Πώς θα είναι η καθημερινότητά μας σε δέκα χρόνια; Η ζωή του 2036 δεν θα μοιάζει με επιστημονική φαντασία — αλλά ίσως να μην την αναγνωρίζουμε

 


Από το πρωινό ξύπνημα μέχρι την επιστροφή στο σπίτι, οι μεγαλύτερες αλλαγές μπορεί να κρύβονται σε συνήθειες που σήμερα θεωρούμε αυτονόητες.

Φαντάσου ότι είναι ένα συνηθισμένο πρωινό του 2036.

Ξυπνάς και πριν ακόμη σηκωθείς από το κρεβάτι, γνωρίζεις αν θα έχει κίνηση στη διαδρομή σου, αν χρειάζεται να αλλάξεις ώρα σε ένα ραντεβού και ποιοι λογαριασμοί πρέπει να πληρωθούν. Το σπίτι έχει ήδη προσαρμόσει τη θερμοκρασία του, ενώ το κινητό σου —ή ίσως μια συσκευή που δεν μοιάζει καθόλου με το σημερινό κινητό— έχει οργανώσει ένα μεγάλο μέρος της ημέρας.

Δεν χρειάζεται να πατήσεις δεκάδες κουμπιά. Αρκετά πράγματα γίνονται σχεδόν μόνα τους.

Ακούγεται βολικό. Και πιθανότατα θα είναι.

Όμως, όταν τελειώσει η πρώτη εντύπωση, γεννιέται ένα διαφορετικό ερώτημα: θα έχουμε πραγματικά περισσότερο χρόνο για να ζήσουμε ή απλώς θα έχουμε μάθει να κάνουμε ακόμη περισσότερα πράγματα μέσα στην ίδια ημέρα;

Αν προσπαθήσουμε να φανταστούμε την καθημερινότητα του 2036, ίσως πρέπει να ξεκινήσουμε όχι από τις μεγάλες εφευρέσεις, αλλά από τις μικρές αλλαγές που θα επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, μετακινούμαστε, ψωνίζουμε, επικοινωνούμε και φροντίζουμε τον εαυτό μας.

1. Το πρωινό μας δεν θα ξεκινά όπως σήμερα

Σήμερα, πολλοί άνθρωποι ξυπνούν, κοιτούν το κινητό, ελέγχουν μηνύματα, ειδήσεις, καιρό και υποχρεώσεις. Σε δέκα χρόνια, αυτή η διαδικασία μπορεί να έχει γίνει πολύ πιο προσωποποιημένη.

Ένας ψηφιακός βοηθός θα μπορεί να συγκεντρώνει τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε και να μας προτείνει ένα πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις ανάγκες μας.

Για παράδειγμα, αν έχεις μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά, θα γνωρίζει ότι χρειάζεται να φύγεις νωρίτερα. Αν έχεις προγραμματισμένο ραντεβού, θα σου υπενθυμίσει όχι μόνο την ώρα, αλλά και τι πρέπει να έχεις μαζί σου.

Ακόμη και το ίδιο το σπίτι μπορεί να προσαρμόζεται περισσότερο στις συνήθειές μας. Ο φωτισμός, η θέρμανση, η ψύξη και ορισμένες οικιακές συσκευές θα συνεργάζονται μεταξύ τους.

Το ερώτημα, βέβαια, είναι πόσο εύκολα θα μπορεί κάποιος να ζήσει χωρίς αυτές τις υπηρεσίες. Γιατί η ευκολία είναι πραγματικά χρήσιμη μόνο όταν δεν μετατρέπεται σε εξάρτηση.

2. Η εργασία θα αλλάξει — αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο για όλους

Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή της επόμενης δεκαετίας.

Η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση αναμένεται να αναλάβουν περισσότερες επαναλαμβανόμενες εργασίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα επαγγέλματα θα εξαφανιστούν ή ότι όλοι θα εργάζονται από το σπίτι.

Σκέψου έναν υπάλληλο αποθήκης. Σήμερα μπορεί να καταγράφει προϊόντα, να ελέγχει παραγγελίες, να εκτυπώνει ετικέτες και να ενημερώνει ένα σύστημα. Σε δέκα χρόνια, ένα μέρος αυτών των διαδικασιών μπορεί να γίνεται αυτόματα. Ο εργαζόμενος ίσως χρειάζεται περισσότερο να ελέγχει τα συστήματα, να αντιμετωπίζει εξαιρέσεις και να συντονίζει τη διαδικασία.

Σε ένα γραφείο, ένα πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ετοιμάζει αναφορές, να ταξινομεί έγγραφα και να οργανώνει συναντήσεις. Σε ένα κατάστημα, συστήματα αποθεμάτων μπορεί να προβλέπουν πότε θα τελειώσει ένα προϊόν.

Αλλά υπάρχει και μια λιγότερο εντυπωσιακή πλευρά: κάποιος θα πρέπει να συντηρεί τα μηχανήματα, να ελέγχει αν λειτουργούν σωστά και να αναλαμβάνει την ευθύνη όταν κάτι πάει στραβά.

Δεν θα είναι όλοι οι εργαζόμενοι προγραμματιστές. Θα χρειάζονται, όμως, άνθρωποι που θα μπορούν να συνεργάζονται με νέα εργαλεία, να κρίνουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν και να μαθαίνουν διαφορετικούς τρόπους εργασίας.

Η μεγάλη πρόκληση δεν θα είναι μόνο να δημιουργηθούν νέες θέσεις. Θα είναι να μη μείνουν πίσω όσοι δεν είχαν την ευκαιρία να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες.

3. Τα ψώνια θα γίνουν πιο εύκολα, αλλά η ανθρώπινη επαφή μπορεί να λιγοστέψει

Φαντάσου να επιστρέφεις στο σπίτι και να έχεις ήδη λάβει ειδοποίηση ότι τελειώνει το γάλα, το απορρυπαντικό ή ένα προϊόν που αγοράζεις συχνά.

Το ψυγείο μπορεί να αναγνωρίζει τι λείπει. Μια εφαρμογή μπορεί να συγκρίνει τιμές, να προτείνει προϊόντα και να οργανώνει την παράδοση.

Τα καταστήματα πιθανόν να χρησιμοποιούν περισσότερο αυτοματοποιημένα ταμεία, ψηφιακές πληρωμές και συστήματα που παρακολουθούν τα αποθέματα σε πραγματικό χρόνο.

Αυτό θα εξοικονομεί χρόνο. Όμως, ας σκεφτούμε και κάτι που σήμερα δεν υπολογίζουμε εύκολα.

Το μικρό κατάστημα της γειτονιάς, όπου ο ιδιοκτήτης γνωρίζει τι αγοράζεις, ο φούρναρης που σε χαιρετά και ο υπάλληλος που ανταλλάσσει δυο κουβέντες μαζί σου, δεν προσφέρουν μόνο ένα προϊόν. Προσφέρουν μια μικρή ανθρώπινη επαφή.

Αν όλα γίνουν παραγγελίες, ειδοποιήσεις και παραδόσεις στην πόρτα, ίσως κερδίσουμε χρόνο, αλλά χάσουμε μερικές από τις απλές κοινωνικές στιγμές που κάνουν μια γειτονιά να μοιάζει με γειτονιά.

4. Η υγεία θα βρίσκεται πιο κοντά μας

Μέσα στην επόμενη δεκαετία, οι ψηφιακές υπηρεσίες υγείας ενδέχεται να γίνουν πιο συνηθισμένες.

Συσκευές που παρακολουθούν βασικές λειτουργίες του οργανισμού, ηλεκτρονικοί ιατρικοί φάκελοι και εξ αποστάσεως επικοινωνία με γιατρούς μπορούν να βοηθήσουν στην παρακολούθηση της υγείας.

Ένας άνθρωπος με μια χρόνια πάθηση, για παράδειγμα, ίσως να μπορεί να στέλνει στον γιατρό του δεδομένα από το σπίτι, χωρίς να χρειάζεται να μετακινείται για κάθε απλή ενημέρωση.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο γιατρός θα αντικατασταθεί από μια οθόνη.

Η τεχνολογία μπορεί να εντοπίζει ενδείξεις, να οργανώνει πληροφορίες και να βοηθά στην παρακολούθηση. Η διάγνωση, η κρίση, η ευθύνη και η ανθρώπινη επικοινωνία θα παραμένουν εξαιρετικά σημαντικές.

Και υπάρχει ένα κρίσιμο ζήτημα: ποιος θα έχει πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα της υγείας μας και πώς θα προστατεύονται;

Όσο περισσότερα γνωρίζουν τα συστήματα για εμάς, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ανάγκη να ξέρουμε ποιος διαχειρίζεται αυτές τις πληροφορίες.

5. Οι μετακινήσεις θα γίνουν πιο έξυπνες — όχι απαραίτητα πιο απλές

Σε δέκα χρόνια, οι μετακινήσεις μπορεί να έχουν αλλάξει σημαντικά.

Τα οχήματα θα διαθέτουν περισσότερα συστήματα υποβοήθησης, οι δημόσιες συγκοινωνίες θα μπορούν να ενημερώνουν σε πραγματικό χρόνο για καθυστερήσεις και οι εφαρμογές θα συνδυάζουν διαφορετικά μέσα μεταφοράς.

Ίσως σε ορισμένες πόλεις να κυκλοφορούν και περισσότερα οχήματα με υψηλό βαθμό αυτοματοποίησης.

Όμως, δεν θα αλλάξουν όλες οι περιοχές με τον ίδιο ρυθμό.

Άλλο είναι να φαντάζεται κανείς μια μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη με σύγχρονα μέσα μεταφοράς και άλλο μια μικρή ελληνική κωμόπολη, όπου το λεωφορείο μπορεί να περνά λίγες φορές την ημέρα και το αυτοκίνητο παραμένει απαραίτητο.

Το μέλλον των μετακινήσεων δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο έξυπνο θα είναι ένα όχημα. Θα κριθεί και από το αν θα μπορεί ένας ηλικιωμένος, ένας εργαζόμενος ή ένας άνθρωπος χωρίς αυτοκίνητο να φτάσει εύκολα εκεί που χρειάζεται.

6. Το σπίτι θα μας προστατεύει από τη ζέστη, αλλά θα χρειάζεται να προσέχουμε περισσότερο το περιβάλλον

Η καθημερινότητα του 2036 θα επηρεάζεται και από τις περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η διαχείριση της ενέργειας, η κατανάλωση νερού, η μόνωση των κατοικιών και η προστασία από τις υψηλές θερμοκρασίες θα έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Ένα σπίτι μπορεί να διαθέτει συστήματα που ρυθμίζουν αυτόματα τη θερμοκρασία, περιορίζουν την κατανάλωση όταν δεν υπάρχει ανάγκη και αξιοποιούν καλύτερα την ενέργεια.

Στις πόλεις, η σκίαση, τα δέντρα, οι πράσινοι χώροι και οι υποδομές για την αντιμετώπιση της ζέστης μπορεί να γίνουν ζητήματα που θα επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα ζωής.

Αυτό θα φανεί σε κάτι πολύ απλό: στο αν θα μπορούμε να περπατήσουμε μέχρι το κοντινό κατάστημα ένα καλοκαιρινό μεσημέρι, στο αν το σπίτι θα παραμένει ανεκτό χωρίς υπερβολική κατανάλωση ρεύματος και στο αν οι δημόσιοι χώροι θα είναι φιλικοί για όλους.

Η πρόοδος δεν θα μετριέται μόνο από τις νέες συσκευές που θα αγοράζουμε, αλλά και από το πόσο καλύτερα θα μπορούμε να ζούμε μέσα στο περιβάλλον μας.

7. Θα επικοινωνούμε περισσότερο, αλλά θα νιώθουμε πιο κοντά;

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση του μέλλοντος.

Θα μπορούμε να μιλάμε με ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, να τους βλέπουμε σε σχεδόν πραγματικό χρόνο και να μεταφράζουμε αυτόματα γλώσσες που σήμερα δεν γνωρίζουμε.

Οι ψηφιακές συναντήσεις ίσως γίνουν πιο φυσικές. Η επικοινωνία από απόσταση μπορεί να αποκτήσει νέες μορφές, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να προσαρμόζει κείμενα, εικόνες και μηνύματα στις ανάγκες μας.

Αλλά η τεχνολογία δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα έχουμε περισσότερους ανθρώπους δίπλα μας.

Μπορεί κάποιος να έχει εκατοντάδες επαφές, να λαμβάνει καθημερινά μηνύματα και να συμμετέχει σε δεκάδες διαδικτυακές συζητήσεις, αλλά να μην έχει έναν άνθρωπο να καλέσει όταν δυσκολεύεται.

Ίσως το 2036 να μην αναζητούμε τόσο πολύ νέους τρόπους επικοινωνίας, όσο νέους λόγους για να συναντιόμαστε πραγματικά.

Έναν καφέ χωρίς βιασύνη. Μια βόλτα χωρίς να κοιτάμε συνέχεια την οθόνη. Μια συζήτηση όπου ο άλλος δεν περιμένει απλώς να τελειώσουμε για να απαντήσει.

8. Η μεγαλύτερη αλλαγή ίσως είναι ότι θα πρέπει να ξαναμάθουμε να ξεχωρίζουμε το αληθινό

Όσο περισσότερες εικόνες, βίντεο, κείμενα και φωνές θα δημιουργούνται ψηφιακά, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται να ξεχωρίζουμε τι είναι πραγματικό.

Ένα βίντεο μπορεί να φαίνεται απολύτως αληθινό, μια φωνή να μοιάζει με εκείνη ενός γνωστού μας και μια είδηση να έχει γραφτεί με τρόπο που να προκαλεί έντονα συναισθήματα, χωρίς να βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα.

Αυτό θα επηρεάζει ακόμη και απλές καθημερινές στιγμές.

Μπορεί να λάβουμε ένα μήνυμα που μοιάζει να προέρχεται από συγγενή μας και να ζητά χρήματα. Μπορεί να δούμε μια φωτογραφία που παρουσιάζει ένα γεγονός διαφορετικά από ό,τι συνέβη. Μπορεί να δυσκολευτούμε να καταλάβουμε αν μια πληροφορία προέρχεται από άνθρωπο, από αυτοματοποιημένο σύστημα ή από κάποιον που προσπαθεί να μας παραπλανήσει.

Γι' αυτό, η ικανότητα να ελέγχουμε μια πληροφορία, να αμφισβητούμε όσα βλέπουμε και να μη βιαζόμαστε να κοινοποιήσουμε κάτι θα γίνει ακόμη πιο σημαντική.

Η τεχνολογική γνώση δεν θα σημαίνει απλώς ότι ξέρουμε να χρησιμοποιούμε μια εφαρμογή. Θα σημαίνει ότι ξέρουμε πότε να μην την εμπιστευόμαστε.

9. Δεν θα ζούμε όλοι στο ίδιο μέλλον

Υπάρχει μια λεπτομέρεια που συχνά χάνεται όταν μιλάμε για το 2036: η πρόοδος δεν μοιράζεται αυτόματα και ισότιμα.

Ένας νέος εργαζόμενος σε μια μεγάλη πόλη μπορεί να έχει πρόσβαση σε σύγχρονα εργαλεία, ψηφιακές υπηρεσίες και ευκαιρίες εκπαίδευσης. Ένας ηλικιωμένος σε μια απομακρυσμένη περιοχή μπορεί να δυσκολεύεται ακόμη και με μια απλή ηλεκτρονική διαδικασία.

Μια μεγάλη επιχείρηση μπορεί να επενδύσει σε αυτοματισμούς, ενώ μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση ίσως αδυνατεί να καλύψει το κόστος.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Ελλάδα. Η ψηφιακή μετάβαση έχει προχωρήσει, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στις ψηφιακές δεξιότητες και στην υιοθέτηση τεχνολογιών από επιχειρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ακριβώς αυτές τις προκλήσεις στην έκθεση για την Ψηφιακή Δεκαετία του 2026.

Επομένως, δεν αρκεί να αναρωτιόμαστε ποιες τεχνολογίες θα υπάρχουν το 2036. Πρέπει να αναρωτηθούμε ποιοι θα μπορούν πραγματικά να τις χρησιμοποιήσουν.

Γιατί ένα μέλλον που κάνει τη ζωή ευκολότερη μόνο για όσους έχουν χρήματα, γνώσεις και πρόσβαση δεν είναι ένα μέλλον που βελτιώνει την καθημερινότητα όλων.

10. Τι δεν πρέπει να χάσουμε μέσα σε όλα αυτά;

Αν μπορούσαμε να επιλέξουμε τι θα θέλαμε να έχει αλλάξει σε δέκα χρόνια, πιθανότατα θα ζητούσαμε λιγότερη ταλαιπωρία, καλύτερες υπηρεσίες, περισσότερες ευκαιρίες και περισσότερο ελεύθερο χρόνο.

Θα θέλαμε να μη χάνουμε ώρες σε ουρές, να μην επαναλαμβάνουμε τα ίδια στοιχεία σε διαφορετικές υπηρεσίες, να έχουμε καλύτερη πρόσβαση σε γιατρούς και να μη χρειάζεται να ξοδεύουμε ολόκληρη την ημέρα για μια απλή υποχρέωση.

Όλα αυτά είναι ουσιαστικές βελτιώσεις.

Αλλά υπάρχει και μια άλλη λίστα, λιγότερο τεχνολογική:

  • Να μπορούμε να συναντάμε τους φίλους μας χωρίς να χρειάζεται να οργανώνουμε τα πάντα μέσα από εφαρμογές.

  • Να μη μετατρέπεται κάθε ελεύθερη στιγμή σε ευκαιρία για περισσότερη εργασία.

  • Να έχουμε χρόνο να ακούσουμε τους ανθρώπους μας.

  • Να μπορούμε να ζούμε χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να είμαστε συνεχώς διαθέσιμοι.

  • Να μη χάνουμε την προσωπική μας κρίση επειδή ένα σύστημα προτείνει κάτι πιο γρήγορα από εμάς.

Ίσως αυτή να είναι η πραγματική πρόκληση: να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία για να ελευθερώσουμε χρόνο, όχι για να γεμίσουμε κάθε κενό της ημέρας με νέες υποχρεώσεις.

Το 2036 δεν θα κριθεί μόνο από όσα θα έχουμε εφεύρει

Σε δέκα χρόνια μπορεί να έχουμε σπίτια που θα καταλαβαίνουν καλύτερα τις ανάγκες μας, υπηρεσίες που θα λειτουργούν γρηγορότερα, εργαλεία που θα κάνουν τη δουλειά μας ευκολότερη και συστήματα που θα μας βοηθούν να φροντίζουμε την υγεία μας.

Μπορεί να έχουμε αλλάξει τον τρόπο που ψωνίζουμε, μετακινούμαστε και επικοινωνούμε.

Όμως, ας φανταστούμε για λίγο δύο ανθρώπους που επιστρέφουν στο σπίτι τους το ίδιο βράδυ του 2036.

Ο ένας έχει ένα έξυπνο σπίτι, σύγχρονες συσκευές και όλες τις ψηφιακές ευκολίες. Ο άλλος έχει λιγότερα μέσα, αλλά ανθρώπους με τους οποίους μπορεί να μοιραστεί τη μέρα του.

Ποιος από τους δύο έχει καλύτερη καθημερινότητα;

Η απάντηση δεν βρίσκεται στις συσκευές τους.

Βρίσκεται στο αν έχουν χρόνο, ασφάλεια, αξιοπρέπεια, υγεία, ανθρώπους δίπλα τους και τη δυνατότητα να αποφασίζουν οι ίδιοι πώς θέλουν να ζουν.

Ίσως, λοιπόν, σε δέκα χρόνια να μη χρειάζεται να αναρωτιόμαστε αν η τεχνολογία έγινε αρκετά έξυπνη. Θα χρειάζεται να αναρωτιόμαστε αν εμείς καταφέραμε να χρησιμοποιήσουμε την εξυπνάδα της για να γίνουμε λίγο πιο ελεύθεροι.

Γιατί το μέλλον δεν θα είναι πραγματικά καλύτερο μόνο και μόνο επειδή θα κάνει περισσότερα πράγματα για εμάς. Θα είναι καλύτερο όταν θα μας αφήνει περισσότερο χώρο να κάνουμε όσα έχουν πραγματικά σημασία.

Σχόλια