Γιατί φοβόμαστε τόσο πολύ το τι θα πει ο κόσμος;

 


Η κοινωνική κριτική, οι επιλογές μας και η ανάγκη να ζούμε σύμφωνα με τις δικές μας αξίες.

Πόσες φορές έχουμε θελήσει να κάνουμε κάτι, αλλά τελικά δεν το κάναμε επειδή σκεφτήκαμε τι θα πουν οι άλλοι; Πόσες φορές αλλάξαμε γνώμη, κρύψαμε τα συναισθήματά μας ή επιλέξαμε έναν διαφορετικό δρόμο, μόνο και μόνο για να αποφύγουμε τα σχόλια και την κριτική;

Η φράση «τι θα πει ο κόσμος;» μπορεί να ακούγεται απλή, όμως πολλές φορές επηρεάζει περισσότερο τη ζωή μας απ’ όσο παραδεχόμαστε. Από τις προσωπικές μας σχέσεις και την επαγγελματική μας πορεία μέχρι την εμφάνιση, τις συνήθειες και τις αποφάσεις μας, η γνώμη των άλλων μπορεί να γίνει ένας αόρατος περιορισμός.

Το ερώτημα είναι απλό: ζούμε πραγματικά όπως θέλουμε ή όπως πιστεύουμε ότι περιμένουν οι άλλοι από εμάς;

Η ανάγκη να γίνουμε αποδεκτοί

Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον. Θέλει να ανήκει κάπου, να αισθάνεται ότι τον αποδέχονται και ότι δεν βρίσκεται συνεχώς στο περιθώριο. Η αποδοχή των άλλων μπορεί να μας προσφέρει ασφάλεια, ενώ η απόρριψη συχνά προκαλεί αμηχανία, στενοχώρια ή ανασφάλεια.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανάγκη για αποδοχή γίνεται σημαντικότερη από τις προσωπικές μας επιθυμίες.

Μπορεί να παραμείνουμε σε μια σχέση που δεν μας κάνει ευτυχισμένους, επειδή φοβόμαστε τα σχόλια. Να μην αλλάξουμε επαγγελματική κατεύθυνση, επειδή οι γύρω μας θεωρούν ότι παίρνουμε ένα ρίσκο. Να μη μιλήσουμε ανοιχτά για όσα πιστεύουμε, επειδή ανησυχούμε μήπως χαρακτηριστούμε διαφορετικοί.

Έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, αρχίζουμε να προσαρμόζουμε τη ζωή μας στις προσδοκίες των άλλων.

Και κάποια στιγμή μπορεί να αναρωτηθούμε αν οι επιλογές μας είναι πραγματικά δικές μας.

Όλοι έχουν μια γνώμη — αλλά όχι όλοι γνωρίζουν την αλήθεια

Στην καθημερινότητα, οι άνθρωποι συχνά σχηματίζουν απόψεις χωρίς να γνωρίζουν ολόκληρη την ιστορία. Βλέπουν μια συμπεριφορά, ακούν μια πληροφορία ή παρατηρούν μια απόφαση και βγάζουν συμπεράσματα.

Κάποιος που επιλέγει να μείνει μόνος μπορεί να θεωρηθεί αντικοινωνικός. Ένας άνθρωπος που αλλάζει δουλειά μπορεί να χαρακτηριστεί ασταθής. Κάποιος που δεν ακολουθεί τις συνηθισμένες επιλογές μπορεί να αντιμετωπιστεί με καχυποψία.

Πίσω από κάθε απόφαση, όμως, μπορεί να υπάρχουν προσωπικές δυσκολίες, εμπειρίες και λόγοι που οι άλλοι αγνοούν.

Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε όλες τις λεπτομέρειες της ζωής κάποιου για να σεβαστούμε το δικαίωμά του να επιλέγει διαφορετικά.

Η διαφωνία είναι δικαίωμα. Η μετατροπή της διαφωνίας σε προσβολή ή διαρκή κριτική είναι κάτι διαφορετικό.

Όταν η κοινωνική κριτική γίνεται φόβος

Η κριτική δεν είναι πάντοτε αρνητική. Μια ειλικρινής παρατήρηση από έναν άνθρωπο που μας νοιάζεται μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε τα πράγματα διαφορετικά και να διορθώσουμε τα λάθη μας.

Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στην εποικοδομητική κριτική και στην ανάγκη κάποιων να σχολιάζουν διαρκώς τις επιλογές των άλλων.

Όταν φοβόμαστε συνεχώς τα σχόλια, αρχίζουμε να σκεφτόμαστε υπερβολικά ακόμη και τις πιο απλές κινήσεις μας. Αναρωτιόμαστε πώς θα φανεί μια απόφασή μας, τι συμπεράσματα θα βγάλουν οι γύρω μας και αν θα γίνουμε αντικείμενο συζήτησης.

Αυτός ο φόβος μπορεί να μας οδηγήσει στην αυτολογοκρισία. Αντί να εκφραστούμε, σωπαίνουμε. Αντί να δοκιμάσουμε κάτι καινούργιο, μένουμε στην ασφάλεια του γνώριμου. Αντί να υπερασπιστούμε τα όριά μας, υποχωρούμε για να μη δυσαρεστήσουμε κανέναν.

Σταδιακά, η γνώμη των άλλων αποκτά μεγαλύτερη δύναμη από τη δική μας κρίση.

Το τίμημα της ζωής σε μια μικρή κοινωνία

Σε μικρότερες κοινωνίες, όπου πολλοί άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους, ο φόβος της κριτικής μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονος. Μια προσωπική επιλογή μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε θέμα συζήτησης, ενώ μια πληροφορία μπορεί να φτάσει σε ανθρώπους που δεν έχουν καμία σχέση με την υπόθεση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι σε μια μικρή κοινωνία κουτσομπολεύουν ή κρίνουν. Σημαίνει, όμως, ότι όταν οι κοινωνικοί κύκλοι είναι στενοί, η αίσθηση της ιδιωτικότητας μπορεί να είναι πιο δύσκολο να προστατευτεί.

Έτσι, ορισμένοι άνθρωποι αποφεύγουν να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, να κάνουν μια διαφορετική επιλογή ή να αλλάξουν κάτι στη ζωή τους, επειδή φοβούνται τις αντιδράσεις.

Όμως η προσωπική ζωή δεν είναι δημόσια υπόθεση. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να εξηγεί σε όλους τις αποφάσεις του, να αποκαλύπτει όσα αισθάνεται ή να ζητά την έγκριση της κοινωνίας για να προχωρήσει.

Η διακριτικότητα και ο σεβασμός στα προσωπικά όρια είναι απαραίτητα σε κάθε κοινωνία, μικρή ή μεγάλη.

Γιατί μας επηρεάζει τόσο πολύ η γνώμη των άλλων;

Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους. Συχνά, όμως, πίσω από αυτόν τον φόβο βρίσκονται συγκεκριμένες ανησυχίες:

  • Ο φόβος της απόρριψης: Δεν θέλουμε να χάσουμε την αποδοχή ανθρώπων που έχουν σημασία για εμάς.

  • Η ανάγκη να μην ξεχωρίζουμε: Μερικές φορές προτιμάμε να ακολουθήσουμε την πλειοψηφία παρά να υπερασπιστούμε μια διαφορετική επιλογή.

  • Οι προηγούμενες εμπειρίες: Αν έχουμε δεχτεί ειρωνεία ή αρνητική κριτική στο παρελθόν, μπορεί να φοβόμαστε ότι θα επαναληφθεί.

  • Η σύγκριση με τους άλλους: Παρατηρούμε πώς ζουν οι γύρω μας και αναρωτιόμαστε αν η δική μας ζωή ανταποκρίνεται στις κοινωνικές προσδοκίες.

  • Η αμφιβολία για τον εαυτό μας: Όταν δεν είμαστε σίγουροι για τις επιλογές μας, η γνώμη των άλλων μπορεί να αποκτήσει υπερβολική βαρύτητα.

Το να αναγνωρίσουμε αυτούς τους φόβους δεν σημαίνει ότι πρέπει να αδιαφορούμε για όλους. Σημαίνει ότι χρειάζεται να ξεχωρίζουμε ποια γνώμη αξίζει πραγματικά να ακούσουμε.

Πώς μπορούμε να πάψουμε να ζούμε με βάση το «τι θα πει ο κόσμος»;

Δεν είναι εύκολο να σταματήσουμε να επηρεαζόμαστε από την κοινωνική κριτική από τη μια μέρα στην άλλη. Μπορούμε, όμως, να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά τις αποφάσεις μας.

1. Να ξεχωρίζουμε την ουσιαστική συμβουλή από το απλό σχόλιο.
Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια γνώση, τις ίδιες προθέσεις ή την ίδια θέση στη ζωή μας. Αξίζει να ακούμε όσους μας προσεγγίζουν με ειλικρίνεια και σεβασμό, όχι να θεωρούμε κάθε άποψη οδηγία για το πώς πρέπει να ζήσουμε.

2. Να αναρωτιόμαστε τι θέλουμε πραγματικά.
Πριν πάρουμε μια απόφαση, μπορούμε να σκεφτούμε: «Αυτό το επιλέγω επειδή το θέλω ή επειδή φοβάμαι την αντίδραση των άλλων;». Η απάντηση δεν θα είναι πάντα εύκολη, αλλά η ερώτηση μας βοηθά να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας.

3. Να αποδεχτούμε ότι δεν μπορούμε να ικανοποιούμε τους πάντες.
Ακόμη και αν προσπαθούμε να είμαστε σωστοί απέναντι σε όλους, θα υπάρξουν άνθρωποι που θα διαφωνήσουν μαζί μας. Δεν είναι δυνατόν να ελέγχουμε κάθε εντύπωση που δημιουργούμε.

4. Να θέτουμε όρια με ηρεμία.
Δεν χρειάζεται να απαντάμε σε κάθε αδιάκριτη ερώτηση ή να δικαιολογούμε κάθε προσωπική μας απόφαση. Μερικές φορές, ένα απλό «είναι προσωπικό μου θέμα» αρκεί.

5. Να μάθουμε να αντέχουμε τη διαφωνία.
Το γεγονός ότι κάποιος δεν συμφωνεί μαζί μας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάναμε λάθος. Μπορούμε να εξετάζουμε μια διαφορετική άποψη χωρίς να εγκαταλείπουμε αυτόματα τις αξίες μας.

Να ακούμε τους άλλους χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας

Το να μη μας ενδιαφέρει καθόλου η γνώμη κανενός δεν είναι απαραίτητα σημάδι δύναμης. Οι σχέσεις μας χρειάζονται αμοιβαίο σεβασμό, διάλογο και τη διάθεση να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας.

Το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε ό,τι θέλουμε χωρίς να υπολογίζουμε κανέναν. Είναι να μπορούμε να ακούμε τους άλλους, να εξετάζουμε την κριτική τους και, τελικά, να αποφασίζουμε με βάση τη συνείδηση και τις αξίες μας.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να αλλάζουμε επειδή καταλάβαμε ότι κάναμε λάθος και στο να αλλάζουμε επειδή φοβηθήκαμε μήπως μας σχολιάσουν.

Η πρώτη περίπτωση μπορεί να μας βοηθήσει να εξελιχθούμε. Η δεύτερη μπορεί να μας κρατήσει εγκλωβισμένους σε μια ζωή που δεν μας εκφράζει.

Τελικά, ποιος θα ζήσει τη ζωή μας;

Οι άνθρωποι θα έχουν πάντοτε απόψεις. Άλλοι θα συμφωνούν με τις επιλογές μας, άλλοι θα διαφωνούν και κάποιοι θα σχηματίζουν συμπεράσματα χωρίς να γνωρίζουν την πραγματικότητα.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλα όσα λέγονται για εμάς. Μπορούμε, όμως, να επιλέξουμε πόσο χώρο θα επιτρέψουμε να καταλαμβάνουν μέσα μας.

Η ζωή δεν είναι διαγωνισμός αποδοχής. Δεν χρειάζεται κάθε απόφασή μας να εγκρίνεται από το περιβάλλον μας, ούτε κάθε διαφορετική επιλογή να συνοδεύεται από εξηγήσεις.

Αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι να μπορούμε να κοιτάζουμε τον εαυτό μας με ειλικρίνεια, να αναλαμβάνουμε την ευθύνη των πράξεών μας και να μην πληγώνουμε τους άλλους στο όνομα της προσωπικής μας ελευθερίας.

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, οι άνθρωποι που σήμερα σχολιάζουν τις επιλογές μας δεν θα ζήσουν τις συνέπειές τους στη θέση μας.

Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι «τι θα πει ο κόσμος;», αλλά «όταν περάσουν τα χρόνια, θα είμαι ευχαριστημένος με τη ζωή που επέλεξα ή με εκείνη που φοβήθηκα να ζήσω;»

Η ελευθερία αρχίζει όταν η γνώμη των άλλων παύει να είναι ο μοναδικός οδηγός των αποφάσεών μας.

Σχόλια