει χρηματοδότηση και να ενημερώνει τους πολίτες.

Δεν έχει, όμως, απεριόριστη εξουσία να παρακάμπτει τις διαδικασίες που προβλέπονται για την ασφάλεια και τη λειτουργία των υποδομών.

Μάλιστα, σε αντίστοιχη δημόσια καταγεγραμμένη περίπτωση, η διακοπή κυκλοφορίας σε γέφυρα αποφασίστηκε από την αρμόδια αστυνομική αρχή εξαιτίας σοβαρών φθορών και ζητημάτων στατικότητας. Ακολούθησε τεχνικός έλεγχος, ο οποίος κατέγραψε την ανάγκη για μελέτες και εργασίες αποκατάστασης, ενώ πρότεινε συγκεκριμένους περιορισμούς ως προϋποθέσεις για πιθανή επαναλειτουργία.

Το παράδειγμα δείχνει κάτι ουσιαστικό: η ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πολιτική διαπραγμάτευση. Χρειάζεται τεχνική τεκμηρίωση, σαφείς αρμοδιότητες και συντονισμός μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Ποιος έχει τελικά την ευθύνη;

Σε τέτοιες υποθέσεις, συχνά ξεκινά ένας κύκλος αλληλομεταβίβασης ευθυνών.

Ο ένας φορέας επικαλείται την αρμοδιότητα του άλλου. Η τοπική διοίκηση αναφέρει ότι δεν διαθέτει τους απαραίτητους πόρους. Η κεντρική διοίκηση μπορεί να ζητά μελέτες και τεχνικές προϋποθέσεις. Οι κάτοικοι, στο μεταξύ, συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα.

Όμως, για τον άνθρωπο που πρέπει να διασχίσει καθημερινά μεγαλύτερη απόσταση, η διαφωνία μεταξύ υπηρεσιών δεν αποτελεί λύση.

Δεν τον ενδιαφέρει ποιος θα κερδίσει μια πολιτική αντιπαράθεση. Θέλει να γνωρίζει ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη, ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα και τι γίνεται για να αποκατασταθεί η κατάσταση.

Γι' αυτό και η διαφάνεια είναι τόσο σημαντική. Οι πολίτες πρέπει να μπορούν να γνωρίζουν ποιος έλαβε μια απόφαση, με ποια αιτιολογία, βάσει ποιων εγγράφων και ποιες ενέργειες ακολουθούν.

Η αυτοδιοίκηση πρέπει να έχει φωνή, αλλά και όρια

Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι ένας δήμος πρέπει απλώς να ακολουθεί όσα αποφασίζει η εκάστοτε κυβέρνηση.

Η τοπική αυτοδιοίκηση υπάρχει ακριβώς για να εκπροσωπεί τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Μπορεί να διαφωνεί, να αντιδρά, να διεκδικεί και να ζητά διαφορετικές πολιτικές.

Αντίστοιχα, θα ήταν εξίσου λάθος να θεωρήσουμε ότι μια απόφαση δημοτικού συμβουλίου αποκτά απεριόριστη ισχύ επειδή ψηφίστηκε από αιρετούς εκπροσώπους.

Η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν αντικαθιστά τη νομιμότητα. Και η πολιτική αντιπαράθεση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για την παράκαμψη των θεσμών.

Η ουσία δεν είναι να συμφωνεί πάντα ένας δήμος με την κυβέρνηση ούτε να συμφωνεί πάντα η κυβέρνηση με έναν δήμο. Η ουσία είναι να λειτουργούν και οι δύο μέσα στα όρια των αρμοδιοτήτων τους, με σεβασμό στους πολίτες που εκπροσωπούν.

Οι πολίτες δεν χρειάζονται άλλες αντιπαραθέσεις. Χρειάζονται απαντήσεις.

Στην καθημερινότητα, οι αποφάσεις δεν μετριούνται μόνο με τις ψήφους που συγκέντρωσαν σε μια συνεδρίαση.

Μετριούνται με το αν έλυσαν ένα πρόβλημα, αν προστάτευσαν τους πολίτες, αν εξασφάλισαν ίση μεταχείριση και αν συνοδεύτηκαν από υπευθυνότητα.

Ένας κάτοικος δεν πρέπει να χρειάζεται να γίνει νομικός για να καταλάβει αν μια απόφαση που επηρεάζει τη ζωή του είναι νόμιμη. Πρέπει να έχει πρόσβαση στην αιτιολογία της, στα σχετικά έγγραφα και σε ξεκάθαρη ενημέρωση.

Και όταν υπάρχουν αμφιβολίες, πρέπει να υπάρχουν θεσμικοί δρόμοι ελέγχου, όχι μόνο δημόσιες αντιπαραθέσεις και ανακοινώσεις.

Γιατί ένας δήμος έχει δικαίωμα να υψώνει τη φωνή του απέναντι στην κεντρική εξουσία. Έχει δικαίωμα να διαφωνεί, να διεκδικεί και να υπερασπίζεται τους κατοίκους του. Δεν έχει, όμως, δικαίωμα να ξεχνά ότι και ο ίδιος δεσμεύεται από τον νόμο.

Και τελικά, οι πολίτες δεν χρειάζονται έναν δήμο που απλώς κερδίζει τις αντιπαραθέσεις. Χρειάζονται έναν δήμο που ξέρει να διεκδικεί, να λογοδοτεί και να δίνει λύσεις.

Σχόλια