Νυχτερινή εργασία: Όταν η δουλειά τελειώνει στις 11 το βράδυ, αλλά η αμοιβή δεν τελειώνει στις 10

 



Δύο αποφάσεις του Αρείου Πάγου φωτίζουν ένα δικαίωμα που συχνά περνά απαρατήρητο: την προσαύξηση για τις ώρες εργασίας μετά τις 22:00. Γιατί ακόμη και μία ώρα μέσα στη νύχτα έχει τη δική της αξία.

Υπάρχουν εργαζόμενοι που σχολάνε όταν οι περισσότεροι έχουν ήδη επιστρέψει στα σπίτια τους. Άλλοι ξεκινούν τη βάρδιά τους την ώρα που οι δρόμοι αδειάζουν. Φύλακες, υπάλληλοι καταστημάτων, εργαζόμενοι στην εστίαση, σε αποθήκες και σε επιχειρήσεις που λειτουργούν μέχρι αργά.

Για κάποιους, το να εργάζονται μετά τις δέκα το βράδυ είναι απλώς μέρος της καθημερινότητάς τους. Μια βάρδια που επαναλαμβάνεται κάθε εβδομάδα. Μια ώρα παραπάνω πριν κλείσει το κατάστημα. Ένα τελευταίο δρομολόγιο, μια τελευταία εξυπηρέτηση, μια τελευταία δουλειά πριν πέσει το ρολό.

Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που δεν πρέπει να χάνεται μέσα στη ρουτίνα: η νυχτερινή εργασία προβλέπει νόμιμη προσαύξηση 25% για τις ώρες από τις 22:00 έως τις 06:00.

Δεν πρόκειται για φιλοδώρημα, προσωπική εξυπηρέτηση ή προαιρετική παροχή του εργοδότη. Είναι δικαίωμα που προβλέπεται από τη νομοθεσία.

Και δεν το υπενθυμίζουν μόνο οι νόμοι. Το υπενθυμίζουν και πραγματικές δικαστικές υποθέσεις, οι οποίες έφτασαν μέχρι τον Άρειο Πάγο.

1. Άρειος Πάγος 397/2021: Η νυχτερινή εργασία δεν είναι απλώς μια ώρα στο πρόγραμμα

Η πρώτη υπόθεση αφορά εργαζόμενο που απασχολούνταν ως φύλακας σε εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφαλείας.

Η εργασιακή του διαφορά δεν περιοριζόταν μόνο στις νυχτερινές ώρες. Περιλάμβανε απαιτήσεις για εργασία τα Σάββατα, τις Κυριακές και τις αργίες, για προσαυξήσεις, άδειες και άλλες αποδοχές.

Η υπόθεση έφτασε στον Άρειο Πάγο με την απόφαση 397/2021.

Το δικαστήριο αναφέρθηκε ρητά στο χρονικό διάστημα της νυχτερινής εργασίας: από τις 22:00 έως τις 06:00. Για τις ώρες αυτές προβλέπεται προσαύξηση 25% επί των νόμιμων αποδοχών.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η απόφαση εξετάζει και την εργασία κατά τις Κυριακές και τις νόμιμες εξαιρέσιμες αργίες, για τις οποίες προβλέπεται προσαύξηση 75%, σύμφωνα με τις εφαρμοστέες διατάξεις.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην πράξη. Ένας εργαζόμενος μπορεί να βρίσκεται σε νυχτερινή βάρδια που περιλαμβάνει και ώρες Κυριακής ή αργίας. Οι αντίστοιχες προσαυξήσεις πρέπει να υπολογίζονται με βάση τους κανόνες που ισχύουν για κάθε κατηγορία εργασίας.

Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν αφορά έναν θεωρητικό υπολογισμό. Αφορά πραγματικές βάρδιες, συγκεκριμένες ημερομηνίες και ώρες που έπρεπε να αποτυπωθούν και να αξιολογηθούν.

Το Εφετείο είχε υποχρεώσει την εργοδότρια εταιρεία να καταβάλει στον εργαζόμενο 4.444,61 ευρώ για τις αξιώσεις που έγιναν δεκτές. Ο Άρειος Πάγος απέρριψε την αίτηση αναίρεσης της εταιρείας.

Το μήνυμα είναι σαφές: οι ώρες εργασίας δεν είναι ένας αριθμός που υπάρχει μόνο στο πρόγραμμα. Έχουν οικονομική αξία και πρέπει να υπολογίζονται σωστά.

2. Άρειος Πάγος 1953/2022: Ακόμη και μία ώρα μετά τις 22:00 μετράει

Η δεύτερη υπόθεση παρουσιάζει μια διαφορετική, αλλά πολύ χαρακτηριστική περίπτωση.

Μια εργαζόμενη σε καταστήματα πώλησης ειδών αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής εργαζόταν με εναλλασσόμενες βάρδιες. Τη μία εβδομάδα από τις 07:00 έως τις 15:00 και την επόμενη από τις 15:00 έως τις 23:00.

Η διαφορά βρίσκεται στην τελευταία ώρα της απογευματινής βάρδιας.

Από τις 22:00 έως τις 23:00 η εργαζόμενη εξακολουθούσε να εργάζεται, δηλαδή παρείχε νυχτερινή εργασία. Για αυτήν τη μία ώρα κάθε σχετικής βάρδιας διεκδίκησε την προβλεπόμενη προσαύξηση 25%.

Στην αγωγή της περιέλαβε συνολικά 104 ώρες νυχτερινής απασχόλησης, μέσα στο διάστημα από 1 Ιανουαρίου 2012 έως 30 Νοεμβρίου 2016.

Η εργοδότρια εταιρεία αμφισβήτησε διάφορα σημεία της υπόθεσης και άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης του Εφετείου.

Ο Άρειος Πάγος, με την απόφαση 1953/2022, απέρριψε την αίτηση αναίρεσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η κρίση του για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να περιγράφεται η νυχτερινή εργασία σε μια αγωγή. Έκρινε ότι αρκεί να αναφέρεται ο αριθμός των ωρών νυχτερινής απασχόλησης μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα· δεν είναι απαραίτητο να καταγράφεται ξεχωριστά κάθε ημερομηνία, εφόσον τα στοιχεία της αγωγής είναι επαρκή.

Η απόφαση επαναλαμβάνει επίσης ότι η προσαύξηση 25% αφορά τις ώρες από τις 22:00 έως τις 06:00 και υπολογίζεται επί του νόμιμου μισθού.

Ένα ακόμη σημαντικό σημείο αφορά τον ισχυρισμό ότι οι υψηλότερες αποδοχές θα μπορούσαν να καλύπτουν τη νυχτερινή προσαύξηση. Ο Άρειος Πάγος διευκρίνισε ότι δεν επιτρέπεται ο μονομερής συμψηφισμός από τον εργοδότη, εκτός εάν υπάρχει σχετική συμφωνία μεταξύ των μερών, σύμφωνα με όσα εξετάστηκαν στη συγκεκριμένη υπόθεση.

Η ιστορία αυτή έχει μια ιδιαίτερη πλευρά: δεν χρειάζεται να εργάζεται κάποιος ολόκληρη τη νύχτα για να υπάρχει δικαίωμα σε νυχτερινή προσαύξηση. Μπορεί να είναι μία ώρα. Μπορεί να είναι επαναλαμβανόμενη μία ώρα, εβδομάδα με την εβδομάδα.

Και αυτή η ώρα δεν εξαφανίζεται επειδή βρίσκεται στο τέλος της βάρδιας.

3. Τι σημαίνουν αυτές οι αποφάσεις στην καθημερινότητα ενός εργαζομένου;

Ας αφήσουμε για λίγο τις δικαστικές αίθουσες και ας δούμε ένα συνηθισμένο παράδειγμα.

Ένας εργαζόμενος έχει βάρδια από τις 15:00 έως τις 23:00. Το κατάστημα κλείνει στις 22:30, αλλά εκείνος πρέπει να ολοκληρώσει τις εργασίες, να τακτοποιήσει τον χώρο και να αποχωρήσει στις 23:00.

Οι ώρες μετά τις 22:00 δεν είναι απλώς η παράταση μιας συνηθισμένης απογευματινής βάρδιας. Είναι ώρες νυχτερινής εργασίας.

Το ίδιο ισχύει για κάποιον που εργάζεται σε καφέ, εστιατόριο, ξενοδοχείο, πρατήριο, αποθήκη ή υπηρεσία φύλαξης.

Πολλές φορές ο εργαζόμενος δεν ελέγχει τη μισθοδοσία του αναλυτικά. Βλέπει το ποσό που μπήκε στον λογαριασμό του και θεωρεί ότι όλα έχουν υπολογιστεί σωστά.

Άλλες φορές γνωρίζει ότι κάτι δεν ταιριάζει, αλλά δεν ξέρει πώς να το ελέγξει. Δεν θέλει να δημιουργήσει ένταση, δεν θέλει να χαρακτηριστεί δύσκολος ή φοβάται ότι μια ερώτηση μπορεί να επηρεάσει τη θέση του.

Έτσι, μια μικρή διαφορά μπορεί να παραμένει για μήνες ή και χρόνια χωρίς να συζητηθεί ποτέ.

Αυτό ακριβώς κάνει τις δικαστικές αποφάσεις χρήσιμες: δείχνουν ότι οι εργασιακές αξιώσεις δεν αφορούν μόνο μεγάλες υπερωρίες ή ολόκληρα απλήρωτα μεροκάματα. Μπορούν να αφορούν και επαναλαμβανόμενες ώρες που φαίνονται ασήμαντες όταν εξετάζονται μεμονωμένα.

4. Το 25% και το 75%: Δύο διαφορετικές προσαυξήσεις που δεν πρέπει να συγχέονται

Για να μη δημιουργούνται παρεξηγήσεις, χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τις δύο περιπτώσεις.

Νυχτερινή εργασία: Για εργασία από τις 22:00 έως τις 06:00 προβλέπεται προσαύξηση 25% επί των νόμιμων αποδοχών.

Εργασία Κυριακής και νόμιμης εξαιρέσιμης αργίας: Προβλέπεται προσαύξηση 75%, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις.

Όταν η εργασία πραγματοποιείται ταυτόχρονα σε νυχτερινές ώρες και σε Κυριακή ή αργία, μπορεί να συντρέχουν και οι δύο προσαυξήσεις. Ο ακριβής υπολογισμός εξαρτάται από τις ώρες, το είδος της απασχόλησης και τα δεδομένα της συγκεκριμένης εργασιακής σχέσης.

Επίσης, η προσαύξηση δεν υπολογίζεται αυθαίρετα πάνω σε οποιοδήποτε ποσό συμφωνήθηκε ως μισθός. Η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένη βάση υπολογισμού, γι' αυτό χρειάζεται έλεγχος της μισθοδοσίας και των εφαρμοστέων όρων εργασίας.

5. Τι πρέπει να κρατά ένας εργαζόμενος;

Οι δύο αποφάσεις αναδεικνύουν κάτι πρακτικό: η καταγραφή των πραγματικών ωρών εργασίας μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Ένας εργαζόμενος που εργάζεται συστηματικά βραδινές βάρδιες είναι χρήσιμο να διατηρεί:

  • Τα προγράμματα εργασίας και τις αλλαγές βαρδιών.

  • Τα στοιχεία της ψηφιακής κάρτας, όπου εφαρμόζεται.

  • Τα εκκαθαριστικά μισθοδοσίας.

  • Τις καταθέσεις μισθού στον τραπεζικό λογαριασμό.

  • Μηνύματα ή γραπτές οδηγίες σχετικά με το ωράριο.

  • Προσωπική καταγραφή των πραγματικών ωρών προσέλευσης και αποχώρησης.

Δεν χρειάζεται να μετατραπεί η καθημερινότητα σε μια ατελείωτη διαδικασία συλλογής αποδείξεων. Χρειάζεται, όμως, να μη βασίζεται κάποιος αποκλειστικά στη μνήμη του όταν περάσουν μήνες ή χρόνια.

Εάν υπάρχουν αμφιβολίες για τη μισθοδοσία, μπορεί να ζητήσει αναλυτική ενημέρωση και να απευθυνθεί στην Επιθεώρηση Εργασίας ή σε εργατολόγο για να εξετάσει τη δική του περίπτωση.

6. Μια σημαντική διευκρίνιση για μια ακόμη δικαστική υπόθεση

Στο πλαίσιο της έρευνας για τις νυχτερινές προσαυξήσεις αξίζει να αναφερθεί και η απόφαση 1762/2017 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Σε εκείνη την υπόθεση επιδικάστηκε ποσό 5.459,01 ευρώ για προσαύξηση 25% λόγω νυχτερινής εργασίας. Το ποσό αφορούσε συγκεκριμένες ώρες απασχόλησης κατά το διάστημα 2010–2015.

Η απόφαση περιλαμβάνει και άλλες εργατικές απαιτήσεις. Το συνολικό ποσό που αναφέρεται στο διατακτικό της ανέρχεται σε 64.900,03 ευρώ, για διαφορετικές κατηγορίες αξιώσεων.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μην αποδίδονται τα 5.459,01 ευρώ στην απόφαση 1953/2022. Πρόκειται για διαφορετική εργατική διαφορά, διαφορετικό δικαστήριο και διαφορετικό ιστορικό.

Η αναφορά αυτή έχει αξία επειδή δείχνει ότι οι νυχτερινές ώρες μπορούν να αποτελέσουν ξεχωριστό και υπολογίσιμο μέρος μιας εργατικής διεκδίκησης.

7. Η ώρα που τελειώνει η βάρδια δεν πρέπει να χάνεται από τον λογαριασμό

Υπάρχει κάτι που συχνά δεν φαίνεται σε ένα εκκαθαριστικό μισθοδοσίας: η κούραση του ανθρώπου που γυρίζει σπίτι όταν οι άλλοι κοιμούνται.

Δεν φαίνεται η χαμένη ώρα με την οικογένεια. Δεν φαίνεται η δυσκολία να προσαρμόσεις την καθημερινότητά σου σε ένα ωράριο που αλλάζει. Δεν φαίνεται πόσες φορές έμεινες λίγο παραπάνω επειδή έπρεπε να ολοκληρωθεί μια δουλειά.

Αυτά δεν μετατρέπονται όλα σε χρήματα. Υπάρχουν, όμως, συγκεκριμένες οικονομικές υποχρεώσεις που ο εργοδότης οφείλει να τηρεί.

Οι αποφάσεις 397/2021 και 1953/2022 του Αρείου Πάγου δεν αποτελούν απλώς δύο αριθμούς σε ένα νομικό αρχείο. Είναι πραγματικές υποθέσεις ανθρώπων που διεκδίκησαν αποδοχές για την εργασία τους και έφεραν τις διαφορές τους ενώπιον της Δικαιοσύνης.

Και ίσως το πιο σημαντικό δίδαγμα να βρίσκεται στην υπόθεση της εργαζόμενης που διεκδίκησε την προσαύξηση για τη μία ώρα μετά τις δέκα.

Γιατί πολλές φορές δεν είναι οι μεγάλες ώρες που χάνονται πρώτες. Είναι εκείνες οι μικρές, επαναλαμβανόμενες ώρες που κανείς δεν σκέφτεται να μετρήσει.

Η δουλειά μπορεί να τελειώνει στις έντεκα το βράδυ. Το δικαίωμα, όμως, δεν τελειώνει στις δέκα.


Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Οι δικαστικές αποφάσεις αφορούν συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και χρονικές περιόδους. Για τον υπολογισμό σημερινών απαιτήσεων πρέπει να εξετάζονται η ισχύουσα νομοθεσία, η σύμβαση, η μισθοδοσία και τα αποδεικτικά στοιχεία κάθε εργαζομένου.

Σχόλια