Όταν η αυστηρότητα γίνεται έλεγχος: Νέα ερωτήματα για την εργασιακή συμπεριφορά στη Σκύδρα

 



Από τα ρεπό και τις ειδοποιήσεις της τελευταίας στιγμής μέχρι μια απλή συζήτηση με παλιό εργαζόμενο: πότε η επαγγελματική πειθαρχία παύει να αφορά τη δουλειά και αρχίζει να επηρεάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια;

Υπάρχουν περιστατικά στον χώρο εργασίας που, αν τα ακούσει κανείς μεμονωμένα, μπορεί να τα θεωρήσει ασήμαντα. Μια παρατήρηση από έναν προϊστάμενο. Ένα μήνυμα που ζητά άμεση απάντηση. Μια αλλαγή στο πρόγραμμα. Μια συζήτηση ανάμεσα σε δύο εργαζομένους που διακόπτεται απότομα.

Το ερώτημα, όμως, δεν είναι πάντα τι συνέβη σε εκείνα τα λίγα λεπτά. Είναι τι είδους εργασιακό περιβάλλον αποκαλύπτει κάθε περιστατικό, ειδικά όταν παρόμοια ερωτήματα επανέρχονται.

Με αφορμή αναφορές και προβληματισμούς που συνδέονται με χώρους εργασίας στη Σκύδρα Πέλλας, η συζήτηση για τα όρια της εργασιακής αυστηρότητας αποκτά νέα διάσταση. Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα που αφορούν τον τρόπο επικοινωνίας με το προσωπικό, τη διαχείριση των ρεπό, τις καθυστερημένες ενημερώσεις και, πλέον, τη συμπεριφορά απέναντι σε έναν εργαζόμενο που φέρεται να δέχθηκε παρατήρηση επειδή μιλούσε με έναν παλιό εργαζόμενο της επιχείρησης.

Οι συγκεκριμένες αναφορές δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη για το σύνολο των περιστατικών ούτε επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τις προθέσεις των εμπλεκομένων. Θέτουν, ωστόσο, ένα ουσιαστικό ερώτημα: Μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάνει ο έλεγχος στον χώρο εργασίας χωρίς να μετατρέπεται σε αδικαιολόγητη παρέμβαση στην καθημερινότητα του εργαζομένου;

Μια συζήτηση με έναν παλιό εργαζόμενο γίνεται αφορμή για προβληματισμό

Η νεότερη εξέλιξη που αναφέρεται αφορά ένα περιστατικό κατά το οποίο προϊστάμενος φέρεται να έκανε παρατήρηση σε εργαζόμενο επειδή τον είδε να συνομιλεί με έναν άνθρωπο που είχε εργαστεί παλαιότερα στην επιχείρηση.

Χωρίς να γνωρίζουμε όλες τις λεπτομέρειες, δεν μπορούμε να κρίνουμε τι ακριβώς προηγήθηκε ή αν υπήρχε κάποιος συγκεκριμένος εργασιακός λόγος για την παρέμβαση. Είναι διαφορετικό, για παράδειγμα, να διακόπτεται μια συζήτηση επειδή υπάρχει άμεση ανάγκη εξυπηρέτησης και διαφορετικό να δημιουργείται πρόβλημα απλώς και μόνο επειδή δύο άνθρωποι ανταλλάσσουν μερικές κουβέντες.

Αυτή η διάκριση έχει σημασία.

Σε μια καθημερινή βάρδια, ένας εργαζόμενος μπορεί να χαιρετήσει έναν πρώην συνάδελφο, να ρωτήσει πώς είναι ή να συζητήσει για λίγα λεπτά μαζί του. Αν η στιγμή αυτή δεν εμποδίζει την εκτέλεση των καθηκόντων του, εύλογα γεννάται το ερώτημα γιατί θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα.

Η εργασία απαιτεί συγκέντρωση, κανόνες και υπευθυνότητα. Δεν απαιτεί, όμως, να αντιμετωπίζεται κάθε ανθρώπινη επικοινωνία ως πιθανή απειλή για την πειθαρχία.

Αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος για μια παρατήρηση, αυτός μπορεί να εξηγηθεί καθαρά και με επαγγελματικό τρόπο. Αν δεν υπάρχει, τότε μια τέτοια παρέμβαση μπορεί να δημιουργήσει στον εργαζόμενο την αίσθηση ότι ακόμη και οι πιο συνηθισμένες κινήσεις του βρίσκονται υπό διαρκή αξιολόγηση.

Και όταν κάποιος αρχίζει να αναρωτιέται αν επιτρέπεται να πει μια καλημέρα ή να ανταλλάξει δυο λόγια με έναν γνώριμο άνθρωπο, η συζήτηση έχει ξεφύγει από την απλή οργάνωση της εργασίας.

Όταν ο εργαζόμενος αρχίζει να προσέχει ακόμη και ποιον χαιρετά

Η πίεση στον χώρο εργασίας δεν εκφράζεται πάντα με φωνές ή ακραίες συμπεριφορές. Μερικές φορές δημιουργείται μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες στιγμές που κάνουν τον εργαζόμενο να περιορίζει μόνος του τη συμπεριφορά του.

Φανταστείτε έναν άνθρωπο που βρίσκεται στη δουλειά και βλέπει έναν πρώην συνάδελφο να περνά από τον χώρο. Θέλει να τον χαιρετήσει, αλλά διστάζει. Αναρωτιέται αν θα θεωρηθεί ότι χάνει χρόνο, αν θα δεχθεί παρατήρηση ή αν μια απλή κουβέντα θα παρερμηνευτεί.

Τελικά, μπορεί να επιλέξει να μη μιλήσει καθόλου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος που αποφεύγει μια συζήτηση βρίσκεται αναγκαστικά υπό πίεση. Όταν, όμως, τέτοιος φόβος συνδέεται με ένα ευρύτερο κλίμα αυστηρού ελέγχου, αξίζει να εξεταστεί τι μήνυμα μεταφέρεται στο προσωπικό.

Το πρόβλημα δεν είναι να υπάρχει υπεύθυνος που παρακολουθεί αν η δουλειά γίνεται σωστά. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η επιτήρηση φαίνεται να επεκτείνεται πέρα από την εργασία και ο εργαζόμενος δεν ξέρει ποια συμπεριφορά μπορεί να προκαλέσει την επόμενη παρατήρηση.

Ένα οργανωμένο περιβάλλον εξηγεί τους κανόνες του. Ένα περιβάλλον γεμάτο ασάφεια αναγκάζει τους ανθρώπους να μαντεύουν.

Και η συνεχής ανάγκη να μαντεύεις τι θα ενοχλήσει τον προϊστάμενο μπορεί να γίνει εξαντλητική, ακόμη κι όταν δεν έχει συμβεί κάποιο μεγάλο επεισόδιο.

Το ρεπό δεν είναι υποχρέωση να παραμένεις διαρκώς διαθέσιμος

Ένα από τα ζητήματα που έχουν ήδη τεθεί στον προηγούμενο προβληματισμό αφορά τη διαθεσιμότητα των εργαζομένων κατά τη διάρκεια των ρεπό τους.

Το θέμα δεν είναι αν μια επιχείρηση μπορεί ποτέ να χρειαστεί να καλύψει μια έκτακτη ανάγκη. Τέτοιες καταστάσεις υπάρχουν. Το θέμα είναι αν ο εργαζόμενος γνωρίζει εκ των προτέρων τι ισχύει και αν η επικοινωνία γίνεται με τρόπο που σέβεται τον προγραμματισμό του.

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος έχει ρεπό. Έχει κανονίσει να επισκεφθεί συγγενείς, να μετακινηθεί σε άλλη πόλη ή απλώς να ξεκουραστεί. Ξαφνικά, λαμβάνει ένα μήνυμα που τον ρωτά αν μπορεί να εργαστεί την ίδια ημέρα και του ζητά να απαντήσει μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

Μπορεί να έχει τη δυνατότητα να βοηθήσει. Μπορεί και όχι. Το γεγονός ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αδιαφορεί για την επιχείρηση.

Αντίστοιχα, η απαίτηση να παραμένει κάποιος κοντά στον τόπο εργασίας του κατά το ρεπό του χρειάζεται να εξετάζεται με βάση τη συμφωνία και το πραγματικό καθεστώς απασχόλησής του. Άλλο είναι μια σαφώς οργανωμένη εφημερία και άλλο η αόριστη προσδοκία ότι ο εργαζόμενος πρέπει να είναι διαθέσιμος επειδή μπορεί να προκύψει ανάγκη.

Το ρεπό έχει πρακτική και ανθρώπινη αξία: επιτρέπει στον εργαζόμενο να ανακτήσει δυνάμεις και να οργανώσει τη ζωή του έξω από την εργασία.

Όταν δεν γνωρίζει αν μπορεί να κάνει σχέδια χωρίς να χρειαστεί να τα ακυρώσει, η ξεκούραση παύει να είναι πραγματικά ξέγνοιαστη.

Η ειδοποίηση της τελευταίας στιγμής και το βάρος της αβεβαιότητας

Στο προηγούμενο άρθρο είχε τεθεί και το παράδειγμα μιας ενημέρωσης στις 14:30, με απαίτηση απάντησης μέχρι τις 15:00, για το ενδεχόμενο εργασίας την ίδια ημέρα.

Το συγκεκριμένο παράδειγμα αναδεικνύει κάτι περισσότερο από την ενόχληση που μπορεί να προκαλέσει ένα βιαστικό μήνυμα. Αναδεικνύει την ασυμμετρία ανάμεσα σε εκείνον που ζητά μια άμεση απάντηση και σε εκείνον που πρέπει να αναδιοργανώσει τη ζωή του.

Για την επιχείρηση, το μήνυμα μπορεί να είναι μία ακόμη προσπάθεια κάλυψης μιας βάρδιας. Για τον εργαζόμενο, μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξει μετακινήσεις, προσωπικές υποχρεώσεις ή προγραμματισμένες δραστηριότητες μέσα σε λίγα λεπτά.

Δεν μπορεί κάθε ειδοποίηση της τελευταίας στιγμής να χαρακτηριστεί αυτομάτως παράνομη ή καταχρηστική. Αυτό εξαρτάται από τους όρους εργασίας, το πρόγραμμα, τη σύμβαση και το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Μπορεί, όμως, να τεθεί ένα απλό ερώτημα: Πόσο συχνά καλείται ο εργαζόμενος να προσαρμόζεται σε αλλαγές τις οποίες δεν έχει τη δυνατότητα να προβλέψει;

Αν πρόκειται για σπάνια και πραγματικά έκτακτη ανάγκη, η κατάσταση διαφέρει από μια πάγια πρακτική κακού προγραμματισμού. Όταν η εξαίρεση γίνεται καθημερινότητα, η αβεβαιότητα μεταφέρεται από την επιχείρηση στον εργαζόμενο.

Και αυτό έχει κόστος, ακόμη κι όταν δεν αποτυπώνεται σε κάποιο έγγραφο.

Η αυστηρή παρατήρηση δεν είναι το ίδιο με την απαξίωση

Κανένας εργασιακός χώρος δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς παρατηρήσεις. Ένα λάθος μπορεί να χρειάζεται διόρθωση, μια διαδικασία μπορεί να μην τηρήθηκε και ένας εργαζόμενος μπορεί να χρειάζεται σαφείς οδηγίες.

Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο και στον σκοπό της επικοινωνίας.

Μια επαγγελματική παρατήρηση εξηγεί τι δεν έγινε σωστά, τι πρέπει να αλλάξει και ποια είναι η προσδοκία από εδώ και πέρα. Δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από προσωπικούς χαρακτηρισμούς, δημόσια ταπείνωση ή απειλητικό ύφος.

Αντίθετα, όταν η επικοινωνία γίνεται προσβλητική, το μήνυμα δεν αφορά πλέον μόνο τη συγκεκριμένη εργασία. Μπορεί να κάνει τον εργαζόμενο να αισθανθεί ότι αμφισβητείται συνολικά ως άνθρωπος.

Υπάρχει, επίσης, διαφορά ανάμεσα σε μια μεμονωμένη ένταση και σε μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά. Μια δύσκολη στιγμή δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηρίσει ολόκληρο έναν χώρο εργασίας. Όταν, όμως, οι αναφορές για φωνές, προσβολές ή απαξιωτική αντιμετώπιση επανέρχονται, χρειάζεται να εξετάζονται σοβαρά και με βάση συγκεκριμένα περιστατικά.

Η εργασιακή ιεραρχία δίνει στον προϊστάμενο ευθύνη για την οργάνωση και τον συντονισμό. Δεν σημαίνει ότι κάθε τρόπος άσκησης αυτής της ευθύνης είναι εξίσου αποδεκτός.

Η απαίτηση για σωστή δουλειά μπορεί να είναι αυστηρή χωρίς να είναι προσβλητική.

Όταν κάποιος μένει χωρίς σαφή ενημέρωση για το μέλλον του

Ένα ακόμη ερώτημα που είχε τεθεί αφορά εργαζομένους οι οποίοι, σύμφωνα με τις αναφορές που περιγράφηκαν, περνούν μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς να καλούνται για εργασία.

Και εδώ χρειάζεται προσοχή: η περιορισμένη απασχόληση ή η απουσία κλήσης δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει πρόθεση απομάκρυνσης. Οι πραγματικές συνθήκες εξαρτώνται από τη σύμβαση, το πρόγραμμα, τις ανάγκες της επιχείρησης και τα συγκεκριμένα δεδομένα κάθε περίπτωσης.

Η παρατεταμένη ασάφεια, ωστόσο, μπορεί να δημιουργήσει εύλογη ανασφάλεια.

Ένας εργαζόμενος χρειάζεται να γνωρίζει αν υπάρχει προοπτική να εργαστεί, ποιο πρόγραμμα ισχύει και τι προβλέπεται για τη δική του θέση. Δεν είναι εύκολο να σχεδιάσει τα οικονομικά του ή να αναζητήσει άλλες ευκαιρίες όταν δεν έχει καθαρή εικόνα για το επαγγελματικό του μέλλον.

Η σιωπή δεν αποτελεί πάντα απάντηση. Όταν, όμως, η σιωπή διαρκεί, μπορεί να αφήσει τον εργαζόμενο να προσπαθεί μόνος του να ερμηνεύσει μια κατάσταση που θα έπρεπε να έχει αποσαφηνιστεί.

Η ξεκάθαρη ενημέρωση δεν λύνει κάθε διαφωνία. Περιορίζει, όμως, την αβεβαιότητα και δίνει και στις δύο πλευρές τη δυνατότητα να γνωρίζουν πού βρίσκονται.

Τι μπορεί να κάνει ένας εργαζόμενος όταν θεωρεί ότι ξεπερνιούνται τα όρια;

Όταν κάποιος αισθάνεται ότι αντιμετωπίζεται άδικα, η πρώτη του σκέψη μπορεί να είναι ότι δεν έχει πολλές επιλογές. Ιδίως σε μια μικρότερη τοπική αγορά εργασίας, όπου οι επαγγελματικές σχέσεις μπορεί να διασταυρώνονται και η αναζήτηση άλλης δουλειάς να μην είναι εύκολη.

Δεν είναι, όμως, απαραίτητο να αντιμετωπίζει κάθε πρόβλημα μόνος του ή να βασίζεται αποκλειστικά σε προφορικές συζητήσεις.

Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να βοηθήσει:

  • Να κρατά αρχείο με ημερομηνίες, μηνύματα, αλλαγές προγράμματος και συγκεκριμένα περιστατικά.

  • Να ζητά γραπτή διευκρίνιση για το ωράριο, τις βάρδιες και τις υποχρεώσεις του, όταν υπάρχει ασάφεια.

  • Να αναζητά ενημέρωση από αρμόδιο επαγγελματία για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη δική του εργασιακή σχέση.

  • Να απευθύνεται στην Επιθεώρηση Εργασίας, εφόσον θεωρεί ότι υπάρχει ζήτημα που χρειάζεται επίσημη εξέταση.

Η Επιθεώρηση Εργασίας διαθέτει διαδικασίες υποβολής καταγγελιών και εξέτασης εργατικών διαφορών. Οι πληροφορίες για τις διαθέσιμες διαδικασίες βρίσκονται στον επίσημο ιστότοπό της: Καταγγελία στην Επιθεώρηση Εργασίας και Εργατική Διαφορά. Η κατάλληλη διαδικασία εξαρτάται από το συγκεκριμένο ζήτημα και τα διαθέσιμα στοιχεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία πρέπει να καταλήγει σε καταγγελία. Σημαίνει ότι, όταν υπάρχει σοβαρός και επαναλαμβανόμενος προβληματισμός, ο εργαζόμενος μπορεί να αναζητήσει ενημέρωση και θεσμική υποστήριξη αντί να μένει μόνο με την αμφιβολία και τον φόβο.

Γιατί το ζήτημα αφορά και τη Σκύδρα ως τοπική κοινωνία

Η εργασία δεν είναι μόνο η σχέση ανάμεσα σε έναν εργοδότη και έναν εργαζόμενο. Αποτελεί μέρος της οικονομικής και κοινωνικής ζωής μιας περιοχής.

Σε μια μικρότερη κοινωνία, οι άνθρωποι μπορεί να γνωρίζονται μεταξύ τους, να έχουν κοινούς γνωστούς ή να συναντιούνται καθημερινά έξω από τον χώρο εργασίας. Αυτό κάνει ακόμη πιο σημαντικό να αντιμετωπίζονται οι εργασιακές διαφωνίες με υπευθυνότητα, χωρίς βιαστικά συμπεράσματα και χωρίς να μετατρέπονται οι αναφορές σε ανεπιβεβαίωτες δημόσιες κατηγορίες.

Η προστασία της αξιοπρέπειας των εργαζομένων και η δίκαιη αντιμετώπιση των επιχειρήσεων δεν είναι αντίθετοι στόχοι. Μια επιχείρηση δικαιούται να οργανώνει τη λειτουργία της και να απαιτεί συνέπεια. Ο εργαζόμενος δικαιούται να γνωρίζει τους κανόνες, να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και να έχει σαφή εικόνα των υποχρεώσεών του.

Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργηθεί κλίμα αντιπαράθεσης στη Σκύδρα ούτε να στιγματιστεί κάποιος χωρίς να έχουν εξακριβωθεί τα γεγονότα. Είναι να μπορεί να συζητηθεί ένα ζήτημα που αφορά κάθε άνθρωπο ο οποίος εξαρτάται από την εργασία του για να ζήσει.

Η ουσιαστική συζήτηση αρχίζει όταν αφήνουμε στην άκρη τα εύκολα συμπεράσματα και εξετάζουμε συγκεκριμένες συμπεριφορές, κανόνες και πραγματικές συνθήκες.

Επίλογος: Η θέση εργασίας δεν αφαιρεί από κανέναν το δικαίωμα στον σεβασμό

Ένας εργαζόμενος μπορεί να κάνει λάθος. Μπορεί να χρειάζεται καθοδήγηση, να καθυστερήσει, να μην ανταποκριθεί σε μια έκτακτη ανάγκη ή να διαφωνήσει με μια απόφαση. Αυτά είναι ζητήματα που μπορούν να συζητηθούν και να αντιμετωπιστούν μέσα σε μια επαγγελματική σχέση.

Αλλά η εργασιακή σχέση δεν σημαίνει ότι ο ένας άνθρωπος παύει να έχει προσωπική ζωή και ο άλλος αποκτά απεριόριστο δικαίωμα να παρεμβαίνει σε αυτήν.

Η συνέπεια δεν απαιτεί να ζει κάποιος με τον φόβο του επόμενου μηνύματος. Η πειθαρχία δεν χρειάζεται να μετατρέπει ένα ρεπό σε αναμονή. Και η οργάνωση μιας επιχείρησης δεν πρέπει να συγχέεται με την ανάγκη να ελέγχεται κάθε κίνηση του προσωπικού.

Με αφορμή τα ζητήματα που έχουν τεθεί στη Σκύδρα, το σημαντικό δεν είναι να αποφασίσουμε από μακριά ποιος έχει δίκιο σε κάθε επιμέρους περιστατικό. Είναι να κρατήσουμε ανοιχτό το ερώτημα για το πώς πρέπει να λειτουργεί ένας σύγχρονος χώρος εργασίας.

Ο προϊστάμενος έχει ευθύνη να οργανώνει τη δουλειά. Ο εργαζόμενος έχει ευθύνη να την εκτελεί σωστά. Κανένας από αυτούς τους ρόλους δεν απαιτεί να εξαφανίζεται ο σεβασμός ανάμεσα στους ανθρώπους.

Γιατί η πραγματική επαγγελματικότητα δεν φαίνεται μόνο όταν όλα λειτουργούν σύμφωνα με το πρόγραμμα. Φαίνεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον άλλον όταν υπάρχει διαφωνία, πίεση ή λάθος.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό κριτήριο για κάθε εργασιακό περιβάλλον: όχι αν υπάρχουν κανόνες, αλλά αν οι κανόνες εφαρμόζονται με σαφήνεια, συνέπεια και αξιοπρέπεια.

Σχόλια