Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις ότι το δίκιο σε πνίγει.
Θέλεις να μιλήσεις. Να απαντήσεις. Να πεις όλα όσα κρατούσες μέσα σου. Να αποδείξεις ότι δεν είσαι εσύ αυτός που έκανε το λάθος.
Και τότε έρχεται ο θυμός.
Η πρώτη σκέψη είναι πολλές φορές η πιο εύκολη:
«Θα τα πω όλα και ας γίνει ό,τι γίνει.»
Όμως τι μένει μετά;
Μπορεί να έχεις πει την αλήθεια σου. Μπορεί να είχες πραγματικά δίκιο. Μπορεί να είχες κάθε λόγο να είσαι θυμωμένος.
Αλλά αν ο τρόπος που τα είπες ήταν με φωνές, προσβολές και ένταση, υπάρχει ο κίνδυνος οι άλλοι να θυμούνται περισσότερο το ξέσπασμά σου παρά τον λόγο για τον οποίο έφτασες εκεί.
Ο θυμός είναι φυσιολογικός, αλλά δεν είναι οδηγός
Ο θυμός δεν είναι απαραίτητα κάτι κακό. Είναι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο συναίσθημα και συχνά εμφανίζεται όταν νιώθουμε αδικία, απογοήτευση, προσβολή ή ότι κάποιος παραβίασε τα όριά μας. Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία σημειώνει ότι ο θυμός μπορεί να λειτουργήσει ως σήμα ότι κάτι μας ενοχλεί ή μας αδικεί.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο θυμός αποφασίζει για εμάς.
Όταν από:
«Με ενόχλησε αυτό που έγινε»
περνάμε στο:
«Θα τους τα πω όλα τώρα.»
Και από εκεί στο:
«Δεν με νοιάζει τι θα γίνει.»
Εκεί συνήθως χάνουμε τον έλεγχο της κατάστασης.
Γιατί το ξέσπασμα μπορεί να χειροτερέψει μια σύγκρουση
Η έρευνα πάνω στις συγκρούσεις και στις διαπραγματεύσεις έχει βρει ότι η έκφραση θυμού μπορεί να προκαλέσει θυμωμένη αντίδραση από την άλλη πλευρά. Σε μελέτη για την επίλυση διαφορών, η έκφραση θυμού συνδέθηκε με χαμηλότερα ποσοστά επίλυσης, εν μέρει επειδή ο θυμός προκαλούσε θυμό και στην άλλη πλευρά.
Άλλη έρευνα έδειξε ότι η έκφραση θυμού μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε παραχωρήσεις, αλλά και σε κρυφή ανταπόδοση. Δηλαδή, ο άλλος μπορεί εξωτερικά να υποχωρήσει, αλλά εσωτερικά να αισθανθεί ότι αδικήθηκε και να αντιδράσει αργότερα.
Αυτό είναι ένα από τα προβλήματα του ξεσπάσματος.
Μπορεί να αισθανθείς ότι «κέρδισες» τη στιγμή.
Αλλά μπορεί να έχασες την πιθανότητα να λυθεί πραγματικά το πρόβλημα.
«Αν δεν φωνάξω, θα νομίζουν ότι δεν έχω δίκιο»
Είναι μια σκέψη που κάνουν πολλοί.
Όμως η ψυχραιμία δεν σημαίνει ότι συμφωνείς.
Δεν σημαίνει ότι δεν έχεις άποψη.
Δεν σημαίνει ότι αφήνεις κάποιον να σε πατήσει.
Μπορείς να είσαι απόλυτα ξεκάθαρος χωρίς να είσαι επιθετικός.
Για παράδειγμα:
«Αυτό που έγινε με ενόχλησε και δεν το θεωρώ σωστό. Δεν θέλω όμως να το συζητήσουμε με φωνές.»
Αυτό είναι διαφορετικό από:
«Εσύ πάντα έτσι κάνεις! Δεν σε αντέχω άλλο!»
Στην πρώτη περίπτωση βάζεις όριο.
Στη δεύτερη ξεκινάς έναν καινούργιο πόλεμο.
Η APA επισημαίνει ότι η διεκδικητική έκφραση του θυμού —να λες καθαρά τι σε ενόχλησε χωρίς να μειώνεις τον άλλον— είναι διαφορετική από την επιθετικότητα.
Το πιο δύσκολο δεν είναι να ξεσπάσεις
Το εύκολο είναι να φωνάξεις.
Το δύσκολο είναι να σταματήσεις για λίγα δευτερόλεπτα και να σκεφτείς:
«Τι θέλω πραγματικά να πετύχω με αυτή την κουβέντα;»
Θέλω να ακουστώ;
Θέλω να βάλω ένα όριο;
Θέλω να λυθεί το πρόβλημα;
Θέλω μια εξήγηση;
Ή απλώς θέλω να πονέσει ο άλλος επειδή πόνεσα εγώ;
Η τελευταία ερώτηση είναι ίσως η πιο δύσκολη.
Γιατί πολλές φορές το ξέσπασμα δεν έχει ως στόχο τη λύση.
Έχει ως στόχο την εκτόνωση.
Και αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο.
Όταν το δίκιο γίνεται θυμός
Υπάρχει και μια παγίδα.
Μπορεί πράγματι να έχεις δίκιο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε αντίδραση που θα κάνεις επειδή έχεις δίκιο θα είναι σωστή.
Το δίκιο σου δεν χρειάζεται να αποδειχθεί με ένταση.
Δεν χρειάζεται να μιλήσεις πιο δυνατά από τον άλλον.
Δεν χρειάζεται να προσβάλεις.
