Ενοίκια, λογαριασμοί, ψώνια, μισθοί και καθημερινές δυσκολίες. Τριάντα χρόνια μετά, πολλά από τα προβλήματα μοιάζουν γνώριμα. Μήπως, όμως, εκτός από την οικονομία, άλλαξε και η νοοτροπία μας;
Υπάρχει μια συζήτηση που ακούγεται όλο και συχνότερα όταν άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών κάθονται στο ίδιο τραπέζι.
«Εμείς τη δεκαετία του '90 με έναν μισθό τα καταφέρναμε».
«Τότε δεν υπήρχαν τόσα έξοδα».
«Σήμερα δεν μπορείς να πληρώσεις ούτε το ενοίκιο».
Και κάπου ανάμεσα στις διαφορετικές απόψεις, γεννιέται ένα ερώτημα: Ήταν πράγματι καλύτερη η ζωή στην Ελλάδα τη δεκαετία του '90 ή απλώς έχουμε την τάση να θυμόμαστε το παρελθόν πιο όμορφο απ' ό,τι ήταν;
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση.
Η Ελλάδα της δεκαετίας του '90 δεν ήταν μια χώρα χωρίς οικονομικές δυσκολίες. Υπήρχαν ακρίβεια, ανεργία, υψηλά επιτόκια, οικογένειες που δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους και νέοι που αναζητούσαν μια ευκαιρία για καλύτερη ζωή.
Αλλά υπήρχε και μια διαφορετική καθημερινότητα. Άλλες καταναλωτικές συνήθειες, διαφορετικές οικογενειακές δομές, λιγότερες τεχνολογικές εξαρτήσεις και ένας διαφορετικός τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν τις ανάγκες τους.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν τότε ζούσαμε καλύτερα.
Ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε τι μπορούμε να μάθουμε από εκείνη την εποχή.
Ένα σπίτι τη δεκαετία του '90: Πώς έβγαινε ο μήνας;
Ας φανταστούμε μια συνηθισμένη ελληνική οικογένεια το 1995.
Ο πατέρας εργάζεται σε μια επιχείρηση ή σε κάποια δημόσια υπηρεσία. Η μητέρα μπορεί να εργάζεται επίσης ή να ασχολείται κυρίως με το σπίτι. Τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο και τα έξοδα του νοικοκυριού πρέπει να καλυφθούν με έναν ή δύο μισθούς.
Στο τραπέζι της κουζίνας βρίσκονται οι λογαριασμοί της ΔΕΗ, του ΟΤΕ, του νερού και κάποια χαρτιά από το σούπερ μάρκετ.
Κανείς δεν έχει απεριόριστα χρήματα.
Η οικογένεια υπολογίζει τις αγορές της. Δεν αγοράζει κάθε εβδομάδα καινούργια ρούχα, δεν αλλάζει συσκευές επειδή κυκλοφόρησε ένα νεότερο μοντέλο και δεν θεωρεί αυτονόητο ότι κάθε επιθυμία πρέπει να ικανοποιείται αμέσως.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι ζούσαν άνετα.
Υπήρχαν οικογένειες που μετρούσαν και την τελευταία δραχμή. Υπήρχαν άνθρωποι που χρωστούσαν, που αναζητούσαν δεύτερη δουλειά ή που περίμεναν την ημέρα πληρωμής για να καλύψουν υποχρεώσεις.
Η διαφορά ήταν ότι πολλές οικογένειες είχαν αναπτύξει έναν τρόπο διαχείρισης της καθημερινότητας που βασιζόταν στον προγραμματισμό και στην αναβολή ορισμένων αγορών.
Δεν ήταν όλα διαθέσιμα και δεν υπήρχε η ίδια πίεση να αποκτήσεις τα πάντα.
Ενοίκια και κατοικία: Ήταν πράγματι ευκολότερο να αποκτήσεις σπίτι;
Εδώ χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί.
Δεν μπορούμε να συγκρίνουμε απλώς το ενοίκιο ενός διαμερίσματος το 1995 με ένα σημερινό ενοίκιο και να βγάλουμε συμπέρασμα. Πρέπει να λάβουμε υπόψη τους μισθούς, την αγοραστική δύναμη, τις συνθήκες της αγοράς και το κόστος χρηματοδότησης.
Η δεκαετία του '90 είχε και αυτή τις δυσκολίες της.
Τα τραπεζικά επιτόκια ήταν ιδιαίτερα υψηλά, ενώ η πρόσβαση σε στεγαστικό δανεισμό δεν ήταν τόσο εύκολη όσο θα γινόταν αργότερα.
Στις αρχές και στα μέσα της δεκαετίας, τα επιτόκια αποτελούσαν σοβαρό εμπόδιο για όποιον ήθελε να χρηματοδοτήσει την αγορά κατοικίας.
Πολλοί νέοι έμεναν με τους γονείς τους μέχρι να μπορέσουν να δημιουργήσουν τη δική τους οικογένεια. Άλλοι αξιοποιούσαν ένα οικόπεδο της οικογένειας, ένα πατρικό σπίτι ή κάποια οικονομική βοήθεια από τους γονείς.
Υπήρχε επίσης η αντιπαροχή, η οποία είχε αλλάξει ήδη σημαντικά την ελληνική πόλη και συνέχιζε να επηρεάζει την αγορά κατοικίας.
Σήμερα, ένας νέος μπορεί να εργάζεται κανονικά και να δυσκολεύεται να βρει ένα αξιοπρεπές διαμέρισμα σε προσιτή τιμή.
Τότε υπήρχαν διαφορετικά εμπόδια, σήμερα υπάρχουν άλλα.
Δεν πρέπει να εξιδανικεύουμε καμία από τις δύο περιόδους. Πρέπει όμως να συζητάμε σοβαρά γιατί η απόκτηση μιας κατοικίας παραμένει τόσο δύσκολος στόχος για τόσους ανθρώπους.
Ρεύμα, νερό και σούπερ μάρκετ: Η ακρίβεια δεν ανακαλύφθηκε σήμερα
Μια ακόμη συνηθισμένη άποψη είναι ότι παλαιότερα οι λογαριασμοί ήταν ασήμαντοι και το σούπερ μάρκετ πολύ φθηνότερο.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του '90 αντιμετώπιζε ακόμη υψηλό πληθωρισμό. Οι τιμές αυξάνονταν με γρήγορους ρυθμούς και οι μισθοί δεν ακολουθούσαν πάντοτε την ίδια πορεία.
Το 1993 ο πληθωρισμός ήταν περίπου 14%, ενώ σταδιακά μειώθηκε και έφτασε στο 2,6% το 1999.
Αυτό σημαίνει ότι μια οικογένεια μπορούσε να αισθάνεται σημαντική πίεση ακόμη και όταν είχε σταθερό εισόδημα.
Στο σούπερ μάρκετ, οι αγορές γίνονταν με διαφορετικό τρόπο.
Υπήρχαν τα βασικά προϊόντα, οι προσφορές και οι επιλογές ανάλογα με το διαθέσιμο εισόδημα. Το καλάθι της οικογένειας δεν περιλάμβανε απαραίτητα όλα όσα σήμερα θεωρούμε συνηθισμένα.
Δεν υπήρχαν τόσες επιλογές σε έτοιμο φαγητό, υπηρεσίες παράδοσης και εξειδικευμένα προϊόντα.
Από την άλλη, υπήρχαν οικογένειες που δυσκολεύονταν να αγοράσουν ακόμη και βασικά αγαθά.
Το γεγονός ότι κάποιος θυμάται πως το ψωμί κόστιζε λιγότερο σε δραχμές δεν σημαίνει ότι ήταν και φθηνό σε σχέση με τον μισθό του.
Η σωστή σύγκριση δεν είναι πόσες δραχμές πληρώναμε τότε και πόσα ευρώ πληρώνουμε σήμερα.
Είναι πόσα χρήματα μας έμεναν αφού πληρώναμε τις υποχρεώσεις μας.
Η δραχμή, οι μισθοί και η οικονομική ανασφάλεια
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της δεκαετίας ήταν ότι η Ελλάδα δεν είχε ακόμη το ευρώ.
Η δραχμή ήταν το νόμισμα της καθημερινότητας.
Οι άνθρωποι πληρώνονταν σε δραχμές, έκαναν τις αγορές τους σε δραχμές και παρακολουθούσαν τις οικονομικές εξελίξεις μέσα από τις μεταβολές της αξίας του νομίσματος.
Δεν ήταν όμως μια περίοδος απόλυτης νομισματικής σταθερότητας.
Η χώρα προσπαθούσε να περιορίσει τον πληθωρισμό και να προσεγγίσει τα οικονομικά κριτήρια της Συνθήκης του Μάαστριχτ, ώστε να συμμετάσχει αργότερα στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση.
Η οικονομική προσαρμογή είχε συνέπειες στους εργαζομένους, στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.
Για έναν εργαζόμενο, η αύξηση του μισθού δεν σήμαινε απαραίτητα ότι είχε περισσότερη αγοραστική δύναμη.
Μπορεί να έπαιρνε περισσότερες δραχμές, αλλά να διαπίστωνε ότι οι τιμές είχαν αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Επομένως, η οικονομική ανασφάλεια δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό της σημερινής Ελλάδας.
Είχε διαφορετική μορφή και διαφορετικές αιτίες, αλλά υπήρχε και τότε.
Η καθημερινότητα χωρίς κινητά: Είχαμε λιγότερα μέσα επικοινωνίας, αλλά διαφορετικές συνήθειες
Εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις μεγαλύτερες διαφορές.
Στη δεκαετία του '90 δεν μπορούσες να στείλεις μήνυμα σε κάποιον οποιαδήποτε στιγμή. Δεν υπήρχαν τα σημερινά κοινωνικά δίκτυα, οι βιντεοκλήσεις και οι εφαρμογές επικοινωνίας.
Το σταθερό τηλέφωνο είχε σημαντικό ρόλο στην οικογενειακή ζωή.
Αν ήθελες να συναντήσεις έναν φίλο, πολλές φορές κανονίζατε από την προηγούμενη ημέρα. Αν αργούσες, δεν μπορούσες να στείλεις απλώς ένα μήνυμα για να ενημερώσεις.
Τα παιδιά έβγαιναν έξω, έπαιζαν στις πλατείες και συναντούσαν τις παρέες τους χωρίς να χρειάζεται να καταγράψουν κάθε στιγμή.
Η τηλεόραση αποτελούσε βασική πηγή ψυχαγωγίας. Τα ιδιωτικά κανάλια είχαν ήδη αλλάξει το τηλεοπτικό τοπίο, ενώ οι βιντεοκασέτες, τα περιοδικά, το ραδιόφωνο και τα μουσικά CD αποτελούσαν σημαντικό μέρος της διασκέδασης.
Δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι ήταν αυτομάτως πιο ευτυχισμένοι.
Σημαίνει όμως ότι ο ελεύθερος χρόνος είχε διαφορετική μορφή.
Σήμερα μπορούμε να μιλάμε με δεκάδες ανθρώπους μέσα σε μία ημέρα και παρ' όλα αυτά να αισθανόμαστε μόνοι.
Τότε μπορούσες να περάσεις ένα ολόκληρο απόγευμα με μια παρέα χωρίς να κοιτάξεις ούτε μία φορά την οθόνη ενός κινητού.
Αυτή η διαφορά αξίζει να μας προβληματίσει.
Τα ψώνια και η νοοτροπία του «να έχουμε κάτι δικό μας»
Στη δεκαετία του '90, η κατανάλωση άλλαζε.
Η ελληνική κοινωνία είχε αρχίσει να επηρεάζεται περισσότερο από τα ευρωπαϊκά πρότυπα ζωής. Τα μεγάλα καταστήματα, οι νέες εμπορικές αλυσίδες, η διαφήμιση και η τηλεόραση δημιουργούσαν νέες επιθυμίες.
Το καινούργιο αυτοκίνητο, η καλύτερη τηλεόραση, τα επώνυμα ρούχα και οι διακοπές άρχισαν να αποκτούν μεγαλύτερη θέση στην καθημερινότητα.
Δεν ήταν όλα όπως στη δεκαετία του '80, όταν η κατανάλωση είχε διαφορετικό χαρακτήρα.
Η δεκαετία του '90 έφερε μια νέα αντίληψη για το τι σημαίνει σύγχρονη ζωή.
Κι εδώ εμφανίζεται ένα ενδιαφέρον ερώτημα.
Μήπως τότε αρχίσαμε να συνδέουμε όλο και περισσότερο την προσωπική επιτυχία με όσα αποκτούσαμε;
Μήπως η ανάγκη να έχουμε καλύτερο σπίτι, καλύτερο αυτοκίνητο και περισσότερα υλικά αγαθά άρχισε να γίνεται ένα κοινωνικό μέτρο σύγκρισης;
Αυτή η νοοτροπία δεν δημιουργήθηκε αποκλειστικά τη δεκαετία του '90, ούτε αφορά όλους τους ανθρώπους.
Ωστόσο, η δεκαετία εκείνη αποτέλεσε ένα σημαντικό στάδιο στη μετάβαση προς τη σύγχρονη καταναλωτική Ελλάδα.
Οι παρέες, οι οικογένειες και η αξία της εξόδου
Ας θυμηθούμε μια συνηθισμένη Παρασκευή του 1997.
Μια παρέα κανονίζει να βγει για καφέ ή ποτό.
Δεν χρειάζεται να ψάξει στο διαδίκτυο ποιο κατάστημα έχει τις καλύτερες αξιολογήσεις. Συνήθως πηγαίνει σε ένα γνώριμο στέκι.
Οι άνθρωποι συναντιούνται, συζητούν, γελούν, διαφωνούν και περνούν αρκετή ώρα μαζί.
Η διασκέδαση δεν απαιτεί απαραίτητα μεγάλη οικονομική δαπάνη.
Υπήρχαν, φυσικά, ακριβά μαγαζιά, νυχτερινά κέντρα και άνθρωποι που ξόδευαν αρκετά χρήματα για τη διασκέδασή τους.
Υπήρχαν όμως και παρέες που περνούσαν όμορφα με έναν καφέ, μια βόλτα ή μια επίσκεψη σε κάποιο σπίτι.
Σήμερα πολλές έξοδοι συνοδεύονται από επιπλέον έξοδα: μετακινήσεις, παραγγελίες, συνδρομές, δραστηριότητες και συχνά την ανάγκη να ακολουθήσουμε τον τρόπο ζωής που προβάλλεται γύρω μας.
Δεν φταίει η τεχνολογία ούτε η νέα γενιά.
Αλλά ίσως έχουμε αρχίσει να ξεχνάμε ότι η διασκέδαση δεν χρειάζεται πάντα να κοστίζει πολλά χρήματα.
Η ανεργία και οι δυσκολίες που δεν φαίνονταν στις παλιές φωτογραφίες
Όταν μιλάμε για τη δεκαετία του '90, συχνά θυμόμαστε τα τραγούδια, τις τηλεοπτικές σειρές, τα παλιά αυτοκίνητα και τις παρέες.
Λιγότερο συχνά θυμόμαστε όσους έψαχναν δουλειά.
Η ανεργία αποτελούσε σημαντικό πρόβλημα και αυξήθηκε κατά τη δεκαετία εκείνη. Στις αρχές της περιόδου, η ανεργία είχε ήδη φτάσει σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από εκείνα των προηγούμενων δεκαετιών.
Οι νέοι αντιμετώπιζαν δυσκολίες στην είσοδο στην αγορά εργασίας, ενώ οι γυναίκες συμμετείχαν όλο και περισσότερο στην οικονομική δραστηριότητα.
Ένας άνθρωπος μπορούσε να έχει σπουδάσει, να έχει τελειώσει το πανεπιστήμιο και να δυσκολεύεται να βρει μια θέση που να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του.
Άλλοι εργάζονταν σε δουλειές που δεν είχαν καμία σχέση με τις σπουδές τους.
Αυτό ακούγεται πολύ γνώριμο σήμερα.
Και είναι σημαντικό να το θυμόμαστε, γιατί η νοσταλγία δεν πρέπει να εξαφανίζει τις δυσκολίες που βίωσαν οι προηγούμενες γενιές.
Μήπως η μεγαλύτερη διαφορά βρίσκεται στη νοοτροπία μας;
Εδώ φτάνουμε στο πιο ουσιαστικό ερώτημα του άρθρου.
Ας υποθέσουμε ότι δύο άνθρωποι έχουν το ίδιο εισόδημα, σε αναλογία με το κόστος ζωής της εποχής τους.
Ο ένας ζει τη δεκαετία του '90 και ο άλλος σήμερα.
Ο πρώτος έχει διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές κοινωνικές προσδοκίες.
Ο δεύτερος έχει πρόσβαση σε περισσότερες υπηρεσίες, τεχνολογία, επιλογές και ευκολίες, αλλά αντιμετωπίζει και μια καθημερινότητα γεμάτη νέες οικονομικές απαιτήσεις.
Μπορεί να χρειάζεται να πληρώσει κινητό, σύνδεση στο διαδίκτυο, συνδρομές, μετακινήσεις, υπηρεσίες και έξοδα που παλαιότερα δεν υπήρχαν με τη σημερινή μορφή.
Από την άλλη, ορισμένες σημερινές ανάγκες είναι πραγματικές και όχι πολυτέλειες. Το διαδίκτυο, για παράδειγμα, είναι απαραίτητο για πολλές δουλειές, υπηρεσίες και συναλλαγές.
Δεν γίνεται, λοιπόν, να πούμε απλώς ότι πρέπει να γυρίσουμε στη ζωή του '90.
Αλλά μπορούμε να αναρωτηθούμε αν έχουμε χάσει την ικανότητα να ξεχωρίζουμε την ανάγκη από την επιθυμία.
Αν αγοράζουμε κάτι επειδή το χρειαζόμαστε ή επειδή το έχουν οι άλλοι.
Αν βγαίνουμε επειδή θέλουμε να συναντήσουμε φίλους ή επειδή αισθανόμαστε ότι πρέπει να ακολουθήσουμε έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής.
Αν αλλάζουμε κινητό επειδή δεν λειτουργεί πλέον ή επειδή κυκλοφόρησε ένα νεότερο μοντέλο.
Αν θεωρούμε αποτυχία το να μην έχουμε ένα ακριβό αυτοκίνητο ή ένα εντυπωσιακό σπίτι.
Ίσως εδώ να βρίσκεται ένα κομμάτι της απάντησης.
Πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία; Ναι, αλλά όχι να συμβιβαστούμε με τη φτώχεια
Η συζήτηση για τη νοοτροπία χρειάζεται προσοχή.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από έναν εργαζόμενο που πληρώνεται λίγο να κάνει οικονομία από το τίποτα.
Δεν μπορούμε να λέμε σε έναν νέο που πληρώνει δυσανάλογα μεγάλο μέρος του μισθού του για ενοίκιο ότι φταίει επειδή έχει κινητό ή επειδή πίνει έναν καφέ έξω.
Δεν μπορούμε να παρουσιάζουμε την ακρίβεια, τους χαμηλούς μισθούς και το στεγαστικό πρόβλημα ως αποτέλεσμα λανθασμένων προσωπικών επιλογών.
Αυτά απαιτούν οικονομικές και πολιτικές λύσεις.
Υπάρχει, όμως, μια προσωπική πλευρά στην οποία μπορούμε να παρέμβουμε.
Να σταματήσουμε να ζούμε με συνεχείς συγκρίσεις.
Να μάθουμε να οργανώνουμε καλύτερα τα οικονομικά μας.
Να μην αντιμετωπίζουμε κάθε νέα αγορά ως υποχρέωση.
Να αξιολογούμε περισσότερο τον χρόνο, τις ανθρώπινες σχέσεις και την προσωπική μας ηρεμία.
Να μη θεωρούμε ότι η αξία ενός ανθρώπου φαίνεται από το αυτοκίνητο που οδηγεί, το κινητό που κρατά ή το μέρος όπου κάνει διακοπές.
Και κυρίως, να ξαναβρούμε την έννοια του μέτρου.
Όχι επειδή πρέπει να στερηθούμε όσα δικαιούμαστε, αλλά επειδή δεν χρειάζεται να μετατρέπουμε κάθε επιθυμία σε οικονομική υποχρέωση.
Τι αξίζει να κρατήσουμε από τη δεκαετία του '90;
Δεν χρειάζεται να επιστρέψουμε στις δραχμές, στις βιντεοκασέτες ή στην εποχή χωρίς κινητά για να πάρουμε κάτι θετικό από εκείνα τα χρόνια.
Μπορούμε να κρατήσουμε ορισμένες συνήθειες:
Να προγραμματίζουμε τα έξοδά μας αντί να αγοράζουμε παρορμητικά.
Να επισκευάζουμε κάτι όταν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ξανά.
Να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στις ανθρώπινες συναντήσεις.
Να απολαμβάνουμε μια απλή έξοδο χωρίς να αισθανόμαστε ότι χρειάζεται να ξοδέψουμε πολλά.
Να μη συγκρίνουμε συνεχώς τη ζωή μας με εκείνη των άλλων.
Να μαθαίνουμε στα παιδιά την αξία των χρημάτων χωρίς να τα μεγαλώνουμε μέσα στη στέρηση.
Να διεκδικούμε καλύτερους μισθούς, προσιτή κατοικία και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας.
Η αλλαγή νοοτροπίας δεν πρέπει να σημαίνει ότι ο πολίτης θα αποδεχτεί λιγότερα δικαιώματα.
Πρέπει να σημαίνει ότι θα απαιτεί καλύτερη ποιότητα ζωής, ενώ παράλληλα θα επανεξετάζει τι πραγματικά του προσφέρει ευτυχία.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να γυρίσει πίσω. Χρειάζεται να θυμηθεί τι έχει πραγματικά αξία
Ίσως τελικά η δεκαετία του '90 να μην ήταν τόσο εύκολη όσο τη θυμούνται ορισμένοι.
Είχε ανεργία, πληθωρισμό, οικονομικές δυσκολίες, κοινωνικές ανισότητες και ανθρώπους που έκαναν θυσίες για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους.
Σήμερα έχουμε περισσότερες δυνατότητες, περισσότερη τεχνολογία και πρόσβαση σε πράγματα που τότε έμοιαζαν μακρινά.
Όμως, κάπου στη διαδρομή, ίσως αρχίσαμε να μετράμε την επιτυχία με διαφορετικό τρόπο.
Με όσα αγοράζουμε, με όσα δείχνουμε, με όσα προλαβαίνουμε και με όσα διαθέτουμε σε σύγκριση με τους άλλους.
Και αυτό αξίζει να το ξανασκεφτούμε.
Δεν είναι κακό να θέλεις ένα καλύτερο σπίτι, ένα καινούργιο αυτοκίνητο, περισσότερες ανέσεις και οικονομική άνεση. Είναι απολύτως φυσιολογικές επιθυμίες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν όλα αυτά γίνονται προϋποθέσεις για να αισθανθούμε ότι αξίζουμε.
Ίσως η Ελλάδα να μην χρειάζεται να γίνει ξανά η Ελλάδα του '90. Ίσως χρειάζεται να κρατήσει από εκείνη την εποχή την αίσθηση του μέτρου, από το σήμερα τις δυνατότητες και από το αύριο την απαίτηση για μια καλύτερη ζωή.
Γιατί τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε να ζούμε με λιγότερα επειδή δεν μας φτάνουν τα χρήματα.
Είναι να μπορούμε να ζούμε αξιοπρεπώς, να απολαμβάνουμε όσα έχουμε και να μη χρειάζεται να ξοδεύουμε ολόκληρη τη ζωή μας προσπαθώντας να αποδείξουμε στους άλλους ότι τα καταφέραμε.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή νοοτροπίας που χρειαζόμαστε σήμερα.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου