Γιατί κάποιοι άνθρωποι αλλάζουν συμπεριφορά όταν είμαστε μόνοι και όταν υπάρχουν άλλοι γύρω...; Ανακάλυψε πώς επηρεάζουν την επικοινωνία η κοινωνική πίεση, η ιδιωτικότητα και η ανάγκη αποδοχής.

 


Από την οικειότητα της ιδιωτικής στιγμής μέχρι την απόσταση της δημόσιας εικόνας, η συμπεριφορά μας επηρεάζεται συχνά από το ποιος βρίσκεται γύρω μας. Πότε πρόκειται για φυσιολογική κοινωνική προσαρμογή και πότε για μια αντίφαση που αξίζει να μας προβληματίσει;

Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν βρίσκονται μαζί μας χωρίς άλλους γύρω, μοιάζουν διαφορετικοί. Μιλούν περισσότερο, χαμογελούν πιο εύκολα, δείχνουν ενδιαφέρον και δημιουργούν την αίσθηση ότι υπάρχει μια άνεση που δεν χρειάζεται πολλές εξηγήσεις.

Όταν, όμως, εμφανίζονται και άλλοι άνθρωποι, κάτι αλλάζει. Η συζήτηση γίνεται πιο τυπική, οι απαντήσεις πιο σύντομες, η οικειότητα περιορίζεται και η συμπεριφορά αποκτά μια απόσταση που προηγουμένως δεν υπήρχε.

Για εκείνον που παρατηρεί αυτή τη μεταβολή, το ερώτημα είναι σχεδόν αναπόφευκτο: Ποια από τις δύο συμπεριφορές είναι η πραγματική;

Η απάντηση δεν είναι πάντα εύκολη. Οι άνθρωποι δεν συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε περιβάλλον. Ωστόσο, όταν η αλλαγή είναι έντονη και επαναλαμβανόμενη, είναι φυσικό να γεννιούνται ερωτήματα για την ειλικρίνεια, την κοινωνική πίεση και τη θέση που έχουμε στη ζωή του άλλου.

1. Η παρουσία τρίτων αλλάζει τους κανόνες της συμπεριφοράς

Όταν δύο άνθρωποι συζητούν ιδιωτικά, δεν χρειάζεται να διαχειριστούν ταυτόχρονα τις αντιδράσεις ενός ολόκληρου περιβάλλοντος. Μπορούν να μιλήσουν πιο αυθόρμητα, να εκφραστούν χωρίς να σκέφτονται ποιος ακούει και να αφήσουν τη συζήτηση να εξελιχθεί φυσικά.

Μόλις εμφανιστούν τρίτοι, όμως, η κατάσταση αλλάζει. Ο άνθρωπος δεν επικοινωνεί πλέον μόνο με εκείνον που έχει απέναντί του. Γίνεται ταυτόχρονα θεατής και διαχειριστής της εικόνας που παρουσιάζει προς τους υπόλοιπους.

Η κοινωνική ψυχολογία μελετά εδώ και χρόνια την επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος στη συμπεριφορά. Οι προσδοκίες των άλλων, οι κοινωνικοί κανόνες και ο φόβος της αρνητικής αξιολόγησης μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε, κινούμαστε και εκφραζόμαστε.

Ένας άνθρωπος, για παράδειγμα, μπορεί να είναι ιδιαίτερα φιλικός σε μια ιδιωτική συζήτηση, αλλά να περιορίζει τις εκδηλώσεις οικειότητας μπροστά σε μια παρέα που συνηθίζει να σχολιάζει τις σχέσεις των άλλων.

Αυτό δεν αποδεικνύει απαραίτητα ότι η ιδιωτική συμπεριφορά ήταν ψεύτικη. Μπορεί να δείχνει ότι το δημόσιο περιβάλλον τον κάνει να αισθάνεται εκτεθειμένος.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν κάποιος αλλάζει συμπεριφορά. Είναι και τι ακριβώς αλλάζει, σε ποιες συνθήκες και με ποια συνέπεια.

2. Ο φόβος των σχολίων και η ανάγκη να προστατεύσουμε την εικόνα μας

Σε ορισμένα περιβάλλοντα, ακόμη και μια συνηθισμένη συζήτηση μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από αυτήν που πραγματικά έχει.

Ένα χαμόγελο μπορεί να ερμηνευτεί ως ενδιαφέρον. Μια συζήτηση μπορεί να παρουσιαστεί ως ιδιαίτερη σχέση. Μια απλή κίνηση ευγένειας μπορεί να γίνει αφορμή για σχόλια.

Όταν κάποιος γνωρίζει ότι το περιβάλλον του παρατηρεί και σχολιάζει τα πάντα, μπορεί να αρχίσει να ελέγχει περισσότερο τις κινήσεις του. Να αποφεύγει μια προσωπική συζήτηση μπροστά σε άλλους, να περιορίζει τα αστεία ή να κρατά μια πιο ουδέτερη στάση.

Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να συνδέεται με την ανάγκη προστασίας της ιδιωτικότητας και όχι απαραίτητα με αδιαφορία για τον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί του.

Υπάρχει, όμως, και μια άλλη πλευρά.

Όταν κάποιος επιτρέπει στους τρίτους να καθορίζουν διαρκώς τον τρόπο με τον οποίο φέρεται σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, η προσπάθεια προστασίας της εικόνας του μπορεί να μετατραπεί σε πηγή σύγχυσης για τον άλλον.

Εκείνος που βιώνει την αλλαγή δεν γνωρίζει αν πρέπει να θεωρήσει σημαντική την ιδιωτική οικειότητα ή να εμπιστευτεί την απόσταση που βλέπει μπροστά στους υπόλοιπους.

Και κάπως έτσι, τα σχόλια ανθρώπων που ίσως δεν έχουν καμία ουσιαστική σχέση με την κατάσταση αρχίζουν να επηρεάζουν μια επικοινωνία που αφορά δύο πρόσωπα.

3. Η κοινωνική προσαρμογή δεν είναι το ίδιο με την υποκρισία

Εδώ βρίσκεται μια σημαντική διάκριση που συχνά παραβλέπουμε.

Οι περισσότεροι άνθρωποι παρουσιάζουν διαφορετικές πλευρές του εαυτού τους ανάλογα με την περίσταση. Δεν μιλάμε με τον ίδιο τρόπο σε έναν φίλο, σε έναν συνάδελφο, σε έναν προϊστάμενο ή σε έναν άγνωστο.

Αυτή η προσαρμογή είναι μέρος της κοινωνικής ζωής. Δεν σημαίνει ότι κάθε διαφορετική συμπεριφορά αποτελεί εξαπάτηση.

Η διαφορά βρίσκεται στο αν η αλλαγή είναι εύλογη και αν ο άλλος εξακολουθεί να μας αντιμετωπίζει με σεβασμό.

Ας εξετάσουμε δύο περιπτώσεις.

Στην πρώτη περίπτωση, κάποιος είναι πιο άνετος όταν βρίσκεται μόνος με έναν άνθρωπο, αλλά μπροστά σε άλλους γίνεται πιο συγκρατημένος. Παρ' όλα αυτά, εξακολουθεί να τον χαιρετά, να του απαντά ευγενικά και να μην τον εκθέτει. Η διαφορά μπορεί να οφείλεται στην αμηχανία, στον χαρακτήρα του ή στο περιβάλλον.

Στη δεύτερη περίπτωση, κάποιος δείχνει οικειότητα όταν δεν τον βλέπει κανείς, αλλά δημόσια συμπεριφέρεται σαν να μην γνωρίζει τον άλλον, τον υποτιμά ή τον αντιμετωπίζει με τρόπο που τον πληγώνει. Αν αυτό επαναλαμβάνεται, δεν αρκεί να το δικαιολογούμε διαρκώς ως συστολή.

Η δεύτερη περίπτωση απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή, επειδή δεν αφορά απλώς διαφορετικό ύφος επικοινωνίας. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιμετωπίζει έναν άνθρωπο ανάλογα με το ποιος παρακολουθεί.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τα κίνητρα κάποιου μόνο από τη συμπεριφορά του. Μπορούμε, όμως, να αξιολογήσουμε αν η στάση του είναι σταθερά ευγενική, αν σέβεται τα όριά μας και αν μας αφήνει συστηματικά σε μια θέση αβεβαιότητας.

4. Όταν η οικειότητα της ιδιωτικής στιγμής δημιουργεί προσδοκίες

Μερικές φορές, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αλλαγή της συμπεριφοράς. Είναι και το νόημα που αποδίδουμε σε αυτήν.

Όταν κάποιος μας μιλά με άνεση, μας εμπιστεύεται προσωπικές σκέψεις ή δείχνει ιδιαίτερη προσοχή, μπορεί να αισθανθούμε ότι υπάρχει μια ξεχωριστή σύνδεση. Αν αργότερα η στάση του γίνει ψυχρή μπροστά σε άλλους, είναι πιθανό να αναρωτηθούμε αν παρερμηνεύσαμε όσα είχαν προηγηθεί.

Εδώ χρειάζεται προσοχή σε δύο αντίθετες παγίδες.

Η πρώτη είναι να θεωρήσουμε ότι η ιδιωτική οικειότητα αποδεικνύει απαραίτητα βαθύτερο ενδιαφέρον. Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται άνετα μαζί μας χωρίς να επιθυμεί κάτι περισσότερο από μια φιλική ή ευχάριστη επικοινωνία.

Η δεύτερη είναι να ακυρώσουμε κάθε θετική εμπειρία επειδή η δημόσια συμπεριφορά του άλλου είναι πιο συγκρατημένη. Μια αλλαγή ύφους δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι όλα όσα προηγήθηκαν ήταν προσποιητά.

Η πιο ασφαλής προσέγγιση είναι να ξεχωρίζουμε αυτό που πραγματικά συνέβη από αυτό που υποθέτουμε ότι σημαίνει.

Άλλο είναι να πούμε «μιλούσε πιο άνετα όταν ήμασταν μόνοι» και άλλο να συμπεράνουμε «άρα αισθάνεται κάτι που φοβάται να δείξει».

Το πρώτο είναι μια παρατήρηση. Το δεύτερο είναι μια ερμηνεία που μπορεί να είναι σωστή, αλλά μπορεί και όχι.

Όσο περισσότερο συγχέουμε τις δύο έννοιες, τόσο πιο εύκολα εγκλωβιζόμαστε σε ατελείωτες σκέψεις χωρίς να αποκτούμε πραγματική σαφήνεια.

5. Η δύναμη του κοινού: γιατί κάποιοι χρειάζονται την αποδοχή των άλλων

Για ορισμένους ανθρώπους, η γνώμη του περιβάλλοντος έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Μπορεί να φοβούνται ότι θα γίνουν αντικείμενο σχολιασμού, ότι θα παρεξηγηθούν ή ότι μια προσωπική τους επιλογή θα επηρεάσει τη θέση τους μέσα σε μια παρέα ή έναν επαγγελματικό χώρο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δημόσια συμπεριφορά μπορεί να γίνεται περισσότερο ελεγχόμενη.

Ο άνθρωπος μπορεί να αποφεύγει να δείξει οικειότητα όχι επειδή δεν την αισθάνεται, αλλά επειδή δεν θέλει να χρειαστεί να εξηγήσει στους άλλους τι σημαίνει.

Ωστόσο, δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο στην κοινωνική πίεση. Κάποιοι προσαρμόζονται προσωρινά, άλλοι αποφεύγουν τις συζητήσεις και άλλοι διατηρούν τη στάση τους ανεξάρτητα από τα σχόλια.

Δεν είναι δίκαιο να χαρακτηρίζουμε αυτόματα έναν συγκρατημένο άνθρωπο ως δειλό ή ανειλικρινή. Δεν είναι, όμως, σωστό να απαιτούμε από τον άλλον να ανέχεται επ' αόριστον μια συμπεριφορά που τον πληγώνει, μόνο και μόνο επειδή μπορεί να υπάρχει κάποια εξήγηση.

Η κατανόηση των λόγων ενός ανθρώπου δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τις συνέπειες που έχουν οι πράξεις του.

6. Πώς μπορούμε να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει;

Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη κίνηση ή φράση που να αποκαλύπτει με βεβαιότητα τα κίνητρα ενός ανθρώπου. Υπάρχουν, όμως, ορισμένα στοιχεία που μπορούν να μας βοηθήσουν να αξιολογήσουμε την κατάσταση χωρίς βιαστικά συμπεράσματα.

Παρατήρησε αν η αλλαγή επαναλαμβάνεται.

Ένα περιστατικό μπορεί να οφείλεται σε κούραση, αμηχανία ή μια δύσκολη ημέρα. Αντίθετα, ένα σταθερό μοτίβο σε διαφορετικές περιστάσεις αξίζει περισσότερη προσοχή.

Δες αν αλλάζει η οικειότητα ή ο σεβασμός.

Το να μιλά κάποιος λιγότερο μπροστά σε άλλους δεν είναι το ίδιο με το να σε αγνοεί επιδεικτικά ή να σε μειώνει. Η διαφορά έχει σημασία.

Λάβε υπόψη το περιβάλλον.

Άλλο ένα ήσυχο μέρος όπου δύο άνθρωποι μπορούν να συζητήσουν και άλλο ένα περιβάλλον γεμάτο σχόλια, αδιάκριτες ερωτήσεις και παρεμβάσεις. Οι συνθήκες μπορεί να επηρεάζουν πραγματικά τη συμπεριφορά.

Μην αντιμετωπίζεις κάθε λεπτομέρεια ως μήνυμα.

Ένα βλέμμα, μια σύντομη απάντηση ή μια διαφορετική διάθεση δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα. Η συνεχής ανάλυση κάθε μικρής κίνησης μπορεί να αυξήσει την αβεβαιότητα αντί να τη μειώσει.

Αν υπάρχει κατάλληλη σχέση και χώρος, προτίμησε την καθαρή επικοινωνία.

Μια ήρεμη ερώτηση, χωρίς κατηγορία ή απαίτηση, μπορεί να προσφέρει περισσότερη σαφήνεια από δεκάδες υποθέσεις. Για παράδειγμα: «Έχω παρατηρήσει ότι επικοινωνούμε διαφορετικά όταν υπάρχουν κι άλλοι γύρω. Υπάρχει κάποιος λόγος ή απλώς νιώθεις πιο άνετα έτσι;»

Η ερώτηση δεν εγγυάται μια ξεκάθαρη απάντηση. Δίνει, όμως, στον άλλον την ευκαιρία να εκφραστεί, χωρίς να του αποδίδουμε εκ των προτέρων κίνητρα.

Και αν δεν υπάρχει η κατάλληλη οικειότητα ή ο άλλος δεν επιθυμεί να συζητήσει το θέμα, είναι σημαντικό να σεβαστούμε αυτό το όριο.

7. Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι ποια πλευρά είναι η αληθινή

Ίσως το πιο δύσκολο σημείο είναι να αποδεχτούμε ότι δεν χρειάζεται πάντα να αποφασίσουμε ποια από τις δύο συμπεριφορές αντιπροσωπεύει τον «πραγματικό» άνθρωπο.

Και οι δύο μπορεί να είναι αυθεντικές πλευρές του. Η μία να εκφράζει την άνεσή του και η άλλη την αμηχανία, την επιφυλακτικότητα ή την ανάγκη του να προστατεύσει την ιδιωτικότητά του.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει: μπορούμε να έχουμε μια σχέση ή μια επικοινωνία που δεν μας αναγκάζει να μαντεύουμε συνεχώς τι συμβαίνει;

Δεν χρειάζεται κάθε σχέση να είναι εξίσου οικεία σε όλες τις περιστάσεις. Ούτε είναι υποχρεωμένος κάποιος να εκδηλώνεται δημόσια με τον ίδιο τρόπο που εκδηλώνεται ιδιωτικά.

Χρειάζεται, όμως, ένα βασικό επίπεδο συνέπειας και σεβασμού. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από όλους να εκφράζονται όπως θα θέλαμε, μπορούμε όμως να αποφασίσουμε τι είδους συμπεριφορά είμαστε διατεθειμένοι να δεχτούμε στη δική μας ζωή.

Μερικές φορές η απάντηση έρχεται μέσα από μια συζήτηση. Άλλες φορές προκύπτει από τη σταθερότητα —ή την έλλειψη σταθερότητας— που παρατηρούμε με τον χρόνο.

Και κάποιες φορές δεν θα μάθουμε ποτέ με απόλυτη βεβαιότητα τι σκεφτόταν ο άλλος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνουμε για πάντα εγκλωβισμένοι στην απορία.

Συμπέρασμα: Η ιδιωτική οικειότητα έχει αξία, αλλά η συνέπεια έχει επίσης

Οι άνθρωποι αλλάζουν συμπεριφορά ανάλογα με το περιβάλλον, τις προσδοκίες και τα συναισθήματά τους. Αυτό είναι μέρος της ανθρώπινης επικοινωνίας. Δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη υποκρισίας, ούτε αποκαλύπτει αναγκαστικά κρυμμένα συναισθήματα.

Εκείνο που αξίζει να προσέχουμε είναι αν η αλλαγή συνοδεύεται από σεβασμό, αν επαναλαμβάνεται με τρόπο που μας μπερδεύει και αν υπάρχει περιθώριο ειλικρινούς επικοινωνίας.

Δεν χρειάζεται να πιέζουμε τους άλλους να αποκαλύψουν όσα δεν θέλουν να μοιραστούν. Δεν χρειάζεται, όμως, και να δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά επειδή ίσως υπάρχει κάποιος λόγος πίσω από αυτήν.

Η οικειότητα που υπάρχει όταν δεν μας βλέπει κανείς μπορεί να είναι αληθινή. Το ίδιο αληθινή, όμως, είναι και η ανάγκη μας να αντιμετωπιζόμαστε με σεβασμό όταν μας βλέπουν όλοι.

Γιατί στο τέλος, το ζητούμενο δεν είναι να απαιτήσουμε από κάποιον να συμπεριφέρεται παντού με τον ίδιο τρόπο. Είναι να μη χρειάζεται να χάνουμε τη δική μας ηρεμία προσπαθώντας διαρκώς να αποκρυπτογραφήσουμε τη δική του.


Εσύ τι πιστεύεις; Έχεις παρατηρήσει ποτέ κάποιον να αλλάζει συμπεριφορά όταν εμφανίζονται τρίτοι; Θεωρείς ότι αυτό οφείλεται κυρίως στην κοινωνική πίεση ή πιστεύεις ότι κάποιες φορές αποκαλύπτει βαθύτερες αντιφάσεις; Μπορείς να μοιραστείς την άποψή σου στα σχόλια, χωρίς να αναφέρεις ονόματα ή προσωπικά στοιχεία.





Σχόλια