Η βία στα γήπεδα: Πού αποτυγχάνει πραγματικά η κοινωνία;

 



Όταν μια φανέλα γίνεται αφορμή για μίσος, το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στις εξέδρες. Βρίσκεται και σε όσα συμβαίνουν έξω από αυτές.

Ένα παιδί πηγαίνει για πρώτη φορά στο γήπεδο κρατώντας το χέρι του πατέρα του. Φοράει τη φανέλα της αγαπημένης του ομάδας, κοιτάζει τις εξέδρες, ακούει τα συνθήματα και αισθάνεται ότι συμμετέχει σε κάτι μεγάλο. Μαθαίνει να πανηγυρίζει, να αγωνιά, να απογοητεύεται και να χαίρεται μαζί με χιλιάδες ανθρώπους.

Αυτή θα έπρεπε να είναι η εικόνα του αθλητισμού.

Όμως υπάρχει και μια διαφορετική πραγματικότητα. Ένας φίλαθλος που σκέφτεται αν είναι ασφαλές να πάει με το παιδί του στο γήπεδο. Ένας νεαρός που φοβάται να φορέσει τη φανέλα της ομάδας του σε μια συγκεκριμένη γειτονιά. Μια οικογένεια που παρακολουθεί τις ειδήσεις και αναρωτιέται πώς ένας αγώνας μπορεί να καταλήξει σε τραυματισμούς ή ακόμη και σε θάνατο.

Κάθε φορά που ένα περιστατικό οπαδικής βίας έρχεται στο προσκήνιο, η συζήτηση ξεκινά σχεδόν με τον ίδιο τρόπο: ποιοι ήταν οι δράστες, ποια ομάδα υποστήριζαν, ποιος ευθύνεται και ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν.

Όλα αυτά είναι σημαντικά. Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που συχνά μένει πίσω:

Πώς φτάσαμε σε ένα σημείο όπου ένας αθλητικός αγώνας μπορεί να γίνει αφορμή για να θεωρήσει κάποιος ότι έχει δικαίωμα να επιτεθεί σε έναν άλλον άνθρωπο;

1. Το γήπεδο δεν δημιουργεί πάντα τη βία. Μερικές φορές απλώς της δίνει τα χρώματα μιας ομάδας.

Είναι εύκολο να αντιμετωπίζουμε την οπαδική βία σαν ένα πρόβλημα που εμφανίζεται ξαφνικά, μόλις συγκεντρωθούν χιλιάδες φίλαθλοι σε ένα γήπεδο.

Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Η επιθετικότητα, η ανάγκη επιβολής, η περιφρόνηση προς τον διαφορετικό και η αντίληψη ότι ο δυνατός έχει πάντα δίκιο δεν γεννιούνται στις κερκίδες. Μπορούν να καλλιεργούνται σε πολλές πλευρές της καθημερινότητας.

Στο σχολείο, όταν ένα παιδί γελοιοποιείται επειδή υποστηρίζει διαφορετική ομάδα και οι υπόλοιποι γελούν αντί να αντιδράσουν.

Στην παρέα, όταν κάποιος θεωρείται λιγότερο άντρας επειδή δεν θέλει να συμμετάσχει σε έναν καβγά.

Στα social media, όταν μια απειλή παρουσιάζεται ως αστείο και μια προσβολή ως απόδειξη οπαδικής πίστης.

Στον δρόμο, όταν ένας διαπληκτισμός για ασήμαντη αφορμή μετατρέπεται σε επίδειξη δύναμης.

Το γήπεδο μπορεί να γίνει ο χώρος όπου αυτές οι συμπεριφορές αποκτούν ομαδική ταυτότητα. Το πρόσωπο απέναντι δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως άνθρωπος, αλλά ως εκπρόσωπος μιας ομάδας που πρέπει να ηττηθεί με κάθε τρόπο.

Και εκεί αρχίζει η επικίνδυνη μετάβαση: από την αντιπαλότητα στο μίσος.

2. Το παιδί δεν μαθαίνει τον φανατισμό μόνο από την τηλεόραση

Ας φανταστούμε μια συνηθισμένη Κυριακή.

Ένας πατέρας παρακολουθεί ποδόσφαιρο με το παιδί του. Όταν η ομάδα του δέχεται γκολ, αρχίζει να βρίζει τον διαιτητή. Όταν ένας αντίπαλος ποδοσφαιριστής κάνει ένα φάουλ, ακούγονται χαρακτηρισμοί που δεν θα ήθελε να επαναλάβει το παιδί στο σχολείο.

Το παιδί παρατηρεί. Δεν χρειάζεται κάποιος να του εξηγήσει τι σημαίνει φανατισμός. Βλέπει ποια συμπεριφορά επιβραβεύεται και ποια θεωρείται φυσιολογική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς ευθύνονται συνολικά για την οπαδική βία. Σημαίνει, όμως, ότι η διαπαιδαγώγηση έχει σημασία.

Αν ένα παιδί ακούει διαρκώς ότι ο αντίπαλος είναι εχθρός, ότι ο διαιτητής είναι πάντα διεφθαρμένος και ότι η ήττα αποτελεί προσβολή που πρέπει να ξεπλυθεί, τότε μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η ένταση γίνεται κανονικότητα.

Η αγάπη για μια ομάδα μπορεί να είναι όμορφη κληρονομιά. Η κληρονομιά του μίσους δεν είναι.

3. Η κοινωνία αποτυγχάνει όταν γελάει με τη βία πριν αρχίσει να τη φοβάται

Δεν χρειάζεται να υπάρξει ένας σοβαρός τραυματισμός για να εμφανιστεί η βία.

Μπορεί να ξεκινήσει με ένα σύνθημα που στοχοποιεί ανθρώπους, με μια απειλή στο διαδίκτυο, με έναν εκφοβισμό έξω από το σχολείο ή με μια επίθεση που παρουσιάζεται ως «μαγκιά».

Το πρόβλημα μεγαλώνει όταν τέτοιες συμπεριφορές αντιμετωπίζονται με ανοχή.

Όταν κάποιος ανεβάζει ένα βίντεο με ξυλοδαρμό και τα σχόλια γεμίζουν επιδοκιμασίες. Όταν μια παρέα θεωρεί αστείο να κυνηγήσει έναν φίλαθλο επειδή φοράει λάθος χρώματα. Όταν οι προσβολές προς τον αντίπαλο γίνονται καθημερινό θέαμα και κανείς δεν αισθάνεται την ανάγκη να βάλει ένα όριο.

Η ανοχή δεν σημαίνει πάντα ότι κάποιος συμμετέχει ενεργά. Μπορεί να σημαίνει ότι βλέπει, γνωρίζει και επιλέγει να μη μιλήσει.

Και αυτό είναι ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της κοινωνικής ευθύνης: η βία δεν χρειάζεται μόνο δράστες. Χρειάζεται και ένα περιβάλλον που της επιτρέπει να μεγαλώνει.

4. Όταν η οπαδική ταυτότητα γίνεται υποκατάστατο της προσωπικής αξίας

Για πολλούς ανθρώπους, η ομάδα είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα αθλητικό σωματείο.

Είναι οικογενειακή παράδοση, αναμνήσεις, παρέες, γειτονιές, ταξίδια, συγκινήσεις. Είναι η φανέλα που φορούσε ο παππούς, ο πρώτος αγώνας με τον πατέρα, οι πανηγυρισμοί με φίλους.

Αυτή η σύνδεση δεν είναι από μόνη της προβληματική. Αντίθετα, μπορεί να δημιουργήσει κοινότητες, φιλίες και αίσθημα συμμετοχής.

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η ομάδα γίνεται ολόκληρη η ταυτότητα ενός ανθρώπου.

Όταν η προσωπική του αξία εξαρτάται από το αποτέλεσμα ενός αγώνα. Όταν αισθάνεται ότι πρέπει να αποδείξει την πίστη του μέσα από την επιθετικότητα. Όταν η νίκη του αντιπάλου βιώνεται σαν προσωπική ταπείνωση.

Τότε η ομάδα παύει να είναι μια αγάπη που προσφέρει χαρά και μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης.

Μια αθλητική φανέλα μπορεί να δείχνει τι υποστηρίζεις. Δεν πρέπει να καθορίζει ποιον μισείς.

5. Οι ευθύνες δεν τελειώνουν στον φίλαθλο

Η αντιμετώπιση της βίας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην αυστηροποίηση των ποινών, όσο απαραίτητες κι αν είναι οι κυρώσεις για όσους διαπράττουν εγκλήματα.

Υπάρχουν ευθύνες σε πολλά επίπεδα.

Οι αθλητικοί σύλλογοι χρειάζεται να απομονώνουν έμπρακτα τις βίαιες συμπεριφορές και να μην αντιμετωπίζουν τους οπαδούς μόνο ως αριθμούς εισιτηρίων ή ως επικοινωνιακό κοινό. Η στάση τους πρέπει να είναι ξεκάθαρη, ακόμη και όταν οι δράστες εμφανίζονται να υποστηρίζουν τη δική τους ομάδα.

Οι διοργανώτριες αρχές και η Πολιτεία οφείλουν να εφαρμόζουν σταθερούς κανόνες, με αποτελεσματικούς ελέγχους, ταυτοποίηση υπευθύνων και συνέπεια στην εφαρμογή των κυρώσεων. Η ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται από το πόσο σημαντικός είναι ένας αγώνας ή από το ποια ομάδα εμπλέκεται.

Τα σχολεία και οι οικογένειες χρειάζεται να δίνουν στα παιδιά εργαλεία για να διαχειρίζονται τη διαφωνία, την απογοήτευση και τον θυμό χωρίς να καταφεύγουν στην επιθετικότητα.

Τα μέσα ενημέρωσης χρειάζεται να προσέχουν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζουν την αντιπαλότητα. Η ένταση μπορεί να δημιουργεί τηλεθέαση και κλικ, αλλά η διαρκής αναπαραγωγή πολεμικής γλώσσας δεν βοηθά να χτιστεί ένας πολιτισμένος αθλητικός διάλογος.

Και φυσικά, υπάρχει ευθύνη και στον καθένα μας: να μη χειροκροτάμε τη βία όταν τη διαπράττει κάποιος που φοράει τα δικά μας χρώματα.

6. Η τιμωρία είναι απαραίτητη. Η πρόληψη, όμως, πρέπει να ξεκινά πολύ νωρίτερα.

Όταν συμβαίνει ένα σοβαρό περιστατικό, η κοινωνία ζητά δικαιοσύνη. Και σωστά. Οι δράστες πρέπει να εντοπίζονται και να λογοδοτούν.

Αλλά αν περιμένουμε κάθε φορά να υπάρξει ένας τραυματισμός ή ένας νεκρός για να κινητοποιηθούμε, τότε έχουμε ήδη αποτύχει.

Η πρόληψη δεν είναι μια αφηρημένη λέξη. Μπορεί να σημαίνει οργανωμένες δράσεις στα σχολεία, συζητήσεις με αθλητές και φιλάθλους, προγράμματα κατά του εκφοβισμού, ασφαλείς χώρους για οικογένειες και νέους, καθώς και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ συλλόγων, τοπικών φορέων και κοινωνικών υπηρεσιών.

Η εθνική στρατηγική «Δίπλα στα Παιδιά, Απέναντι στη Βία» αναγνωρίζει ότι η βία που αφορά ανηλίκους και η βία που εκπορεύεται από αυτούς συνδέονται με διαφορετικά περιβάλλοντα και δεν αντιμετωπίζονται στη ρίζα τους μόνο με καταστολή, αλλά και με πρόληψη και ενδυνάμωση.

Αυτό είναι ένα σημαντικό μήνυμα και για τον αθλητισμό: δεν αρκεί να φυλάμε τις εισόδους των γηπέδων, αν αφήνουμε ανεξέλεγκτες τις συμπεριφορές που καλλιεργούνται έξω από αυτά.

7. Το γήπεδο ανήκει και σε εκείνους που δεν θέλουν να πολεμήσουν

Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν το ποδόσφαιρο αλλά έχουν απομακρυνθεί από τις εξέδρες.

Γονείς που δεν θέλουν να πάρουν τα παιδιά τους σε έναν αγώνα. Γυναίκες που δεν αισθάνονται άνετα σε ορισμένα γήπεδα. Ηλικιωμένοι που κάποτε πήγαιναν συστηματικά και πλέον προτιμούν να παρακολουθούν από το σπίτι. Φίλαθλοι που δεν θέλουν να συμμετέχουν σε μια ατμόσφαιρα όπου η προσβολή και η απειλή θεωρούνται μέρος του θεάματος.

Κάθε φορά που ένας τέτοιος άνθρωπος επιλέγει να μείνει σπίτι επειδή φοβάται, η βία έχει ήδη κερδίσει κάτι.

Δεν χρειάζεται να κερδίσει έναν αγώνα. Αρκεί να διώξει από το γήπεδο εκείνους που θέλουν απλώς να παρακολουθήσουν την ομάδα τους.

Και αυτό είναι μια ήττα για ολόκληρο τον αθλητισμό.

Το μεγαλύτερο ντέρμπι είναι ανάμεσα στον πολιτισμό και στη βία

Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε για να συνυπάρχουμε. Δεν χρειάζεται να υποστηρίζουμε την ίδια ομάδα, να τραγουδάμε τα ίδια συνθήματα ή να πανηγυρίζουμε τα ίδια γκολ.

Χρειάζεται, όμως, να αναγνωρίζουμε ότι απέναντί μας βρίσκεται ένας άνθρωπος.

Ένας άνθρωπος που μπορεί να είναι πατέρας, μητέρα, αδελφός, φίλος, εργαζόμενος, μαθητής. Ένας άνθρωπος που αύριο θα επιστρέψει στο σπίτι του, όπως ακριβώς θέλουμε να επιστρέψουμε κι εμείς.

Η κοινωνία αποτυγχάνει όταν μαθαίνει στα παιδιά να μισούν πριν μάθουν να διαφωνούν. Αποτυγχάνει όταν οι ενήλικες δικαιολογούν τη βία ανάλογα με το χρώμα της φανέλας. Αποτυγχάνει όταν οι θεσμοί θυμούνται την ασφάλεια μόνο μετά από μια τραγωδία.

Και ο αθλητισμός χάνει το νόημά του όταν η αγάπη για μια ομάδα μετατρέπεται σε μίσος για έναν άνθρωπο.

Δεν είναι ήττα να χάσεις ένα ντέρμπι. Ήττα είναι να χρειάζεται κάποιος να φοβάται για τη ζωή του επειδή τόλμησε να φορέσει μια φανέλα διαφορετικού χρώματος.

Γιατί το γήπεδο πρέπει να είναι ένας χώρος όπου οι άνθρωποι συναντιούνται για να μοιραστούν ένα πάθος — όχι ένας χώρος όπου κάποιος κινδυνεύει επειδή έχει διαφορετικό πάθος.



Σχόλια