Υπάρχουν πολλά προβλήματα στην Ελλάδα για τα οποία συζητάμε καθημερινά. Η ακρίβεια, οι μισθοί, η ανεργία, η στέγαση, το δημογραφικό, η υγεία, η παιδεία και η πολιτική βρίσκονται συνεχώς στην επικαιρότητα.
Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα που βρίσκεται πίσω από πολλά από τα παραπάνω και συχνά δεν συζητιέται όσο θα έπρεπε:
η έλλειψη εμπιστοσύνης.
Εμπιστοσύνη στους θεσμούς, στους ανθρώπους, στους εργοδότες, στην πολιτεία, στη δικαιοσύνη, ακόμη και στον διπλανό μας.
Και όταν μια κοινωνία αρχίζει να μην εμπιστεύεται, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν σχεδόν τα πάντα.
Δεν εμπιστευόμαστε εύκολα ούτε τους ανθρώπους
Η δυσπιστία δεν αφορά μόνο την πολιτική.
Έρευνα της QED το 2025 κατέγραψε πολύ χαμηλά επίπεδα κοινωνικής εμπιστοσύνης, με περίπου τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες να δηλώνουν ότι χρειάζεται να είναι προσεκτικοί και καχύποπτοι απέναντι στους περισσότερους ανθρώπους.
Αυτό έχει τεράστια σημασία.
Όταν κάποιος θεωρεί ότι ο άλλος μπορεί να τον εκμεταλλευτεί, να τον κοροϊδέψει, να τον σχολιάσει ή να χρησιμοποιήσει εναντίον του κάτι που είπε, αρχίζει να κλείνεται στον εαυτό του.
Δεν μιλάει.
Δεν ανοίγεται.
Δεν εμπιστεύεται.
Και τελικά δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο λιγότερο εμπιστευόμαστε τους άλλους, τόσο περισσότερο φοβόμαστε να εμπιστευτούμε.
Η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς είναι ακόμη μεγαλύτερη
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν αφορά τους θεσμούς.
Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα, μόλις το 24% των πολιτών δήλωσε το 2025 υψηλή ή μέτρια-υψηλή εμπιστοσύνη στην εθνική κυβέρνηση, από 32% το 2023 και κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που ήταν 40%.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση όταν η συζήτηση φτάνει στα πολιτικά κόμματα. Στην ίδια έρευνα, μόλις το 15% δήλωσε εμπιστοσύνη στα πολιτικά κόμματα, ενώ η εμπιστοσύνη στην αστυνομία ήταν 44% και στη δικαιοσύνη 39%.
Οι αριθμοί αυτοί δεν σημαίνουν ότι όλοι οι Έλληνες έχουν την ίδια άποψη.
Δείχνουν όμως μια γενικότερη τάση που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.
Γιατί φτάσαμε μέχρι εδώ;
Η απάντηση δεν είναι απλή.
Οικονομικές κρίσεις, σκάνδαλα, πολιτικές αντιπαραθέσεις, κοινωνικές ανισότητες, προβλήματα στη λειτουργία του κράτους και η αίσθηση ότι δεν υπάρχουν ίσες ευκαιρίες έχουν επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο πολλοί πολίτες βλέπουν την κοινωνία.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι στην Ελλάδα η εμπιστοσύνη στους θεσμούς παραμένει χαμηλή ακόμη και ενώ ορισμένοι οικονομικοί και διοικητικοί δείκτες έχουν βελτιωθεί. Η ανάκτηση της εμπιστοσύνης, όπως σημειώνει, χρειάζεται χρόνο όταν έχει προηγηθεί μια βαθιά και επαναλαμβανόμενη κρίση.
Με άλλα λόγια, μπορεί μια κατάσταση να βελτιώνεται στην πράξη, αλλά ο πολίτης να μην πείθεται εύκολα.
Και αυτό είναι ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίσει μια κοινωνία.
Το «δεν αλλάζει τίποτα» γίνεται τρόπος σκέψης
Ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο να είναι όταν η δυσπιστία μετατρέπεται σε παραίτηση.
«Έτσι είναι τα πράγματα.»
«Τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει.»
«Όλοι ίδιοι είναι.»
«Καλύτερα να κοιτάω τη δουλειά μου.»
Αυτές οι φράσεις ακούγονται συχνά στην καθημερινότητα.
Όταν όμως γίνονται μόνιμη στάση ζωής, η κοινωνία χάνει κάτι πολύ σημαντικό: τη διάθεση των ανθρώπων να συμμετέχουν και να προσπαθούν να αλλάξουν τα πράγματα.
Η καχυποψία επηρεάζει ακόμη και τις ανθρώπινες σχέσεις
Το πρόβλημα δεν σταματά στην πολιτική.
Μπορεί να εμφανιστεί στη δουλειά, στις φιλίες, στις σχέσεις, στις γειτονιές και στις μικρές κοινωνίες.
Ένας εργαζόμενος μπορεί να φοβάται να μιλήσει για ένα πρόβλημα.
Ένας νέος μπορεί να αποφεύγει να εκφράσει τη γνώμη του επειδή φοβάται την κριτική.
Κάποιος μπορεί να μη μιλήσει για τα προσωπικά του επειδή φοβάται ότι η πληροφορία θα διαδοθεί.
Και κάπως έτσι δημιουργείται μια κοινωνία όπου πολλοί άνθρωποι γνωρίζονται, αλλά λίγοι αισθάνονται πραγματικά ασφαλείς μεταξύ τους.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι δεν εμπιστευόμαστε
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρουμε πλέον εύκολα πότε πρέπει να εμπιστευτούμε.
Η εμπιστοσύνη χωρίς κριτική σκέψη μπορεί να γίνει αφέλεια.
Η απόλυτη καχυποψία όμως μπορεί να γίνει απομόνωση.
Μια υγιής κοινωνία χρειάζεται κάτι στη μέση: ανθρώπους που μπορούν να ελέγχουν, να αμφισβητούν και να διεκδικούν, χωρίς να θεωρούν εκ των προτέρων ότι όλοι είναι εχθροί ή ότι τίποτα δεν έχει νόημα.
Και ίσως αυτό να είναι το πρόβλημα που πρέπει να συζητήσουμε περισσότερο
Μιλάμε πολύ για το τι πρέπει να αλλάξει στην Ελλάδα.
Ίσως πρέπει να μιλήσουμε περισσότερο και για το γιατί οι πολίτες δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι μπορεί να αλλάξει.
Γιατί χωρίς εμπιστοσύνη είναι δύσκολο να υπάρξει συνεργασία.
Χωρίς συνεργασία είναι δύσκολο να υπάρξει κοινωνική συνοχή.
Και χωρίς κοινωνική συνοχή, ακόμη και οι σωστές αλλαγές μπορούν να συναντήσουν αδιαφορία και καχυποψία.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μια κοινωνία που απλώς συμφωνεί με όλα.
Χρειάζεται μια κοινωνία που ελέγχει, αμφισβητεί, συμμετέχει και ταυτόχρονα μπορεί να εμπιστευτεί όταν υπάρχουν λόγοι για να το κάνει.
Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα να μην είναι ένα συγκεκριμένο οικονομικό ή πολιτικό ζήτημα.
Ίσως να είναι η απόσταση που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στους ανθρώπους και στους θεσμούς — αλλά και ανάμεσα στους ίδιους τους ανθρώπους.
Και αυτή είναι μια συζήτηση που αξίζει να γίνει χωρίς συνθήματα, χωρίς κομματικές ταμπέλες και χωρίς την εύκολη απάντηση ότι «πάντα έτσι ήταν».
Γιατί αν υπάρχει κάτι που χρειάζεται πραγματικά να ξαναχτιστεί, είναι η εμπιστοσύνη.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου