Τοξικοί συνάδελφοι: Όταν πηγαίνεις στη δουλειά για να εργαστείς, αλλά καταλήγεις να προστατεύεις τον εαυτό σου
Δεν χρειάζεται να υπάρχει καθημερινή σύγκρουση για να γίνει ένα εργασιακό περιβάλλον ανυπόφορο. Μερικές φορές αρκούν οι ειρωνείες, οι υπόγειες συμπεριφορές, οι μικρές υπονομεύσεις και η μόνιμη αίσθηση ότι πρέπει να προσέχεις κάθε σου λέξη.
Υπάρχει μια στιγμή που πολλοί εργαζόμενοι έχουν ζήσει, αλλά δύσκολα περιγράφουν.
Είναι εκείνο το πρωινό που ετοιμάζεσαι να πας στη δουλειά και, αντί να σκέφτεσαι τις υποχρεώσεις της ημέρας, σκέφτεσαι ποιος θα βρίσκεται στη βάρδια. Αναρωτιέσαι αν κάποιος θα βρει πάλι αφορμή να σχολιάσει, αν θα χρειαστεί να απολογηθείς για κάτι που δεν έκανες ή αν μια απλή συζήτηση θα μετατραπεί σε καινούργια παρεξήγηση.
Δεν σε κουράζει απαραίτητα η ίδια η εργασία. Σε κουράζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο πρέπει να την εκτελέσεις.
Και κάπως έτσι, ένας χώρος που θα έπρεπε να λειτουργεί με συνεργασία και αμοιβαίο σεβασμό μετατρέπεται σε πεδίο καθημερινής ψυχολογικής άμυνας.
Δεν είναι πάντα ο συνάδελφος που φωνάζει
Όταν ακούμε τη φράση «τοξικός συνάδελφος», συχνά φανταζόμαστε έναν άνθρωπο που φωνάζει, προσβάλλει ή δημιουργεί συνεχώς καβγάδες.
Στην πραγματικότητα, η συμπεριφορά που δηλητηριάζει ένα εργασιακό περιβάλλον δεν είναι πάντα τόσο εμφανής.
Μπορεί να είναι εκείνος που:
Σου μιλάει ευγενικά μπροστά στους άλλους, αλλά σε υπονομεύει όταν απουσιάζεις.
Παρουσιάζει τη δική σου δουλειά σαν δική του επιτυχία.
Κάνει ένα «αστείο» εις βάρος σου και, όταν αντιδράσεις, σου λέει ότι δεν έχεις χιούμορ.
Κρατάει πληροφορίες που χρειάζεσαι για να ολοκληρώσεις σωστά την εργασία σου.
Δημιουργεί μικρές συμμαχίες και αφήνει συγκεκριμένους συναδέλφους έξω από την ομάδα.
Μεταφέρει λόγια από τον έναν εργαζόμενο στον άλλον, προκαλώντας καχυποψία.
Το πρόβλημα δεν βρίσκεται σε μια μεμονωμένη διαφωνία ή σε μια κακή ημέρα. Οι άνθρωποι δεν είναι υποχρεωμένοι να συμπαθούν ο ένας τον άλλον. Είναι όμως υποχρεωμένοι, στο πλαίσιο της εργασίας τους, να συνεργάζονται με στοιχειώδη επαγγελματικό σεβασμό.
Η επαναλαμβανόμενη υποτίμηση και η υπονόμευση είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από μια συνηθισμένη εργασιακή διαφωνία.
Η καθημερινότητα αλλάζει χωρίς να το καταλάβεις
Ας φανταστούμε έναν εργαζόμενο που κάνει σωστά τη δουλειά του. Στην αρχή ρωτάει όταν δεν γνωρίζει κάτι, προτείνει ιδέες και προσπαθεί να βοηθήσει τους συναδέλφους του.
Κάποια στιγμή, όμως, αρχίζει να δέχεται ειρωνικά σχόλια.
«Πάλι εσύ θα μας πεις πώς γίνεται;»
«Άσε, θα το κάνουμε εμείς καλύτερα».
«Μην το παίρνεις τόσο σοβαρά, μια δουλειά είναι».
Στην αρχή γελάει για να αποφύγει την ένταση. Έπειτα αρχίζει να περιορίζει τις ερωτήσεις του. Σταματά να προτείνει πράγματα. Προτιμά να κάνει μόνο όσα του αναλογούν, χωρίς να τραβάει την προσοχή.
Δεν έγινε ξαφνικά αδιάφορος εργαζόμενος. Έμαθε ότι κάθε πρωτοβουλία μπορεί να γίνει αφορμή για επίθεση.
Αυτή είναι μία από τις πιο ύπουλες συνέπειες ενός προβληματικού εργασιακού περιβάλλοντος: δεν απομακρύνει μόνο τους ανθρώπους από τη δουλειά τους. Τους απομακρύνει και από τον καλύτερο επαγγελματικό τους εαυτό.
Ο συνάδελφος που δεν συμμετέχει, αλλά παρακολουθεί
Υπάρχει και μια δεύτερη κατηγορία ανθρώπων που παίζουν σημαντικό ρόλο σε τέτοιες καταστάσεις: όσοι βλέπουν τι συμβαίνει, αλλά επιλέγουν να μην εμπλακούν.
Μπορεί να αντιλαμβάνονται ότι ένας συνάδελφος αδικείται. Μπορεί να έχουν ακούσει τα σχόλια ή να έχουν παρατηρήσει την υπονόμευση. Παρ' όλα αυτά, προτιμούν τη σιωπή.
Κάποιες φορές φοβούνται ότι θα γίνουν οι επόμενοι στόχοι. Άλλες φορές δεν θέλουν να χαλάσουν τις σχέσεις τους με ανθρώπους που έχουν μεγαλύτερη επιρροή στον χώρο.
Δεν είναι πάντα εύκολο να πάρεις θέση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει εργασιακή ανασφάλεια. Ωστόσο, η σιωπή έχει και αυτή συνέπειες.
Όταν μια προσβλητική συμπεριφορά επαναλαμβάνεται χωρίς κανείς να αντιδρά, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρηθεί φυσιολογική. Και τότε δεν επηρεάζεται μόνο το άτομο που τη δέχεται. Δημιουργείται μια κουλτούρα στην οποία όλοι μαθαίνουν να προσέχουν, να αποφεύγουν και να μη μιλούν.
Όταν η δουλειά τελειώνει, αλλά η ένταση σε ακολουθεί στο σπίτι
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια ενός προβληματικού εργασιακού περιβάλλοντος είναι ότι δεν αφήνεις πραγματικά τη δουλειά πίσω σου όταν σχολάς.
Επιστρέφεις στο σπίτι και ξαναφέρνεις στο μυαλό σου μια συζήτηση.
«Γιατί μου μίλησε έτσι;»
«Μήπως έπρεπε να απαντήσω;»
«Τι θα πει αύριο στους υπόλοιπους;»
«Πώς θα είναι η επόμενη βάρδια;»
Ένα περιστατικό που διήρκεσε λίγα λεπτά μπορεί να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της σκέψης σου για ώρες.
Η εργασιακή ένταση μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τις σχέσεις με τους ανθρώπους εκτός δουλειάς. Δεν σημαίνει ότι κάθε δύσκολη ημέρα αποτελεί ένδειξη σοβαρού προβλήματος. Όταν όμως η κατάσταση επαναλαμβάνεται, η ψυχική επιβάρυνση δεν πρέπει να υποτιμάται.
Η επιστημονική έρευνα έχει ασχοληθεί εκτενώς με την εργασιακή αγένεια, τον εκφοβισμό και τα τοξικά εργασιακά κλίματα. Μια ανασκόπηση του 2026 στο Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior εξετάζει πόσο εκτεταμένη είναι η εργασιακή αγένεια και πώς συνδέεται με την ευημερία των εργαζομένων και την αποτελεσματικότητα των οργανισμών.
Δεν είναι, λοιπόν, απλώς θέμα προσωπικής ευαισθησίας. Είναι ζήτημα που αφορά και τον τρόπο λειτουργίας μιας επιχείρησης.
Το μεγαλύτερο λάθος: Να θεωρείται ότι φταίει πάντα αυτός που αντιδρά
Υπάρχει μια φράση που ακούγεται συχνά σε εργασιακούς χώρους:
«Μην ασχολείσαι. Έτσι είναι αυτός».
Με αυτή τη λογική, ο εργαζόμενος που δέχεται μια προσβλητική συμπεριφορά καλείται να προσαρμοστεί. Να κάνει υπομονή, να μη δίνει σημασία, να μη δημιουργεί προβλήματα.
Όμως γιατί πρέπει πάντα να προσαρμόζεται εκείνος που προσπαθεί να εργαστεί σωστά;
Γιατί η ηρεμία μιας ομάδας να εξαρτάται από το πόσο καλά ανέχεται κάποιος την υποτίμηση;
Και γιατί μια επιχείρηση να θεωρεί μικρό πρόβλημα τη συμπεριφορά ενός εργαζομένου, όταν αυτή επηρεάζει την απόδοση, τη συνεργασία και την παραμονή των υπολοίπων;
Μια διαφωνία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διαφωνία. Η συστηματική προσβολή, η παρενόχληση και ο εκφοβισμός χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση.
Το να ζητάς επαγγελματικό σεβασμό δεν σημαίνει ότι είσαι δύσκολος άνθρωπος. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις πως η αξιοπρέπειά σου δεν σταματά στην είσοδο της επιχείρησης.
Τι μπορεί να κάνει ένας εργαζόμενος όταν η κατάσταση επαναλαμβάνεται;
Δεν υπάρχει μία λύση που να ταιριάζει σε κάθε εργασιακό χώρο. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες πρακτικές κινήσεις που μπορούν να βοηθήσουν.
1. Να ξεχωρίζει το μεμονωμένο περιστατικό από το επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
Μια κακή στιγμή δεν χαρακτηρίζει απαραίτητα έναν άνθρωπο. Όταν όμως η ίδια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, χρειάζεται να αναγνωριστεί.
2. Να κρατά συγκεκριμένες σημειώσεις.
Ημερομηνίες, περιστατικά, ακριβείς φράσεις, πιθανοί μάρτυρες και τρόπος με τον οποίο επηρεάστηκε η εργασία. Η καταγραφή βοηθά να υπάρχει σαφής εικόνα αντί για μια γενική περιγραφή του τύπου «μου φέρεται άσχημα».
3. Να θέτει όρια με επαγγελματικό τρόπο.
Μια απλή φράση όπως «Μπορούμε να συζητήσουμε το εργασιακό ζήτημα χωρίς προσωπικούς χαρακτηρισμούς» μπορεί να ξεκαθαρίσει τη θέση του χωρίς να οδηγήσει σε ανταλλαγή προσβολών.
4. Να αναζητά υποστήριξη.
Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να απευθυνθεί στον προϊστάμενο, στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού, στον εκπρόσωπο των εργαζομένων ή σε αρμόδιο φορέα. Όταν υπάρχουν σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, δεν χρειάζεται να τις αντιμετωπίζει μόνος του.
5. Να μην αντιμετωπίζει την αποχώρηση ως προσωπική αποτυχία.
Αν ένα περιβάλλον παραμένει επιβαρυντικό και δεν υπάρχει ουσιαστική αντιμετώπιση, η αναζήτηση μιας καλύτερης εργασιακής συνθήκης μπορεί να είναι μια απολύτως λογική επιλογή.
Η ευθύνη για ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στον εργαζόμενο που υποφέρει.
Μια επιχείρηση δεν χάνει μόνο εργαζομένους. Χάνει και την εμπιστοσύνη τους
Ένας εργαζόμενος που αισθάνεται ασφαλής μπορεί να ρωτήσει, να προτείνει, να παραδεχτεί ένα λάθος και να προσπαθήσει να το διορθώσει.
Ένας εργαζόμενος που φοβάται την αντίδραση των συναδέλφων του μπορεί να επιλέξει να μη μιλήσει, ακόμη κι όταν βλέπει ένα πρόβλημα.
Αυτή η διαφορά έχει τεράστια σημασία.
Όταν οι εργαζόμενοι φοβούνται να συνεργαστούν, η επιχείρηση χάνει κάτι πολύ πιο σημαντικό από την καλή διάθεση. Χάνει την επικοινωνία, την πρωτοβουλία και τη δυνατότητα να λειτουργεί ως ομάδα.
Η αντιμετώπιση των τοξικών συμπεριφορών, επομένως, δεν είναι μια πολυτέλεια που αφορά μόνο την ψυχολογία του προσωπικού. Είναι μέρος της σωστής διοίκησης.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο αντέχεις, αλλά γιατί πρέπει να αντέχεις
Κανένας άνθρωπος δεν πηγαίνει στη δουλειά με την απαίτηση να γίνει φίλος με όλους.
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα. Δεν χρειάζεται να έχουμε κοινά ενδιαφέροντα, να κάνουμε παρέα εκτός εργασίας ή να συμπαθούμε ο ένας τον άλλον.
Χρειάζεται, όμως, να μπορούμε να συνεργαζόμαστε χωρίς να μειώνουμε, να υπονομεύουμε και να εξαντλούμε τους ανθρώπους γύρω μας.
Γιατί η δουλειά μπορεί να είναι απαιτητική. Μπορεί να έχει πίεση, λάθη, δύσκολους πελάτες, απαιτητικά ωράρια και ημέρες που τίποτα δεν πηγαίνει καλά.
Δεν χρειάζεται να προσθέτουμε σε όλα αυτά και την αγωνία για το ποιος συνάδελφος θα μας κάνει την επόμενη ημέρα δυσκολότερη.
Ο εργαζόμενος δεν ζητάει να αγαπιούνται όλοι μεταξύ τους. Ζητάει να μπορεί να κάνει τη δουλειά του χωρίς να χρειάζεται κάθε πρωί να προετοιμάζεται για μια καινούργια μάχη.
Και ίσως αυτό είναι το πιο απλό, αλλά και το πιο ουσιαστικό μέτρο ενός υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος: να φεύγεις από τη δουλειά κουρασμένος από όσα έκανες, όχι πληγωμένος από τον τρόπο που σου φέρθηκαν.
Ερώτημα προς τους αναγνώστες:
Έχετε συναντήσει ποτέ έναν συνάδελφο που επηρέαζε αρνητικά ολόκληρο το εργασιακό περιβάλλον; Πιστεύετε ότι η διοίκηση πρέπει να παρεμβαίνει ουσιαστικά ή ότι τελικά ο εργαζόμενος καλείται πάντα να κάνει υπομονή;

Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου