Η δουλειά τελειώνει όταν σχολάς ή όταν σταματάς να τη σκέφτεσαι;

 





Το άγχος που ακολουθεί τον εργαζόμενο μέχρι το σπίτι, τα μηνύματα εκτός ωραρίου και οι στιγμές που το σώμα ξεκουράζεται, αλλά το μυαλό εξακολουθεί να βρίσκεται στη δουλειά.

Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν όλοι περιμένουμε μέσα στην ημέρα: εκείνη που κοιτάζουμε το ρολόι, μαζεύουμε τα πράγματά μας και επιτέλους σχολάμε.

Βγάζουμε τη στολή, αφήνουμε πίσω τον πάγκο, το γραφείο, το ταμείο ή τον υπολογιστή. Λέμε «τέλος για σήμερα» και ξεκινάμε για το σπίτι, πιστεύοντας ότι ένα κομμάτι της ημέρας μάς ανήκει ξανά.

Κι όμως, μερικές φορές η δουλειά μάς ακολουθεί.

Ακολουθεί τον εργαζόμενο που τρώει με την οικογένειά του, αλλά σκέφτεται το λάθος που έκανε το πρωί. Εκείνον που κάθεται στον καναπέ, όμως περιμένει μήπως χτυπήσει το κινητό. Εκείνη που προσπαθεί να κοιμηθεί, αλλά ξαναφέρνει στο μυαλό της τη φωνή του προϊσταμένου της και αναρωτιέται τι εννοούσε με εκείνο το σχόλιο.

Το ωράριο μπορεί να έχει τελειώσει. Η εσωτερική βάρδια, όμως, συνεχίζεται.

Και τότε προκύπτει ένα ερώτημα που αξίζει να συζητήσουμε: η δουλειά τελειώνει όταν αποχωρούμε από τον χώρο εργασίας ή όταν καταφέρνουμε να σταματήσουμε να κουβαλάμε τις απαιτήσεις της μέσα στην προσωπική μας ζωή;

1. Σχολάσαμε, αλλά το μυαλό δεν πήρε είδηση

Σκέψου έναν εργαζόμενο στην εστίαση. Πέρασε ολόκληρη τη βάρδια του όρθιος, εξυπηρετώντας πελάτες, αντιμετωπίζοντας παράπονα και προσπαθώντας να προλάβει τα πάντα. Όταν σχολάει, τα πόδια του πονάνε και το μόνο που θέλει είναι να καθίσει ήσυχα.

Φτάνει σπίτι, αλλά θυμάται μια παραγγελία που καθυστέρησε, μια παρατήρηση που δέχτηκε ή έναν συνάδελφο που δεν τον βοήθησε όσο περίμενε.

Το σώμα του έχει φύγει από τη δουλειά. Η σκέψη του, όμως, εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί.

Το ίδιο συμβαίνει και σε ένα γραφείο. Ένας υπάλληλος μπορεί να έχει κλείσει τον υπολογιστή του, αλλά να σκέφτεται μια εκκρεμότητα που δεν ολοκληρώθηκε. Ένας εργαζόμενος σε κατάστημα μπορεί να αναπαράγει ξανά και ξανά μια δύσκολη συζήτηση με έναν πελάτη. Κάποιος που έχει ευθύνη για μια ομάδα μπορεί να προσπαθεί να προβλέψει τι θα πάει στραβά την επόμενη ημέρα.

Δεν είναι απαραίτητο να συμβαίνει κάτι δραματικό. Αρκεί να υπάρχει μια αίσθηση ότι κάτι έμεινε ανοιχτό.

Το μυαλό προσπαθεί να βρει λύση, να διορθώσει το παρελθόν ή να προετοιμαστεί για το μέλλον. Και χωρίς να το καταλαβαίνουμε, ο ελεύθερος χρόνος μετατρέπεται σε μια αόρατη παράταση της εργασίας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι σκεφτόμαστε περιστασιακά τη δουλειά μας. Είναι φυσιολογικό να θυμηθούμε μια εκκρεμότητα ή να προετοιμαστούμε για την επόμενη ημέρα.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτές οι σκέψεις δεν μας αφήνουν να επιστρέψουμε ουσιαστικά στη δική μας ζωή.

2. Το κινητό που μετατρέπει κάθε ώρα σε πιθανή βάρδια

Παλαιότερα, σε πολλές δουλειές, η αποχώρηση από τον χώρο εργασίας δημιουργούσε ένα φυσικό όριο. Έκλεινες το κατάστημα, έφευγες από το γραφείο ή παρέδιδες τη βάρδια σου και η επικοινωνία συνήθως περιοριζόταν.

Σήμερα, ένα μήνυμα μπορεί να φτάσει οποιαδήποτε στιγμή.

«Μπορείς να μου στείλεις εκείνο το αρχείο;»

«Αύριο θα χρειαστεί να έρθεις λίγο νωρίτερα».

«Έχεις ένα λεπτό να μιλήσουμε για κάτι;»

«Συγγνώμη για την ώρα, αλλά είναι επείγον».

Κάποιες φορές υπάρχει πραγματική ανάγκη. Άλλες φορές, όμως, αυτό που παρουσιάζεται ως επείγον θα μπορούσε να περιμένει μέχρι την επόμενη εργάσιμη ημέρα.

Κι εδώ βρίσκεται η δυσκολία: ακόμη κι όταν δεν απαντάμε, το μήνυμα έχει ήδη τραβήξει την προσοχή μας.

Βλέπουμε το όνομα του προϊσταμένου στην οθόνη και αναρωτιόμαστε τι συνέβη. Διαβάζουμε μια σύντομη φράση και προσπαθούμε να καταλάβουμε αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Απαντάμε «εντάξει» και μετά σκεφτόμαστε αν η απάντησή μας ακούστηκε απότομη.

Ένα μήνυμα λίγων δευτερολέπτων μπορεί να δημιουργήσει σκέψεις που κρατούν για ώρες.

Και σιγά σιγά συνηθίζουμε να είμαστε διαθέσιμοι ακόμη κι όταν δεν εργαζόμαστε. Δεν μας το ζητούν απαραίτητα κάθε φορά. Το κάνουμε μόνοι μας, επειδή φοβόμαστε μήπως θεωρηθούμε αδιάφοροι, δύσκολοι ή λιγότερο συνεργάσιμοι.

Όταν κάθε ειδοποίηση μπορεί να μας επαναφέρει νοητικά στη δουλειά, ο ελεύθερος χρόνος παύει να είναι πραγματικά ελεύθερος.

Δεν σημαίνει ότι κάθε επικοινωνία εκτός ωραρίου είναι απαράδεκτη. Σημαίνει ότι χρειάζεται να υπάρχει διάκριση ανάμεσα σε μια πραγματική έκτακτη ανάγκη και στην προσδοκία ότι ο εργαζόμενος θα είναι διαρκώς διαθέσιμος.

3. Η πιο κουραστική βάρδια είναι εκείνη που συνεχίζεται μέσα στο σπίτι

Υπάρχει μια μορφή κόπωσης που δεν φαίνεται εύκολα στους άλλους.

Επιστρέφεις σπίτι και κάποιος σε ρωτάει πώς πήγε η μέρα σου. Απαντάς «καλά» ή «κουραστικά, όπως πάντα», επειδή δεν έχεις διάθεση να εξηγήσεις τι ακριβώς συνέβη.

Κάθεσαι να φας, αλλά δεν συμμετέχεις πραγματικά στη συζήτηση. Κάποιος σου διηγείται κάτι που του συνέβη και εσύ ακούς μόνο τις μισές λέξεις. Δεν φταίει απαραίτητα ο άνθρωπος που έχεις απέναντί σου. Απλώς ένα κομμάτι της προσοχής σου εξακολουθεί να βρίσκεται στη δουλειά.

Ίσως θυμάσαι μια άδικη παρατήρηση. Ίσως φοβάσαι ότι αύριο θα επαναληφθεί μια δύσκολη κατάσταση. Ίσως προσπαθείς να καταλάβεις γιατί ένας συνάδελφος σου μίλησε με συγκεκριμένο τρόπο.

Και κάπως έτσι, οι άνθρωποι που αγαπάς μπορεί να λαμβάνουν μόνο ό,τι έχει απομείνει από την ενέργειά σου.

Δεν συμβαίνει επειδή δεν τους νοιάζεσαι. Συμβαίνει επειδή η εργασία έχει καταλάβει περισσότερο χώρο απ’ όσο θα έπρεπε.

Αυτό, όμως, έχει συνέπειες. Μπορεί να δημιουργούνται παρεξηγήσεις, να μειώνεται η διάθεση για επικοινωνία ή να αισθάνεσαι ενοχές επειδή δεν έχεις κουράγιο να κάνεις ούτε τα πιο απλά πράγματα.

Και τότε εμφανίζεται ένας δεύτερος κύκλος πίεσης: κουράζεσαι από τη δουλειά, δεν έχεις ενέργεια για την προσωπική σου ζωή και στη συνέχεια κατηγορείς τον εαυτό σου επειδή δεν αξιοποιείς τον ελεύθερο χρόνο σου όπως θα ήθελες.

Δεν χρειάζεται, όμως, να μετατρέπουμε και την ξεκούραση σε ακόμη μία υποχρέωση που πρέπει να εκπληρώσουμε σωστά.

Μερικές ημέρες, το να φας ήσυχα, να κάνεις ένα ντους και να καθίσεις χωρίς να μιλάς σε κανέναν είναι αρκετό.

4. Όταν ο φόβος της επόμενης ημέρας χαλάει και τη σημερινή

Δεν είναι όλες οι εργασιακές σκέψεις ίδιες.

Άλλο να σκέφτεσαι μια εργασία που πρέπει να ολοκληρώσεις αύριο και άλλο να φοβάσαι την ίδια την επιστροφή στον χώρο εργασίας.

Όταν κάποιος εργάζεται σε ένα περιβάλλον με συνεχείς εντάσεις, απρόβλεπτες απαιτήσεις, προσβλητική συμπεριφορά ή αβεβαιότητα, μπορεί να αρχίσει να αγχώνεται πριν ακόμη φτάσει η επόμενη βάρδια.

Την Κυριακή το βράδυ σκέφτεται τη Δευτέρα. Πριν κοιμηθεί, αναρωτιέται αν θα υπάρξει κάποια παρατήρηση. Στη διαδρομή προς τη δουλειά αισθάνεται ότι μπαίνει ξανά σε μια κατάσταση από την οποία δεν πρόλαβε πραγματικά να ανακάμψει.

Ένας εργαζόμενος μπορεί να αναρωτιέται αν θα βρει πάλι τον ίδιο προϊστάμενο με κακή διάθεση. Μια εργαζόμενη μπορεί να σκέφτεται αν θα χρειαστεί να καλύψει ξανά τα λάθη άλλων. Κάποιος μπορεί να φοβάται ότι θα του ανατεθούν περισσότερες υποχρεώσεις χωρίς χρόνο ή βοήθεια.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν αρκεί πάντα να πεις στον εαυτό σου «μη σκέφτεσαι τη δουλειά».

Η σκέψη επιμένει επειδή μπορεί να συνδέεται με ένα πραγματικό πρόβλημα που χρειάζεται αντιμετώπιση.

Ίσως χρειάζεται μια ξεκάθαρη συζήτηση για τις υποχρεώσεις και το ωράριο. Ίσως είναι σημαντικό να καταγράψεις περιστατικά που σε προβληματίζουν, να ζητήσεις υποστήριξη ή να εξετάσεις άλλες επαγγελματικές επιλογές, εφόσον είναι εφικτό.

Δεν είναι όλες οι καταστάσεις στο χέρι μας να αλλάξουν άμεσα. Είναι, όμως, σημαντικό να αναγνωρίζουμε τη διαφορά ανάμεσα σε μια εκκρεμότητα που μπορεί να λυθεί και σε ένα περιβάλλον που μας κρατά διαρκώς σε επιφυλακή.

Αν η σκέψη της δουλειάς καταλαμβάνει σχεδόν κάθε ελεύθερη στιγμή σου, ίσως το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα αποσυνδεθείς, αλλά και τι είναι αυτό από το οποίο προσπαθείς να αποσυνδεθείς.

5. Δεν χρειάζεται να αποδείξεις την αξία σου με τη διαρκή διαθεσιμότητα

Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα στην εργασία είναι ο φόβος ότι, αν βάλεις όρια, θα παρεξηγηθείς.

Μπορεί να σκέφτεσαι ότι ο συνάδελφος που απαντά αμέσως στα μηνύματα θεωρείται πιο πρόθυμος. Ότι εκείνος που μένει περισσότερο στη δουλειά αντιμετωπίζεται ως πιο εργατικός. Ότι αν αρνηθείς μια επιπλέον υποχρέωση, ίσως θεωρηθείς αδιάφορος.

Έτσι, αρχίζεις να προσφέρεις χρόνο που δεν είχες υπολογίσει. Απαντάς ενώ τρως, ελέγχεις μηνύματα πριν κοιμηθείς και λες «δεν πειράζει» ακόμη κι όταν μέσα σου έχεις κουραστεί.

Η διαθεσιμότητα γίνεται ένας τρόπος να αποδεικνύεις ότι αξίζεις τη θέση σου.

Όμως η συνέπεια δεν είναι το ίδιο με τη διαρκή ετοιμότητα. Η υπευθυνότητα δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμερίζεις κάθε προσωπική ανάγκη. Και η επαγγελματική αξία ενός ανθρώπου δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά από το πόσες ώρες παραμένει διαθέσιμος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τις συμβατικές υποχρεώσεις μας, τις πραγματικές ανάγκες της εργασίας ή τις συμφωνίες που έχουμε αναλάβει. Σημαίνει ότι αυτές οι υποχρεώσεις χρειάζεται να είναι σαφείς και να μην επεκτείνονται σιωπηρά σε κάθε ώρα της ημέρας.

Μερικές φορές, το πιο χρήσιμο πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να διευκρινίσεις ποια ζητήματα μπορούν να περιμένουν μέχρι το επόμενο ωράριο και ποια απαιτούν πραγματικά άμεση ανταπόκριση.

Δεν χρειάζεται να είσαι πάντα διαθέσιμος για να είσαι αξιόπιστος.

6. Πώς μπορείς να αφήνεις τη δουλειά πίσω σου χωρίς να προσποιείσαι ότι δεν υπάρχει

Δεν υπάρχει ένα μαγικό κουμπί που σταματά όλες τις σκέψεις μόλις σχολάσουμε. Μπορούμε, όμως, να δημιουργήσουμε μικρές συνήθειες που βοηθούν τον εγκέφαλο να περάσει από την εργασία στον προσωπικό χρόνο.

Κλείσε τη βάρδια σου και νοητικά

Πριν φύγεις, σημείωσε τι ολοκλήρωσες, τι έμεινε σε εκκρεμότητα και ποιο είναι το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να κάνεις αύριο. Δεν χρειάζεται να λύσεις τα πάντα εκείνη τη στιγμή. Αρκεί να ξέρεις ότι δεν θα χρειαστεί να τα κρατάς όλα στο μυαλό σου.

Δημιούργησε μια μικρή μεταβατική συνήθεια

Για κάποιον μπορεί να είναι η διαδρομή με τα πόδια μέχρι το σπίτι. Για άλλον, λίγη μουσική, ένα ντους ή λίγα λεπτά ησυχίας πριν αρχίσουν οι υπόλοιπες υποχρεώσεις.

Σκοπός δεν είναι να εξαφανιστεί αμέσως το άγχος, αλλά να αποκτήσει η ημέρα ένα σαφέστερο όριο.

Μην αφήνεις κάθε ειδοποίηση να αποφασίζει για εσένα

Αν το επιτρέπουν οι εργασιακές υποχρεώσεις σου, απενεργοποίησε τις μη αναγκαίες ειδοποιήσεις εκτός ωραρίου ή όρισε συγκεκριμένες ώρες ελέγχου. Αν χρειάζεται να είσαι διαθέσιμος για πραγματικές έκτακτες ανάγκες, ξεκαθάρισε ποια επικοινωνία απαιτεί άμεση ανταπόκριση.

Μην απαιτείς από τον εαυτό σου να ξεχάσει αμέσως

Αν συνέβη κάτι άδικο ή ενοχλητικό, είναι λογικό να το σκέφτεσαι. Αντί να θυμώνεις με τον εαυτό σου επειδή δεν μπορεί να το αφήσει πίσω, αναρωτήσου αν υπάρχει κάποια πρακτική ενέργεια που μπορείς να κάνεις την επόμενη ημέρα.

Αν δεν υπάρχει, δοκίμασε να αναγνωρίσεις τη σκέψη χωρίς να συνεχίζεις την ίδια εσωτερική συζήτηση ξανά και ξανά.

Κράτησε ένα κομμάτι της ημέρας μόνο για εσένα

Δεν χρειάζεται να είναι κάτι εντυπωσιακό. Ένα γεύμα χωρίς κινητό, μια συζήτηση με έναν φίλο, λίγη άσκηση ή μια αγαπημένη σειρά μπορεί να σε βοηθήσει να επιστρέψεις σε δραστηριότητες που δεν έχουν σχέση με την επαγγελματική σου ταυτότητα.

Αν το άγχος επιμένει, επηρεάζει τον ύπνο ή την καθημερινή λειτουργικότητά σου, η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί επίσης να βοηθήσει.

7. Η ζωή σου δεν είναι το διάστημα ανάμεσα σε δύο βάρδιες

Ίσως το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι σκεφτόμαστε τη δουλειά στο σπίτι. Είναι ότι μπορεί να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την υπόλοιπη ζωή μας σαν κάτι δευτερεύον.

Σαν να υπάρχει η εργασία και, γύρω από αυτήν, ένας περιορισμένος χρόνος για όλα τα άλλα.

Θα δούμε φίλους αν δεν είμαστε κουρασμένοι. Θα κάνουμε κάτι που μας αρέσει αν δεν υπάρχει κάποια εκκρεμότητα. Θα χαλαρώσουμε όταν η δουλειά δεν χρειάζεται τίποτα από εμάς.

Αλλά σχεδόν πάντα θα υπάρχει κάτι ακόμη που θα μπορούσαμε να κάνουμε.

Ένα μήνυμα που δεν απαντήσαμε. Μια εργασία που θα μπορούσε να τελειώσει νωρίτερα. Μια σκέψη για την αυριανή βάρδια. Μια υποχρέωση που εμφανίστηκε την τελευταία στιγμή.

Αν περιμένουμε να μην υπάρχει τίποτα από αυτά για να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να ξεκουραστεί, η ξεκούραση μπορεί να αναβάλλεται συνεχώς.

Η προσωπική ζωή δεν είναι βραβείο που κερδίζουμε αφού ολοκληρώσουμε όλες τις εργασιακές υποχρεώσεις μας. Είναι μέρος της ζωής μας, με ανάγκες που δεν εξαφανίζονται επειδή έχουμε δουλειά.

Και η εργασία, όσο σημαντική κι αν είναι για την οικονομική μας ασφάλεια, την εξέλιξη ή την αξιοπρέπειά μας, δεν αποτελεί ολόκληρη την ταυτότητά μας.

Είμαστε και οι άνθρωποι που γελούν με μια παρέα, που αγαπούν, που βαριούνται, που θέλουν να μείνουν λίγο μόνοι, που έχουν ενδιαφέροντα και όνειρα πέρα από το επόμενο ωράριο.

Αυτά δεν είναι περισπασμοί από την πραγματική ζωή.

Είναι η πραγματική ζωή.

Τελικά, πότε τελειώνει η δουλειά;

Ίσως η απάντηση να μην είναι ίδια για όλους. Υπάρχουν επαγγέλματα με αυξημένες ευθύνες, έκτακτες ανάγκες και περιόδους έντονης πίεσης. Υπάρχουν, επίσης, άνθρωποι που σκέφτονται τη δουλειά επειδή αγαπούν αυτό που κάνουν και θέλουν να εξελιχθούν.

Το ζητούμενο δεν είναι να μη σκεφτόμαστε ποτέ την εργασία μας όταν σχολάμε.

Είναι να μη χάνουμε σταδιακά την ικανότητα να βρισκόμαστε και κάπου αλλού, με το σώμα και το μυαλό μας παρόντα.

Να μπορούμε να φάμε χωρίς να ελέγχουμε συνεχώς το κινητό. Να μιλήσουμε με τους δικούς μας ανθρώπους χωρίς να επιστρέφουμε νοητικά σε μια δυσάρεστη συζήτηση. Να ξαπλώσουμε χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή για οτιδήποτε μπορεί να ζητηθεί από εμάς.

Και, αν αυτό δεν είναι εφικτό για μεγάλο διάστημα, να μην κατηγορούμε αυτόματα τον εαυτό μας επειδή δεν ξέρει να χαλαρώνει. Να εξετάζουμε και τις συνθήκες που μας κρατούν σε αυτή την κατάσταση.

Γιατί μπορεί να έχουμε μάθει να μετράμε την εργατικότητα με τις ώρες, την προθυμία με τις απαντήσεις και την υπευθυνότητα με τις θυσίες.

Ίσως, όμως, χρειάζεται να μάθουμε να αναγνωρίζουμε και κάτι άλλο: το δικαίωμα να είμαστε άνθρωποι έξω από τον ρόλο του εργαζομένου.

Η δουλειά μπορεί να τελειώνει όταν χτυπά το ρολόι. Η αποσύνδεση, όμως, αρχίζει όταν δεν αισθάνεσαι πια ότι πρέπει να είσαι διαθέσιμος σε αυτήν κάθε λεπτό της ζωής σου.

Και ίσως το πραγματικό ερώτημα, όταν επιστρέφεις σπίτι, να μην είναι μόνο αν ολοκλήρωσες όλα όσα είχες να κάνεις.

Ίσως να είναι και αυτό:

«Από τις ώρες που μου απομένουν σήμερα, πόσες θα επιτρέψω στον εαυτό μου να ζήσει πραγματικά;»

Σχόλια