Δεν χρειάζεται να κάνεις τον άλλον να νιώσει μικρός για να νιώσεις εσύ δικαιωμένος.
Μερικές φορές το μεγαλύτερο πλεονέκτημα είναι να μπορείς να πεις:
«Ξέρω τι έγινε. Ξέρω τι ένιωσα. Δεν χρειάζεται να φωνάξω για να το κάνω αλήθεια.»
Η σιωπή όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα κρατάς όλα μέσα
Υπάρχει και το άλλο άκρο.
Το να μη φωνάζεις δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταπιέζεις συνεχώς τον θυμό σου.
Η πλήρης καταπίεση μπορεί επίσης να γίνει προβληματική. Η APA σημειώνει ότι η προσπάθεια να καταπιέζεται διαρκώς ο θυμός μπορεί να οδηγήσει σε άλλους τρόπους έκφρασης, όπως παθητικά-επιθετική συμπεριφορά ή διαρκή εχθρικότητα.
Άρα η λύση δεν είναι:
«Δεν θα πω ποτέ τίποτα.»
Η λύση είναι:
«Θα πω αυτό που χρειάζεται, με τρόπο που να μπορώ να τον υπερασπιστώ και αύριο.»
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Πριν απαντήσεις, κάνε μια παύση
Σε μια έντονη στιγμή δεν χρειάζεται να απαντήσεις αμέσως.
Μπορείς να πεις:
«Δεν θέλω να το συζητήσω τώρα γιατί είμαι εκνευρισμένος.»
Να φύγεις για λίγο.
Να ηρεμήσεις.
Και μετά, αν εξακολουθείς να θεωρείς ότι αξίζει να γίνει η συζήτηση, να επιστρέψεις.
Η APA προτείνει ακριβώς αυτή την επιβράδυνση σε μια έντονη συζήτηση: να μη λες αμέσως το πρώτο πράγμα που σου έρχεται στο μυαλό και να δίνεις χρόνο στον εαυτό σου να σκεφτεί πριν απαντήσει.
Μια παύση δεν είναι ήττα.
Είναι έλεγχος.
Και αν ο άλλος συνεχίσει να προκαλεί;
Δεν χρειάζεται κάθε πρόκληση να πάρει απάντηση.
Μπορείς να πεις:
«Δεν θα το κάνω θέμα.»
Ή:
«Αν θέλεις να το συζητήσουμε σοβαρά, μπορούμε. Όχι όμως έτσι.»
Ή ακόμη πιο απλά:
«Το άκουσα. Δεν έχω κάτι άλλο να πω.»
Και να τελειώσεις εκεί.
Γιατί υπάρχει κάτι που συχνά ξεχνάμε:
Δεν είναι υποχρεωτικό να κερδίσεις κάθε κουβέντα.
Μερικές φορές κερδίζεις ακριβώς επειδή δεν συμμετέχεις στη σύγκρουση.
Η εικόνα που μένει
Σε μια μικρή κοινωνία, σε μια παρέα ή ακόμη και σε έναν χώρο εργασίας, οι άνθρωποι θυμούνται εύκολα τις έντονες στιγμές.
Μπορεί να ξεχάσουν τι προηγήθηκε.
Μπορεί να μη γνωρίζουν ολόκληρη την ιστορία.
Μπορεί να δουν μόνο έναν άνθρωπο να φωνάζει.
Και τότε δημιουργείται μια εικόνα που ίσως δεν σε αντιπροσωπεύει.
Γι' αυτό η αυτοσυγκράτηση δεν είναι μόνο θέμα ευγένειας.
Είναι και θέμα αυτοπροστασίας.
Δεν χρειάζεται να επιτρέψεις στον θυμό μιας στιγμής να δημιουργήσει μια εικόνα για σένα που θα μείνει πολύ περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση.
Το πραγματικό «κράτημα χαρακτήρα»
Το να κρατήσεις χαρακτήρα δεν σημαίνει να είσαι αδύναμος.
Δεν σημαίνει να δέχεσαι τα πάντα.
Δεν σημαίνει να μη μιλάς.
Σημαίνει να μπορείς να πεις:
«Αυτό δεν μου αρέσει.»
«Αυτό με ενόχλησε.»
«Δεν συμφωνώ.»
«Μέχρι εδώ.»
Και να το πεις χωρίς να χρειαστεί να φωνάξεις.
Γιατί τελικά ο άνθρωπος που μπορεί να ελέγξει τον τρόπο με τον οποίο θα εκφράσει τον θυμό του έχει περισσότερο έλεγχο πάνω στην κατάσταση από εκείνον που αφήνει τον θυμό να μιλήσει για λογαριασμό του.
Δεν χρειάζεται να φωνάξεις για να έχεις δίκιο
Μπορεί να έχεις αδικηθεί.
Μπορεί να έχεις θυμώσει.
Μπορεί να έχεις κάθε λόγο να απαντήσεις.
Αλλά πριν ξεσπάσεις, αξίζει να αναρωτηθείς:
«Αυτό που ετοιμάζομαι να πω θα λύσει κάτι ή απλώς θα δημιουργήσει ακόμη ένα πρόβλημα;»
Γιατί το ξέσπασμα μπορεί να σου δώσει ανακούφιση για λίγα λεπτά.
Η ψυχραιμία όμως μπορεί να σου προστατεύσει την αξιοπρέπεια για πολύ περισσότερο.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η μεγαλύτερη μορφή δύναμης:
Να έχεις πολλά να πεις και να επιλέξεις να πεις μόνο όσα πραγματικά αξίζει να ακουστούν.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου