Αυτοκτονίες νέων ανθρώπων: Υπάρχουν άνθρωποι που σπρώχνουν κάποιον στην απόγνωση και κανείς δεν το βλέπει;
Όταν ένας νέος άνθρωπος χάνει τη ζωή του, μένουν πίσω ερωτήματα, πόνος και μια οικογένεια που προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη. Πίσω από κάθε τέτοια απώλεια υπάρχει μια ανθρώπινη ιστορία που αξίζει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό, ευαισθησία και σοβαρότητα.
Υπάρχουν ειδήσεις που διαβάζεις και λίγα λεπτά αργότερα τις έχεις ξεχάσει. Υπάρχουν, όμως, και ειδήσεις που δεν μπορείς να προσπεράσεις, επειδή δεν αφορούν κάποιον άγνωστο. Αφορούν έναν άνθρωπο που γνώριζες, έναν δικό σου άνθρωπο, κάποιον που είχε θέση στη ζωή σου.
Στις 8 Μαΐου 2024, δημοσιεύτηκε είδηση για τον θάνατο ενός 23χρονου στη Λεπενού Αγρινίου. Για όσους διαβάζουν απλώς έναν τίτλο, πρόκειται για ένα ακόμη τραγικό περιστατικό. Για την οικογένεια και τους ανθρώπους του, όμως, δεν είναι απλώς μια είδηση. Είναι μια απώλεια που δεν χωρά σε λίγες γραμμές ενός δημοσιεύματος.
Και όταν ένας τόσο νέος άνθρωπος φεύγει από τη ζωή, είναι φυσικό να γεννιούνται ερωτήματα. Ερωτήματα που δεν απαντώνται εύκολα και που απαιτούν προσοχή, ειδικά όταν οι άνθρωποι που τον γνώριζαν δυσκολεύονται να συμφιλιωθούν με όσα συνέβησαν.
Το συγκεκριμένο περιστατικό δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη για το τι προηγήθηκε ή για το αν υπήρξε ευθύνη κάποιου άλλου. Μας δίνει, ωστόσο, την αφορμή να συζητήσουμε ένα ευρύτερο και δύσκολο κοινωνικό ζήτημα: τι μπορεί να οδηγήσει έναν νέο άνθρωπο στην απόγνωση και ποιος είναι ο ρόλος των ανθρώπων γύρω του;
Μπορεί κάποιος να σπρώξει έναν άνθρωπο στην απόγνωση;
Η απάντηση είναι ότι η συμπεριφορά των άλλων μπορεί να συμβάλει σοβαρά στην ψυχική επιβάρυνση ενός ανθρώπου.
Ο εκφοβισμός, η συστηματική ταπείνωση, η ψυχολογική κακοποίηση, οι απειλές, η κοινωνική απομόνωση και η συνεχής υποτίμηση μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο να αισθανθεί ότι δεν έχει διέξοδο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια εμπειρία οδηγεί σε αυτοκτονική συμπεριφορά. Σημαίνει, όμως, ότι δεν πρέπει να υποτιμούμε τη δύναμη που μπορεί να έχει η επαναλαμβανόμενη κακομεταχείριση.
Μερικές φορές, οι άνθρωποι που προκαλούν πόνο δεν χρησιμοποιούν τη βία που όλοι αναγνωρίζουν. Χρησιμοποιούν λόγια, ειρωνείες, εκφοβισμό, χειριστικές συμπεριφορές ή τη συστηματική προσπάθεια να κάνουν κάποιον να αισθανθεί μικρότερος από αυτό που είναι.
Μπορεί να παρουσιάζουν τη συμπεριφορά τους ως αστείο. Μπορεί να λένε ότι «έτσι κάνουν όλοι» ή ότι ο άλλος είναι υπερβολικός.
Αλλά ένα αστείο παύει να είναι αστείο όταν χρησιμοποιείται επανειλημμένα για να εξευτελίσει κάποιον. Και η πίεση δεν γίνεται ακίνδυνη μόνο και μόνο επειδή εκείνος που την ασκεί δεν θέλει να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του.
Χρειάζεται, βέβαια, να είμαστε ξεκάθαροι: η διαπίστωση ότι τέτοιες συμπεριφορές μπορούν να επιβαρύνουν έναν άνθρωπο δεν αποδεικνύει ότι συνέβησαν σε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση. Κάθε περιστατικό χρειάζεται τη δική του διερεύνηση.
«Δεν έδειχνε άνθρωπος που θα έκανε κάτι τέτοιο»
Είναι μια φράση που ακούγεται συχνά μετά από έναν θάνατο που σχετίζεται με αυτοκτονία.
«Ήταν μια χαρά».
«Γελούσε μαζί μας».
«Δεν μας είχε πει τίποτα».
«Δεν πιστεύαμε ότι αντιμετώπιζε κάτι τόσο σοβαρό».
Αυτές οι αντιδράσεις είναι ανθρώπινες. Όταν χάνουμε κάποιον, προσπαθούμε να ενώσουμε τα κομμάτια μιας πραγματικότητας που δεν καταλαβαίνουμε.
Ωστόσο, η εικόνα που έχουμε για έναν άνθρωπο δεν περιλαμβάνει απαραίτητα όσα βιώνει όταν βρίσκεται μόνος του. Κάποιος μπορεί να συνεχίζει να εργάζεται, να βγαίνει με φίλους, να γελά και να κάνει σχέδια, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να διαχειριστεί όσα αισθάνεται.
Από την άλλη πλευρά, το ότι κάποιος δεν φαινόταν να υποφέρει δεν αποδεικνύει ούτε ότι έκρυβε κάτι συγκεκριμένο ούτε ότι κάποιος άλλος του προκάλεσε την απόγνωση.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ολόκληρη την εσωτερική ζωή ενός ανθρώπου μόνο από τη συμπεριφορά που βλέπουμε.
Γι' αυτό χρειάζεται να ακούμε χωρίς να βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα. Και να παίρνουμε στα σοβαρά τον πόνο των ανθρώπων, ακόμη κι όταν δεν εκφράζεται με τον τρόπο που περιμένουμε.
Η ψυχολογική βία που περνά απαρατήρητη
Δεν αφήνουν όλες οι πληγές σημάδια που φαίνονται.
Ένας άνθρωπος μπορεί να βιώνει καθημερινά προσβολές, να φοβάται την αντίδραση κάποιου, να αισθάνεται εγκλωβισμένος σε μια σχέση ή να δέχεται πίεση από ένα περιβάλλον που δεν του επιτρέπει να εκφραστεί ελεύθερα.
Στο σχολείο, στην εργασία, στις παρέες, στις ερωτικές σχέσεις ή ακόμη και μέσα στην οικογένεια, η επαναλαμβανόμενη κακομεταχείριση μπορεί να υπονομεύσει την αυτοεκτίμηση και το αίσθημα ασφάλειας.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν το περιβάλλον αντιμετωπίζει αυτή τη συμπεριφορά ως κάτι φυσιολογικό.
Όταν κάποιος μιλά για τον εκφοβισμό που βιώνει και ακούει ότι πρέπει να σκληρύνει.
Όταν ζητά βοήθεια και του λένε ότι υπερβάλλει.
Όταν φοβάται να μιλήσει επειδή πιστεύει ότι κανείς δεν θα τον πάρει στα σοβαρά.
Όταν οι γύρω του βλέπουν ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά επιλέγουν να μη ρωτήσουν.
Δεν είναι όλοι όσοι δεν αντιλαμβάνονται τον πόνο ενός ανθρώπου υπεύθυνοι για όσα του συμβαίνουν. Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στο να μην ξέρεις και στο να αγνοείς συνειδητά μια σοβαρή κατάσταση.
Η κοινωνία χρειάζεται να μάθει να αναγνωρίζει αυτή τη διαφορά.
Υπάρχουν σημάδια που θα μπορούσαν να μας προειδοποιήσουν;
Δεν υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η ψυχική δυσκολία. Ούτε κάθε αλλαγή συμπεριφοράς σημαίνει ότι κάποιος σκέφτεται να αυτοκτονήσει.
Υπάρχουν, ωστόσο, σημάδια που αξίζουν προσοχή, όπως:
Η έντονη απομόνωση από φίλους και οικογένεια.
Η επίμονη έκφραση απελπισίας ή η αίσθηση ότι τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει.
Η αναφορά ότι κάποιος αποτελεί βάρος για τους άλλους.
Η έντονη αλλαγή στον ύπνο, στη συμπεριφορά ή στη διάθεση.
Οι αναφορές στον θάνατο ή στην επιθυμία να πάψει να ζει.
Κανένα από αυτά τα σημάδια δεν επιτρέπει από μόνο του να προβλέψουμε τι θα κάνει κάποιος. Όταν, όμως, μας ανησυχούν, δεν χρειάζεται να περιμένουμε να είμαστε απολύτως βέβαιοι για να δείξουμε ενδιαφέρον.
Μια ήρεμη ερώτηση, χωρίς κριτική, μπορεί να ανοίξει μια συζήτηση που διαφορετικά δεν θα γινόταν ποτέ.
Και αν κάποιος μάς πει ότι σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό του, δεν χρειάζεται να προσπαθήσουμε να λύσουμε τα πάντα μόνοι μας. Χρειάζεται να τον ακούσουμε, να παραμείνουμε κοντά του όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος και να αναζητήσουμε επαγγελματική βοήθεια.
Όταν μένουν αναπάντητα ερωτήματα
Για τις οικογένειες που χάνουν έναν άνθρωπο κάτω από τραγικές συνθήκες, η απώλεια μπορεί να συνοδεύεται από ερωτήματα που επιμένουν για χρόνια.
Τι συνέβη πραγματικά;
Υπήρχε κάτι που δεν γνωρίζαμε;
Υπήρξαν περιστάσεις που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί;
Θα μπορούσε κάποιος να είχε αντιληφθεί ότι ο άνθρωπος αυτός χρειαζόταν βοήθεια;
Αυτά είναι δύσκολα ερωτήματα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ούτε με αδιαφορία ούτε με εύκολες απαντήσεις.
Όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις για εκφοβισμό, κακοποίηση, απειλές ή άλλες ύποπτες περιστάσεις, είναι θεμιτό να ζητείται η αρμόδια διερεύνησή τους. Η αναζήτηση της αλήθειας δεν είναι ασέβεια προς τον άνθρωπο που χάθηκε.
Ταυτόχρονα, οι υποψίες δεν είναι αποδείξεις. Η δημόσια απόδοση ευθυνών σε συγκεκριμένα πρόσωπα χωρίς επαρκή στοιχεία μπορεί να αδικήσει ανθρώπους και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο μια ήδη επώδυνη κατάσταση.
Η πραγματική διερεύνηση απαιτεί στοιχεία, σοβαρότητα και σεβασμό προς όλους όσοι επηρεάζονται.
Η ευθύνη μας δεν αρχίζει μόνο μετά την τραγωδία
Μετά από έναν θάνατο, είναι εύκολο να εκφράσουμε τη λύπη μας. Είναι εύκολο να γράψουμε ένα συλλυπητήριο μήνυμα ή να πούμε ότι η ζωή είναι πολύτιμη.
Το δύσκολο είναι να δείξουμε έμπρακτα αυτή την ευαισθησία όσο ο άνθρωπος βρίσκεται ακόμη δίπλα μας.
Να μη συμμετέχουμε στον εκφοβισμό.
Να μην εξευτελίζουμε κάποιον για να διασκεδάσει η παρέα.
Να μην αντιμετωπίζουμε την ψυχική δυσκολία ως αδυναμία.
Να μην απαιτούμε από τους άλλους να αποκαλύπτουν τα προσωπικά τους προβλήματα για να αποδείξουν ότι υποφέρουν.
Να μην προσπερνάμε μια σοβαρή έκκληση για βοήθεια.
Και, κυρίως, να μη θεωρούμε ότι γνωρίζουμε τα πάντα για τη ζωή ενός ανθρώπου επειδή τον βλέπουμε καθημερινά.
Κανείς μας δεν μπορεί να σώσει μόνος του όλους τους ανθρώπους. Μπορούμε, όμως, να συμβάλουμε σε ένα περιβάλλον όπου η αναζήτηση βοήθειας δεν συνοδεύεται από ντροπή και όπου η κακομεταχείριση δεν βαφτίζεται αστείο.
Ένας νέος άνθρωπος δεν είναι ένας τίτλος ειδήσεων
Ο θάνατος ενός 23χρονου δεν πρέπει να γίνεται αφορμή για εύκολες θεωρίες, κουτσομπολιό ή βιαστικά συμπεράσματα.
Πίσω από κάθε τέτοια είδηση υπάρχουν άνθρωποι που πενθούν. Υπάρχουν συγγενείς και φίλοι που προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους, ενώ ενδέχεται να κουβαλούν ερωτήματα στα οποία δεν έχουν βρει απάντηση.
Υπάρχει, επίσης, μια ευρύτερη κοινωνική υποχρέωση: να μιλάμε για την αυτοκτονία χωρίς στιγματισμό, να αναγνωρίζουμε τους παράγοντες που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο και να δημιουργούμε περισσότερες δυνατότητες έγκαιρης υποστήριξης.
Η αυτοκτονία δεν εξηγείται από έναν και μόνο παράγοντα. Η ψυχική υγεία, οι προσωπικές δυσκολίες, οι κοινωνικές συνθήκες, οι εμπειρίες βίας και η απομόνωση μπορεί να αλληλεπιδρούν με διαφορετικό τρόπο σε κάθε άνθρωπο. Η έγκαιρη υποστήριξη μπορεί να σώσει ζωές.
Αυτό που χρειάζεται δεν είναι να αποφασίσουμε εκ των προτέρων ποιος φταίει, αλλά να μη φοβόμαστε να εξετάζουμε σοβαρά όσα μπορούν να τεκμηριωθούν και να μην αφήνουμε τον πόνο των ανθρώπων χωρίς ανταπόκριση.
Αντί επιλόγου
Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι μόνο τι συμβαίνει όταν ένας νέος άνθρωπος φτάνει στην απόγνωση.
Είναι και τι κάνουμε εμείς πριν φτάσει εκεί.
Πόσες φορές γελάσαμε με την ταπείνωση κάποιου επειδή γελούσαν και οι υπόλοιποι; Πόσες φορές απορρίψαμε τη δυσκολία ενός ανθρώπου ως υπερβολή; Πόσες φορές είδαμε κάποιον να απομακρύνεται και δεν αναρωτηθήκαμε αν χρειαζόταν βοήθεια;
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι περνά ο άλλος πίσω από μια κλειστή πόρτα. Μπορούμε, όμως, να επιλέξουμε να μη γίνουμε εμείς η αιτία που θα κάνει τη δική του καθημερινότητα ακόμη πιο δύσκολη.
Και όταν μια οικογένεια ζητά απαντήσεις για έναν άνθρωπο που έχασε, αξίζει να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, όχι με φήμες και εύκολες κρίσεις.
Γιατί ένας νέος άνθρωπος δεν πρέπει να γίνεται απλώς μια είδηση που ξεχνιέται την επόμενη ημέρα. Η ζωή του, η μνήμη του και τα ερωτήματα των ανθρώπων που τον αγάπησαν αξίζουν σεβασμό.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου